Z Podlasia do Państwa Środka. „Chiny potrafią zachwycić i zmęczyć jednocześnie”. Rozmowa z podróżnikiem Marcinem Koszołko

Miał to być zaledwie tygodniowy, krótki przystanek w drodze do Pakistanu. Jednak niespodziewany zamach terrorystyczny pod Nanga Parbat zmusił go do nagłej zmiany planów. Zamiast siedmiu dni, spędził w Chinach dwa miesiące, a ostatecznie… zapuścił tam korzenie na ponad pięć lat. Marcin Koszołko, podróżnik pochodzący z Podlasia, który odwiedził już ponad 60 krajów, w rozmowie zdradza, jak wyglądały Chiny w czasach papierowych map i bez aplikacji tłumaczących w telefonie. Opowiada o urokach życia w prowincji Yunnan, trudnych do zaakceptowania nawykach przy stole oraz o tym, dlaczego chłodny uśmiech Chińczyka bywa bardziej autentyczny niż serdeczność innych kultur. Snuje opowieści także o Indonezji, w której mieszkał kilka miesięcy. Marcina poznałam w zasadzie przez przypadek. Ot, takie zrządzenie losu, bowiem mamy wspólnych znajomych. Marcin wybierał się do Pakistanu i szukał informacji na temat podróżowania po tym kraju. A jako, iż ja Pakistan odwiedziłam kilka lat temu, chętnie podałam kontakt do siebie. Marcin pochodzi z okolic, gdzie jakiś czas temu nabyłam siedlisko, mamy więc do siebie całkiem blisko, gdy przyjeżdża w rodzinne strony. Zapraszam Was na fascynujący wywiad z prawdziwym podróżnikiem. Marcin prowadzi także swoje kameralne biuro podróży Vagabond Camp. Oferuje wyjazdy do Chin, Wietnamu, Laosu, Tajlandii, Gruzji czy choćby Stanów Zjednoczonych. [Cel w podróży] 1. Jak to się stało, iż zamieszkałeś w Chinach? Tak naprawdę złożyło się na to wiele różnych rzeczy. Co ciekawe, wcześniej wcale nie ciągnęło mnie do Chin, miałem do nich raczej sceptyczne nastawienie. Wszystko zmieniło się w 2013 roku. Wyruszyliśmy wtedy z kolegą w dłuższą podróż przez Azję Centralną. Chiny miały być tylko krótkim, mniej więcej tygodniowym przystankiem. Plan był taki, żeby z Kirgistanu dostać się do Kaszgaru, przejechać przez zachodnie Chiny , maksymalnie tydzień a później ruszyć w stronę Pakistanu i dalej. Tyle iż w czerwcu 2013 roku doszło do zamachu na alpinistów pod Nanga Parbat. Sami też chcieliśmy chodzić po górach, więc uznaliśmy, iż w tamtym momencie Pakistan nie jest najlepszym pomysłem. Trzeba było zmienić trasę i nagle z tygodnia w Chinach zrobił się miesiąc. I właśnie wtedy coś zaskoczyło. Po tych trzydziestu dniach wcale nie chciało mi się wyjeżdżać. Zacząłem choćby uczyć się podstaw chińskiego, głównie po to, żeby jakoś dogadywać się w hotelach czy podczas podróży. To były zupełnie inne czasy niż dzisiaj – bez aplikacji, tłumaczy w telefonie i całej tej technologii, która teraz bardzo ułatwia podróżowanie. Wszystko zapisywało się manualnie, korzystało z papierowych map, a wiele rzeczy trzeba było po prostu próbować załatwić na miejscu. Spodobało mi się na tyle, iż zostałem kolejne trzydzieści dni. I po dwóch miesiącach pomyślałem sobie: „Dobra, ja tu jeszcze wrócę”. Chciałem nauczyć się chińskiego trochę poważniej i zobaczyć, jak wygląda życie w Chinach, kiedy nie jest się już tylko przejazdem. Przez następne lata jeszcze trochę włóczyłem się po świecie, aż w końcu wróciłem do Chin na dłużej, chyba w 2017 roku. Wtedy dużo się wspinałem, więc wybierając miejsce do życia, patrzyłem też na to, gdzie są dobre tereny wspinaczkowe. Kunming pasował idealnie. W okolicy było sporo miejsc do wspinania, miasto miało przyjemny klimat, dobrą pogodę i leżało na mojej trasie. Pomyślałem więc: „Przyjadę do Kunmingu i zobaczę, co z tego wyjdzie”. No i wyszło tak, iż zostałem w Chinach na dłużej. [Cel w podróży] 2. Co Ci się podoba, a co nie w tym kraju? To jest pytanie, na które naprawdę trudno odpowiedzieć w kilku zdaniach. O Chinach można mówić godzinami, a adekwatnie całymi dniami. Może więc zacznę od tego, co mi się nie podoba, bo paradoksalnie po tylu latach coraz trudniej mi takie rzeczy zauważać. Do wielu po prostu się przyzwyczaiłem. Na pewno są kwestie