Halina odłożyła słuchawkę i patrzyła na telefon tak, jakby to on był winny. Trzy razy przeczytała wiadomość od siostry, chociaż znała ją już na pamięć: „Mama przepisała dom na ciebie. Cały. Notariusz czeka w czwartek o dziesiątej.”
Dwadzieścia dwa lata prowadziły razem kwiaciarnię. Wstawały o czwartej rano, jechały na giełdę pod Warszawą, piły kawę z termosu na pace dostawczego auta. A teraz matka oddaje dom tej, która wpadła na chwilę w święta i wyjechała przed kompotem.
Halina wsunęła stopy w kapcie z welurowym misiem, które dostała od córki na urodziny, i przeszła do kuchni. Czajnik z gwizdkiem, ten stary, emaliowany, postawiła na gazie. W oknie, za firanką w róże, majaczył blok naprzeciwko. Na trzecim piętrze paliło się światło — pan Kazimierz znowu nie spał, pewnie siedział nad krzyżówką z długopisem w zębach.
Siostra mieszkała w Bydgoszczy od jedenastu lat. Matka widywała ją raz do roku. A jednak to jej zapisała wszystko: dom na Mokotowie, działkę za Radzyminem, oszczędności z książeczki.
Halina nalała wrzątku do kubka z napisem „Najlepsza ciocia świata”. Torebka rumianku pływała po powierzchni. Nie sięgnęła po cukier, chociaż zawsze sypała dwie łyżeczki.
Telefon zawibrował znowu.
„Będę w piątek po klucze. Przygotuj swoje rzeczy.”
Swoje rzeczy. Trzydzieści lat mieszkała w tym domu. Kiedy ojciec umierał, to ona zmieniała mu pieluchy, kiedy matka leżała po operacji biodra, to ona spała na krześle przy szpitalnym łóżku. Siostra przysłała sms z serduszkiem i tyle.
Halina wypiła rumianek małymi łykami. Potem wstała, zdjęła z haczyka klucze do piwnicy i zeszła na dół, do komórki z napisem „H. Mazur” na drzwiach. W kącie, pod stosem wełnianych koców, stało pudełko po butach. Wyjęła z niego segregator z niebieską okładką.
Otworzyła go na kuchennym stole. Umowy, faktury, potwierdzenia przelewów. Wszystko to, co przez lata płaciła z własnego konta: remont dachu po nawałnicy w 2018, wymiana pieca, podatki, ubezpieczenie. Sumowała w myślach — wychodziło około stu osiemdziesięciu tysięcy złotych. Nie licząc tych nocy przy łóżku matki, tych nieprzespanych tygodni.
W czwartek nie pojechała do notariusza.
W piątek o dziewiątej usłyszała dzwonek do drzwi. Dzwonek był krótki, potem dwa długie, potem jeszcze jeden. Tak dzwoniła tylko siostra, Ewa, od zawsze.
Halina otworzyła.
Ewa stała w progu w płaszczu z paskiem, z walizką na kółkach. Pachniało od niej drogimi perfumami, takimi, co to się czuje na trzy metry. Za nią, na klatce, sąsiadka z pierwszego piętra zbierała ulotki ze skrzynki i udawała, iż nie słucha.
— Gdzie klucze? — zapytała Ewa zamiast „dzień dobry”.
Halina cofnęła się do przedpokoju, nie zapraszając gestem. Na wieszaku wisiała stara kurtka ojca, ta z futrzanym kołnierzem. Nikt jej nie ruszał od ośmiu lat.
— Wejdź — powiedziała. — Musisz coś zobaczyć.
Ewa wciągnęła walizkę przez próg. Zostawiła na wycieraczce mokre ślady z deszczu, bo na dworze od rana mżyło.
Halina położyła na stole segregator. Otworzyła na pierwszej stronie.
— Co to? — Ewa choćby nie zdjęła płaszcza.
— Rachunki. Za dom. Za dach, za piec, za wszystko. Płaciłam z własnego konta przez dwadzieścia dwa lata.
