Z urlopu Igor nie wrócił — — Czemu twój nie pisze, nie dzwoni? — Nie, Wera, ani po dziewięciu dn…

Z urlopu Janusz nie wrócił

No co, twój przez cały czas nie dzwoni, nie pisze?
Nie, Weroniko, ani po dziewięciu dniach, ani po czterdziestu nie dał znaku życia, żartowałam, poprawiając roboczy fartuch na moim szerokim biodrze.
No to poszedł w tango, albo cóż… pokiwała głową sąsiadka ze współczuciem. Czekaj, czekaj. Milicja też nic?
Milczą wszyscy, Weroniko, jakby w Wiśle języka połknęli.
Taka już ta nasza dola…

Ten temat był dla mnie ciężki. Chwyciłem miotłę w drugą rękę i zacząłem zamiatać opadłe liście przed domem. Była długa, ciągnąca się jesień roku 1988. Ledwo co zamieciona ścieżka gwałtownie znowu pokrywała się liśćmi, zawracałem więc i znów zgarniałem wszystko na kupkę.

Trzy lata wcześniej przeszłam na emeryturę nareszcie można było odetchnąć. Ale w zeszłym miesiącu zmusiło mnie życie: musiałem zatrudnić się jako dozorca w spółdzielni mieszkaniowej, bo pieniędzy nagle zabrakło, a innej roboty tak od razu nie znalazłem.

Żyliśmy jak zwykła polska rodzina. Ani źle, ani dobrze. Tak jak wszyscy. Pracowaliśmy, wychowywaliśmy syna. Mój Janusz nigdy za bardzo nie pił, tylko od święta, w pracy miał poważanie sumiennie swoje zrobił, kobietom się nie oglądał. A ja całe życie w szpitalu jako pielęgniarka, dyplomy, pochwały.

Janusz pojechał z zakładu nad morze na wczasy i nie wrócił. Nie od razu poczułam, iż coś jest nie tak. Nie dzwoni znaczy dobrze się bawi. Ale gdy nie wrócił w umówionym terminie, zaczęłam dzwonić wszędzie: po szpitalach, na milicję, choćby do prosektorium się dodzwoniłam.

Synowi, który odbywał służbę wojskową, najpierw wysłałam telegram, potem się dodzwoniłam. Razem ustaliliśmy z hotelu się wymeldował, ale na pociąg nie wsiadł. Zaginął. Znowu po kółku dzwoniłam po szpitalach, do prosektorium

W zakładzie pracy Janusza tylko rozłożyli ręce: naszym obowiązkiem było dać zasłużonemu pracownikowi wczasy, reszta nas nie obchodzi. Nie przyjdzie do pracy w terminie, zwolnimy za nieusprawiedliwioną nieobecność.

Chciałam jechać szukać męża sama, ale syn mnie przekonał:
Co tam znajdziesz? Ja będę miał niedługo tydzień wolnego, jak dadzą, pojadę. Mundur pomoże, może mnie posłuchają.

Trochę się uspokoiłam, zajmowałem ręce czym się dało, żeby nie myśleć o najgorszym. Na milicję chodziłam jak do roboty, już nie z nerwami, tylko z poczucia obowiązku, ale żadnych wieści. Pracować poszedłem też adekwatnie przez to zamiatasz i musisz się trzymać. W domu płakałam wieczorami. Wyrzucałam sobie i losowi, iż na starość daje mi takie trudne próby. Najgorsza była ta niewiedza.

Janusz pojawił się przed domem tak niespodziewanie, jak zniknął.

Stał w tym samym granatowym garniturze, w którym wyjechał. Bez żadnej torby, walizki. Po prostu stał, z postawionym kołnierzem, ręce w kieszeniach, patrząc, jak zamiatam podwórko.

Nawet nie zauważyłam go od razu, nie wiem ile tam już stał, aż syn mnie zawołał:
Janusz, Paweł… porzuciłem miotłę i pobiegłem.

Rozłożyłem ramiona, jak ptak wracający na swoje miejsce, i z rozbiegu rzuciłem się Januszowi na szyję.

Janusz nie od razu, ale w końcu mnie objął.

Do domu chodźcie, obściskują się jak dzieci kręcił nosem syn, usłyszałem to w jego głosie, w krokach.

Pawle, daj się uściskać, od wiosny się nie widzieliśmy! doganiałem syna.

No już, już. Zimno, chodźmy.

Czemu nie zadzwoniłeś, nie dałeś znać? Nie posprzątane, nie ugotowane…

Mamo, ja nie na pierogi tu przyjechałem. Obiecałem, to jestem.

