Renata Wójcik przez jedenaście lat nosiła w torebce dwa dowody osobiste — swój i męża — bo to ona pilnowała, żeby oba były aktualne, oba opłacone, oba ważne. Dziś, w sobotę dwudziestego czerwca, siedziała w piątym rzędzie auli Collegium Medicum przy ulicy Kopernika i patrzyła, jak jej mąż, Bartosz, odbiera dyplom lekarza.
Sala pachniała kurzem ze starych foteli i wodą kolońską sąsiada z prawej. Ktoś za nią miał w torbie kwiaty — goździki, tanie, kupione pewnie na Kleparzu po drodze — i ten zapach mieszał się z duchotą czerwcowego popołudnia. Renata ściskała w dłoni bukiet frezji, które sama sobie kupiła, bo nikt inny nie pomyślał.
Poznali się dwanaście lat wcześniej, oboje na pierwszym roku medycyny w Poznaniu. Zakochali się szybko, tak jak się zakochuje w dwudziestym roku życia — bez planu, tylko z pewnością, iż to na zawsze. Śnili o wspólnym gabinecie, dwóch tabliczkach na drzwiach, jednym nazwisku.
Potem ojciec Bartosza stracił pracę w hucie, a matka zachorowała. Czesne na prywatnej uczelni — bo na państwową się nie dostał za pierwszym razem — kosztowało wtedy prawie dwadzieścia tysięcy złotych rocznie. Bartosz mówił, iż zrezygnuje, iż pojedzie do Niemiec zbierać szparagi, iż jakoś to będzie.
Renata się nie zgodziła. Odeszła z uczelni w połowie drugiego roku. Powiedziała mu wtedy, siedząc na krawężniku przy akademiku, iż jeden lekarz w rodzinie w zupełności wystarczy. Wzięła etat w laboratorium diagnostycznym na nocną zmianę i drugi, sobotnio-niedzielny, jako opiekunka starszej pani na Salwatorze. Przez dziewięć lat nie miała ani jednego wolnego weekendu.
Bartosz obiecał, iż kiedy skończy studia i zrobi specjalizację, odda jej to wszystko z nawiązką — iż kupią dom, iż ona wróci na studia, choćby zaocznie, iż to, co poświęciła, nie pójdzie na marne. Rok po tamtej rozmowie na krawężniku wzięli ślub w urzędzie stanu cywilnego na Podgórzu, bez wesela, bo nie było na nie pieniędzy.
Przez kolejne lata Renata pracowała, a Bartosz się uczył. Każdy zdany egzamin świętowali tanim winem z Biedronki i pierogami, które sama lepiła, bo restauracja to był luksus nie dla nich. Wierzyła, iż to wspólna droga.
I nadszedł ten dzień. Renata siedziała w piątym rzędzie, ocierając łzy, przekonana, iż to początek tego, na co pracowała jedenaście lat. Po ceremonii Bartosz podszedł do niej z uśmiechem i podał jej dużą, brązową kopertę.
Pomyślała, iż to niespodzianka — może bilety, może coś na pamiątkę tego dnia. W środku był pozew o rozwód, już podpisany przez niego, gotowy do złożenia w sądzie okręgowym.
Zanim zdążyła cokolwiek powiedzieć, Bartosz odwrócił się i po prostu odszedł w stronę grupy kolegów robiących sobie zdjęcia pod szyldem uczelni. Renata stała ze skręconą w dłoni kopertą, nie czując nóg. Poszła przed siebie, nie wiedząc, dokąd — korytarzem, potem schodami, potem przez hol pełen kwiatów i rodzin robiących zdjęcia.
Nie zdążyła dojść do drzwi, gdy zatrzymał ją mężczyzna — jeden z kolegów Bartosza z roku, ten, którego kilka razy widziała na wspólnych imprezach, Marek. Miał na twarzy wyraz, którego nie potrafiła nazwać — coś między współczuciem a strachem, iż powie za dużo.
— Zanim pani stąd wyjdzie — powiedział cicho, trzymając ją za ramię, jakby bał się, iż upadnie — musi pani coś wiedzieć.
Renata spojrzała na niego, wciąż ściskając kopertę tak mocno, iż papier się pomiął.