— Mama zdecydowała, jak zdecydowała. Nie ze mną to ustalaj.
— Wiem. Dlatego nie ustalam. Pokazuję ci, ile kosztowało utrzymanie tego, co teraz jest twoje.
Ewa przeniosła spojrzenie na zegar z kukułką, który wisiał nad kredensem. Ojciec go przywiózł z Zakopanego w siedemdziesiątym trzecim. Kukułka od lat nie wychodziła, ale tata co wieczór nakręcał mechanizm i mówił, iż ptak „ma swoje humory”.
— Nie przyszłam na wspomnienia — powiedziała Ewa. — Klucze.
Halina otworzyła szufladę kredensu. Obok srebrnych łyżeczek po babci leżały dwa komplety kluczy, spięte gumką recepturką. Położyła je na stole, obok segregatora.
— Twoje — powiedziała. — A to — przesunęła segregator w stronę siostry — to moje rozliczenie. Sto osiemdziesiąt trzy tysiące. Masz tydzień na decyzję, czy oddajesz mi je z ceny domu, czy idę do sądu.
Ewa zaśmiała się krótko, takim śmiechem, co to nie ma w sobie nic z radości.
— Jesteś poważna? Mama żyje. Dom jest jej. Ty chcesz ode mnie pieniądze za to, iż się nią opiekowałaś?
— Nie. Chcę, żebyś wiedziała, iż ten dom nie spadł ci z nieba. Ktoś za niego płacił. I to nie byłaś ty.
Ewa podeszła do stołu. Wzięła segregator, otworzyła na chybił trafił, potem zamknęła. Rzuciła go z powrotem.
— W piątek przyjedzie ekipa. Malują pokoje przed sprzedażą.
— Sprzedażą?
— Wystawiam dom. Nie potrzebuję go. Pieniądze podzielę z mamą, jak już będzie po wszystkim.
Halina wtedy podeszła do okna. Za firanką w róże, blok naprzeciwko. Światło u pana Kazimierza zgasło, starszy pan poszedł spać. Deszcz uderzał o parapet.
— Nie sprzedasz — powiedziała cicho.
— Co?
— Ten dom ma służebność. Ojciec ustanowił ją dla mnie w 2009 roku, jak brał kredyt na rozbudowę. Dożywotnie prawo do mieszkania w części parterowej. Sprawdź w księdze wieczystej, zanim cokolwiek pomalujesz.
Ewa stała bez ruchu. Jej twarz zbladła pod makijażem.
— Kłamiesz.
— Zapytaj notariusza. Albo prawnika. Masz tydzień.
Ewa chwyciła walizkę i wyszła, nie zamykając za sobą drzwi. Na klatce szczeknął pies sąsiadki z drugiego piętra, ten mały, co zawsze ujada na dźwięk windy.
Halina zamknęła drzwi, przekręciła zamek na dwa spusty. Potem usiadła na krześle w kuchni i patrzyła na segregator. Sto osiemdziesiąt trzy tysiące. Tyle kosztowała jej obecność w tym domu, liczona w paragonach i fakturach. Ale ojciec wycenił ją inaczej: dachem nad głową na zawsze.
Następnego ranka zadzwoniła do adwokata z Żoliborza, pana Rafała, który kiedyś robił jej rozwód. W kancelarii pachniało kawą z ekspresu i starym papierem. Pan Rafał przejrzał segregator, potem wydruk z księgi wieczystej, który Halina zdążyła ściągnąć w nocy z portalu podatkowego.
— Służebność jest wpisana, dział trzeci, pozycja druga — powiedział, stukając palcem w kartkę. — Ważna, dożywotnia, nie do obejścia przy sprzedaży. Może sprzedać dom razem z tym obciążeniem, ale kto go kupi, wie pani sama.
— A rachunki?
— To już sprawa cywilna. Trzeba by pozwać o zwrot nakładów. Ale niech pani spróbuje najpierw bez sądu. Sąd to lata, a pani ma coś, czego siostra się boi bardziej niż wyroku — pewność, iż dom bez pani zgody nie ma wartości.
