Cerowała skarpety, gasiła światło w pustych pokojach i nigdy nie wyrzucała jedzenia.
— Pieniądz lubi być szanowany — powtarzała.
Nie była skąpa. Każdemu wnukowi dawała prezent na urodziny, wspierała schronisko dla zwierząt i zawsze miała kilka złotych dla osoby proszącej o pomoc. Oszczędzała, ponieważ bała się, iż na starość stanie się dla nas ciężarem.
Po przejściu na emeryturę zaczęła prowadzić gruby zeszyt. Zapisywała w nim każdą opłatę, wypłatę z bankomatu i większy zakup. Śmialiśmy się, iż mogłaby kontrolować budżet państwa.
Wujek Marek, jej jedyny syn, również żartował.
— Mamo, te twoje grosiki i tak kiedyś przejdą na nas — mówił.
Babcia natychmiast poważniała.
— Dopóki żyję, nie licz moich pieniędzy.
Moja mama odwiedzała ją kilka razy w tygodniu. Robiła zakupy, woziła do lekarza i sprzątała. Wujek pojawiał się rzadko, ale to jemu babcia dała pełnomocnictwo do konta.
— Marek jest mężczyzną, lepiej rozumie bankowe sprawy — tłumaczyła.
Kiedy trafiła do szpitala, wujek zabrał jej kartę, dowód i klucze do mieszkania. Twierdził, iż musi opłacić czynsz oraz kupić lekarstwa.
Babcia odeszła po dwóch tygodniach.
Marek natychmiast oznajmił, iż zajmie się pogrzebem. Dzień później zadzwonił do mamy.
— Na koncie nie ma prawie nic. Musisz dać połowę kosztów.
Mama była zaskoczona. Wiedziała, iż babcia odkładała pieniądze przez kilkanaście lat. Wujek zapewniał jednak, iż wszystkie oszczędności pochłonęło leczenie i codzienne wydatki.
Wpłaciłyśmy mu osiem tysięcy złotych. Mama wykorzystała pieniądze odłożone na wymianę okien.
Po pogrzebie pojechałyśmy do mieszkania babci. Chciałyśmy wybrać ubrania dla potrzebujących i zabrać rodzinne zdjęcia.
Drzwi otworzył Marek. W salonie nie było telewizora, kryształów ani starego zegara po dziadku. Z szafy zniknęło futro, a szkatułka na biżuterię stała pusta.
— Gdzie są rzeczy babci? — zapytała mama.
— Wyrzuciłem. Były stare i śmierdziały kurzem.
Nie uwierzyłam. Jeszcze miesiąc wcześniej zegar działał, a futro było zadbane. Wujek nie pozwolił nam jednak niczego szukać. Stwierdził, iż jako syn ma większe prawo do decydowania.
Kilka dni później zadzwoniła sąsiadka babci.
— Czy wy naprawdę zgodziłyście się, żeby Marek opróżnił mieszkanie jeszcze przed pogrzebem? — zapytała.
Widziała, jak wujek wynosił kartony, meble i sprzęt. Pomagało mu dwóch mężczyzn z samochodem dostawczym.
Mama zadzwoniła do niego. Wyśmiał ją.
— Chcesz się kłócić o stary zegar? Jak zwykle interesują cię tylko pieniądze.
Przełom nastąpił, gdy porządkowałam kuchnię. Na najwyższej półce znalazłam metalową puszkę po herbacnikach. W środku leżał zeszyt babci oraz koperta z dokumentami bankowymi.
Ostatni zapis powstał trzy dni przed jej pobytem w szpitalu.
„Oszczędności: 78 400 zł. Marek ma pełnomocnictwo tylko do opłat. Po moim odejściu pieniądze mają być podzielone równo między dzieci”.
Pod spodem znajdował się dopisek:
„Jeśli coś się nie zgadza, sprawdźcie historię konta”.
Mama jako spadkobierczyni wystąpiła do banku o wyciągi. Kiedy otrzymałyśmy dokumenty, zrozumiałyśmy, dlaczego wujek tak gwałtownie zabrał kartę.
W ciągu dziesięciu dni wypłacił z konta babci prawie siedemdziesiąt tysięcy złotych. Ostatnią wypłatę zrobił kilka godzin po telefonie ze szpitala, gdy wiedział już, iż jej stan jest krytyczny. Pieniądze wpłacił na własne konto i spłacił nimi zaległe raty kredytu.
Co gorsza, zakład pogrzebowy potwierdził, iż uroczystość kosztowała znacznie mniej, niż nam powiedział. Wujek nie tylko zabrał oszczędności matki. Wyłudził od mojej mamy dodatkowe pieniądze, aby sam nie zapłacić ani złotówki.
Kiedy pokazaliśmy mu wyciągi, przestał się uśmiechać.
— Mama chciała mi pomóc — powiedział. — Tylko nie zdążyła tego zapisać.
— Zapisała coś zupełnie innego — odpowiedziała mama i położyła przed nim zeszyt.
Wujek próbował ją zastraszyć. Groził, iż zerwie kontakt i nie pozwoli jej wejść do rodzinnego mieszkania. Mama po raz pierwszy nie ustąpiła. Złożyła zawiadomienie i skontaktowała się z prawnikiem.
Sprawa ciągnęła się miesiącami. Ostatecznie Marek musiał zwrócić pieniądze do masy spadkowej. Zegar, futro i część biżuterii odnaleziono w komisie. Najcenniejszy był jednak pierścionek babci, który wujek sprzedał dzień po jej odejściu. Mama go odkupiła.
Rodzina już nigdy nie usiadła razem przy jednym stole.
Do dziś przechowuję zeszyt babci. Na ostatniej stronie znalazłam zdanie, którego wcześniej nie zauważyłam:
„Oszczędzałam, żeby dzieci nie musiały się o mnie martwić. Mam tylko nadzieję, iż pieniądze ich nie skłócą”.
Babcia przez całe życie bała się, iż stanie się ciężarem. Nie wiedziała, iż największym ciężarem okaże się chciwość własnego syna.