— On od pół roku spotyka się z Anitą Krawczyk, córką profesora Krawczyka z Kliniki Kardiologii — powiedział Marek jednym tchem, jakby chciał się tego pozbyć, zanim zabraknie mu odwagi. — Profesor już mu obiecał miejsce na rezydenturze w swoim oddziale i połowę udziałów w prywatnej klinice na Woli Justowskiej, jak się pobiorą. Bartek się tym chwalił na piwie. Mówił, iż pani… iż pani to był etap. Że teraz może zacząć od nowa, tak jak sobie zaplanował.
Renata poczuła, jak coś w niej twardnieje, jak wapno, które schnie za szybko. Nie zapłakała. Podziękowała Markowi krótkim skinieniem i wyszła na plac przed budynkiem, gdzie stały taksówki i grupka studentów robiła sobie zdjęcia z transparentem.
Nie pojechała do domu. Pojechała prosto do kancelarii adwokackiej przy ulicy Karmelickiej, do pani mecenas Iwony Sadowskiej, u której kiedyś, przed laty, robiła zakupy jej sąsiadce i którą znała z widzenia. Adwokatka przyjęła ją bez umówionej wizyty, bo poczekalnia akurat opustoszała.
Renata wyjęła z torebki nie tylko kopertę od Bartosza, ale też drugą, własną — teczkę, którą prowadziła od jedenastu lat, choć sama nie do końca wiedziała po co. Były w niej wszystkie umowy o pracę, wyciągi z konta, na które wpływała jego czesne, potwierdzenia przelewów za akademik, za książki, za kurs przygotowawczy do LEK-u, który opłaciła w całości — cztery tysiące sześćset złotych, zapamiętała tę kwotę, bo to była jej cała trzynasta pensja.
— To jest majątek wspólny, proszę pani — powiedziała mecenas Sadowska, przeglądając papiery. — Jego dyplom, jego prawo wykonywania zawodu, przyszła specjalizacja — to wszystko powstało w trakcie małżeństwa, sfinansowane w ogromnej części z pani dochodów. Będziemy się domagać wyrównania dorobków i zwrotu nakładów. Mamy na to twarde dowody, nie domysły.
Sprawa ciągnęła się osiem miesięcy. Bartosz próbował dowodzić, iż to jego praca i talent zbudowały ich przyszłość, iż Renata "po prostu pracowała jak każdy". Sędzia w Sądzie Okręgowym w Krakowie, kobieta po pięćdziesiątce o spokojnym, zmęczonym głosie, przejrzała zestawienie przelewów bez pośpiechu i zapytała Bartosza wprost, z czyjej pensji opłacał czesne w trzecim i czwartym roku studiów. Nie potrafił odpowiedzieć.
Wyrok przyznał Renacie prawo do połowy wartości mieszkania, które kupili wspólnie na kredyt na Bronowicach — mieszkanie zapisano wcześniej tylko na Bartosza, bo "tak było wygodniej podatkowo" — oraz zwrot połowy nakładów poniesionych na jego wykształcenie, w sumie sto dziewięćdziesiąt dwa tysiące złotych, płatne w ratach przez cztery lata.
Renata nie poszła na rozprawę, w której czytano wyrok, w garniturze zemsty. Poszła w tym samym granatowym płaszczu, w którym chodziła do pracy w laboratorium. Kiedy sekretarka sądowa podała jej kopię postanowienia, Renata złożyła ją we czworo i schowała do tej samej starej, wytartej teczki, która przez jedenaście lat woziła jego rachunki.
Trzy tygodnie później zmieniła zamek w drzwiach mieszkania na Bronowicach — bo sąd przyznał jej prawo do zamieszkiwania do czasu spłaty — i zaniosła stary klucz Bartosza do administracji, żeby nie musiał go szukać osobiście. Zapisała się na studia zaoczne z pielęgniarstwa na Uniwersytecie Jagiellońskim, na semestr zimowy. W październiku, kiedy pierwszy raz od dwunastu lat usiadła w sali wykładowej jako studentka, a nie jako ktoś, kto tylko płaci czyjeś czesne, otworzyła nowy zeszyt i na pierwszej stronie napisała tylko datę.