Halina wróciła do domu po południu. Zegar z kukułką wybił czwartą, ptak nie wyszedł, tylko mechanizm zaskrzypiał, jak zawsze. Poprawiła łańcuszek z ciężarkami, tak jak uczył ją ojciec, i usiadła przy stole czekać.
Ewa zadzwoniła w środę, nie w piątek.
— Byłam w sądzie wieczystoksięgowym — powiedziała bez powitania, głosem trochę mniejszym niż zwykle. — Jest ta służebność.
— Wiem.
— Dlaczego mama mi nic nie powiedziała? Dlaczego ty mi nic nie powiedziałaś, tylko czekałaś, aż przyjadę z ekipą malarzy?
— A ty zapytałabyś mnie o coś, zanim kazałaś mi się wyprowadzić?
Cisza w słuchawce trwała długo. Halina słyszała w tle, jak ktoś w Bydgoszczy zamyka drzwi samochodu.
— Pojechałam do mamy — powiedziała w końcu Ewa. — Zapytałam, czemu wybrała mnie.
— I co powiedziała?
— Że tobie ufa, iż dasz sobie radę bez papierów. A mnie… mnie się bała, iż jak nie zapisze na mnie nic, to w ogóle nie będę do niej dzwonić. Że to było jak zapłata za telefony raz w miesiącu.
Halina usiadła na krześle przy oknie. Blok naprzeciwko, światło u pana Kazimierza, tym razem zapalone o tej porze, co zawsze.
— To głupie — powiedziała cicho.
— Wiem — odparła Ewa. — Powiedziałam jej to. Płakała.
— A ty?
— Ja też. Halina, ja nie chcę tego domu za taką cenę. Nie chcę, żebyś się wyprowadzała, i nie chcę procesu.
— Więc czego chcesz?
— Notariusz może to poprawić. Podział: ty dostajesz dom, ja część działki za Radzyminem i to, co jest na książeczce. Rachunki oddam ci z tego, co mama miała odłożone na moje wesele, które się nigdy nie odbyło. Starczy z nawiązką.
Halina spojrzała na segregator, wciąż leżący na stole, teraz przysypany okruszkami po śniadaniu.
— A mama się zgodzi?
— Już się zgodziła. Powiedziała, iż od początku bała się powiedzieć to na głos i wybrała najgorszy możliwy sposób, żeby to załatwić.
W czwartek, tydzień po pierwszym terminie, wszystkie trzy usiadły u notariusza przy tej samej Wilanowskiej, gdzie miało być inaczej. Matka trzymała w dłoniach chusteczkę, której nie użyła ani razu. Podpisała nowy akt bez słowa komentarza, tylko na końcu, wychodząc, powiedziała do Haliny:
— Wybacz, iż musiałaś to sobie wywalczyć papierami. Powinnam była powiedzieć wam obu, co czuję, dawno temu.
Halina nie odpowiedziała od razu. Objęła matkę krótko, tak jak robiła to zawsze, bez wielkich gestów.
— Ważne, iż jest, jak jest — powiedziała.
Wieczorem zegar z kukułką wybił ósmą. Halina nakręciła mechanizm, tak jak robił to ojciec, i tym razem, po latach ciszy, ptak wychylił się z drzwiczek, zatrzepotał drewnianymi skrzydłami i wydał swój chrapliwy dźwięk, zanim schował się z powrotem. Może sprężyna w końcu się poluzowała, może coś innego. Halina stała chwilę, patrząc na zamknięte drzwiczki zegara, potem wróciła do kuchni i zalała sobie rumianek, tym razem z dwiema łyżeczkami cukru.
Następnego dnia, idąc na przystanek, minęła tego samego chłopaka z gitarą, co śpiewał o deszczu. Dała mu pięć złotych, jak poprzednio. Tym razem usiadła obok na chwilę, zanim przyjechał tramwaj, i posłuchała do końca.
