Opolski Festiwal Fotografii wybrał wystawę, która nie krzyczy efektami. Za to zostaje pod skórą.
W czasach, gdy wszystko musi być „instant”, błyskotliwe i gotowe do przewinięcia po dwóch sekundach, jury 16. Opolski Festiwal Fotografii postawiło na ciszę. Na pył osiadający na roboczych szafkach. Na ślady dłoni zostawione na metalowych poręczach. Na świat, który jeszcze stoi, ale już wie, iż za chwilę zniknie.
Spośród rekordowych 132 zgłoszeń konkursu „Pokaż się” wybrano projekt Agnieszki Kowalczyk pod przejmującym tytułem: „zanim pójdziesz dalej… najpierw należy się pożegnać”. I trudno o bardziej trafną nazwę dla opowieści o Kopalni Wujek – miejscu, które dla Śląska jest czymś znacznie większym niż zakładem pracy. To kawał pamięci, charakteru i zbiorowej biografii.
Autorka od 2020 roku dokumentuje powolne wygaszanie kopalni. Nie fotografuje jednak wyłącznie przemysłowego końca. Fotografuje ludzi ukrytych między tablicami BHP, roboczymi ubraniami, obdrapanymi ścianami i przedmiotami, które dla postronnego widza mogą wydawać się zwyczajne. A przecież właśnie w takich detalach najczęściej zostaje człowiek.
Jak sama podkreśla:
„Kopalnie to nie tylko węgiel, to ludzie z ich mentalnością, to fundament śląskiej tożsamości”.
I być może właśnie dlatego ten projekt tak mocno wybrzmiewa. Bo nie opowiada o polityce energetycznej, transformacji czy gospodarczych wykresach. Opowiada o znikaniu świata, który przez dziesięciolecia definiował całe rodziny i miasta.
Agnieszka Kowalczyk – fotografka, dziennikarka lokalna i działaczka społeczna – od lat porusza się na styku dokumentu i społecznej wrażliwości. Jest absolwentką warsztatów fotograficzne.org i Jastrzębska Szkoła Fotografii Dokumentalnej, studiuje w Instytut Twórczej Fotografii w Opawie, a jej dorobek został już doceniony stypendium Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.
Jury – złożone z ludzi fotografii i reportażu, m.in. prof. Marka Szyryka, Arkadiusza Goli, Sławoja Dubiela i Jarosława Respondka – miało podobno trudne zadanie. Ale czasem są takie projekty, które nie potrzebują fajerwerków. Wystarczy, iż są prawdziwe.
I może właśnie po to istnieją jeszcze festiwale fotografii. Żeby przypominać, iż zdjęcie nie zawsze musi „robić wrażenie”. Czasem wystarczy, iż potrafi się pożegnać.
Wernisaż zwycięskich prac odbędzie się 26 czerwca podczas inauguracji 16. Opolski Festiwal Fotografii.
Fot. Agnieszka Kowalczyk