Patrzyłem na Janusza, potem na Pawła. Tyle asów przeszło przez moją głowę przez te miesiące, iż teraz miałam pustkę. Żywy, zdrowy. Zamiast wypytywać: co i jak, najpierw chciałem ich nakarmić i napoić, żeby odpoczęli. Janusz siedział cicho.

Mamo, usiądź już.

Ale krzątałem się po kuchni, stukając talerzami, kubkami.

Mamo, tatę znalazłem u innej kobiety.

Odwróciłem się do syna i spojrzałem na męża. Siedział na taborecie przy stole, ze splecionymi rękoma na kolanach i głową nisko spuszczoną. Wyglądał jak przyłapany nastolatek, chudy i przygaszony, nie chcący się przyznać do winy.

U jakiej innej, co się dzieje, Janusz?

Wyobrażałem sobie, iż go okradli, nie ma pieniędzy na powrót, może go pobili, iż tuła się po nieznanych ulicach, próbuje przeżyć…

Nie wrócił do domu, został u Zofii Rutkowskiej, w jej domku nad Bałtykiem. Nie chciał wyjeżdżać.

Patrzyłem na niego, mrugałem oczami.

Jak to nie chciałeś?
Po prostu nie chciałem. Zrozumiałem, iż żyję nie tak, jak bym chciał odezwał się trochę głośniej. Uświadomiłem sobie, iż nie dostaję od życia tego, czego pragnę. Praca dom praca dom. Działka w soboty. A wolności zero.

Wolności! aż się zaczerwieniłem ze złości. Synu, po co go tu przywiozłeś? Myślałeś, iż mi ubliżysz? Lepiej było powiedzieć, iż leży w kostnicy, byłoby szczerzej. Czekałem na niego jak głupi, przepłakałem oczy, a on sobie w domku nad morzem…

Wiesz, Heleno… Może chciałem zacząć życie od nowa…

Nie, Janusz, ty nie chciałeś nic zaczynać na nowo, tylko ci odbiło na tym twoim wybrzeżu, słońce ci przeszkodziło w myśleniu i zostawiłeś wszystko jak tchórz, chowając się u obcej baby. Prawdziwy facet by wrócił, rozwiódł się uczciwie, a potem robił, co chciał. Byłby szczery wobec innych i siebie. Nie chcę cię widzieć, wyjdź.

Janusz wstał i wszedł do drugiego pokoju.

Nie. Tak nie odejdziesz! Jakbyś wcale nie wracał! Nie mogę, nie chcę! krzyczałem, bliski ataku hysterycznego.

Tato, idź Paweł był już w korytarzu.

Janusza znów zobaczyłem po dwóch tygodniach.

Znajomym ruchem zamiatałem ścieżkę, zgarniałem wodę po deszczu na ulicę. Stał na początku bloku, w starym płaszczu i śmiesznej czapce.

Heleno, zawołał, powtórzył głośniej.
Podniosłem głowę i spojrzałem. Tak, jakby złamał mi ręce i nogi naraz. Może byłbym w stanie mu wybaczyć, ale podejść i objąć już nie mogłem. Sam podszedł bliżej.

Zostałem, znów w fabryce się zatrudniłem. Na brygadzistę nie wzięli, ale jako zwykły robotnik już tak. Przyjmiesz mnie?

Podniosłem głowę, oparłem się na miotle i spojrzałem:

Przyjmę! Ale po rozwód powinniśmy się udać, jak najszybciej.

Nie wybaczyłeś? Rozumiem.

A jak rozumiesz, to po co przyszedłeś?

Gdy wyjeżdżałem, Zofia powiedziała, iż jeżeli wyjadę, już nie wpuści. No i przyjechałem z powrotem, Heleno.

Ha-ha-ha. Ani tu, ani tam nie jesteś potrzebny, Janusz. Bo takich facetów nikt nie potrzebuje. Wróciłeś, bo syn cię zmusił. Sam byś nie wrócił. A teraz idź, żyj jak ci pasuje, nie przeszkadzaj mi. Stoisz tu tylko, i kilka razy zamaszyście przeszłam miotłą po jego butach.

Odwróciłem się i z jeszcze większą złością zamiatałem dalej. Po kilku minutach spojrzałem przez ramię Janusza już nie było. choćby westchnąłem z ulgą, jakby kamień z serca spadł. Bałem się, iż zostanie, a ja mu wybaczę… zwykle tych, którzy uderzają w plecy, najczęściej chroniło się własną piersią.

Dziś wiem, iż nie warto okłamywać siebie ani innych. Wolność zaczyna się tam, gdzie kończy się kłamstwo.