polityczne, które mi nie odpowiadają, ale też nie jest to temat, o którym szczególnie lubię rozmawiać. Druga rzecz to wszechobecne kamery. Oczywiście monitoring jest dzisiaj praktycznie na całym świecie i trudno od niego uciec, ale w Chinach jego skala przez cały czas potrafi irytować. A z rzeczy znacznie bardziej przyziemnych: do dziś nie mogę się przyzwyczaić do tego, jak niektórzy Chińczycy jedzą. Głośno, z otwartymi ustami, z całym tym ciamkaniem… Po tylu latach przez cały czas mnie to drażni. Chyba są rzeczy, których człowiek po prostu nie jest w stanie zaakceptować. Natomiast zdecydowanie więcej jest tego, co w Chinach lubię. Przede wszystkim ludzi. Chińczycy, szczególnie Hanowie, na pierwszy kontakt potrafią wydawać się dość chłodni. Czasem mówię komuś „hello” kilka razy i nie dostaję żadnej reakcji. W regionach zamieszkanych przez mniejszości etniczne jest trochę inaczej – ludzie często szybciej nawiązują kontakt i są bardziej otwarci. Widać to szczególnie po wyjeździe do Tajlandii czy innych państw Azji Południowo-Wschodniej. Nagle człowiek myśli: „Ale tutaj wszyscy są mili, wszyscy się uśmiechają!”. W Chinach tego uśmiechu na dzień dobry jest zdecydowanie mniej. Tylko iż z czasem zacząłem to choćby doceniać. Zwłaszcza odkąd znam chiński. Mam wrażenie, iż relacje są przez to bardziej autentyczne. jeżeli Chińczyk się do mnie nie uśmiecha, to nie oznacza niczego złego. Ale jeżeli zaczyna rozmawiać, pomaga, zaprasza gdzieś albo rzeczywiście okazuje sympatię, to wiem, iż nie jest to tylko grzecznościowy gest. Bardzo lubię też to, jak niesamowicie wygodne potrafi być tutaj codzienne życie. Często mówi się o chińskich aplikacjach wyłącznie w kontekście kontroli państwa, natomiast od strony użytkownika ten system jest po prostu niezwykle funkcjonalny. o ile zna się język i wie, jak korzystać z aplikacji, transportu, płatności czy rezerwacji, to Chiny są dla mnie jednym z najłatwiejszych i najlepiej zorganizowanych państw do podróżowania. Najbardziej fascynuje mnie jednak różnorodność tego kraju. Kiedy ktoś myśli o podróży do Chin, zwykle pojawia się ten sam zestaw: Wielki Mur, Zakazane Miasto, Armia Terakotowa i kilka innych najbardziej znanych miejsc. Tymczasem pod względem przyrody Chiny są jednym z najbardziej niedocenianych państw w Azji. Ogromne przestrzenie, góry, pustynie, dzikie trekkingi, miejsca, do których praktycznie nie docierają zagraniczni turyści – można tu podróżować latami i cały czas odkrywać coś nowego. Do tego dochodzi jedzenie. Nie ma jednej „kuchni chińskiej”. Są regiony, które smakują zupełnie inaczej, inne przyprawy, inne produkty, inne sposoby przygotowania potraw. Jedzenie jest bardzo dobre, a przy tym przez cały czas stosunkowo tanie. No i ogromna różnorodność kulturowa. Oficjalnie w Chinach jest 56 grup etnicznych, a w samym Yunnanie żyje ich ponad dwadzieścia. Często mają własne języki, stroje, kuchnię, święta i tradycje. Dlatego adekwatnie nie ma momentu, w którym można powiedzieć: „Dobra, Chiny już znam”. Zawsze zostaje jeszcze coś do odkrycia. [Cel w podróży] 3. Czym zajmujesz się w Chinach? W Chinach adekwatnie trochę „utknąłem” w czasie covidu. Spędziłem tam wtedy ponad trzy i pół roku bez przerw. Wcześniej uczyłem się chińskiego, przez jakiś czas uczyłem też angielskiego, ale bardzo gwałtownie zacząłem organizować różnego rodzaju wyjazdy. Głównie zabierałem Chińczyków w góry – na trekkingi, krótkie wypady jednodniowe, dwudniowe, czasem trzydniowe. To była chyba najważniejsza część tego, czym się wtedy zajmowałem. Dawało mi to też sporo wolności i czasu w poznawanie kraju po swojemu. Dzisiaj wygląda to trochę inaczej, bo organizuję już wyjazdy dla ludzi z Polski i pokazuję im Chiny i inne kraje. W pewnym sensie żyję więc trochę pomiędzy Polską a Chinami, a tak naprawdę także pomiędzy kolejnymi podróżami. Kiedy jestem w Chinach i akurat nigdzie dalej nie jadę, najwięcej czasu spędzam w Yunnanie. To jest region, który znam najlepiej i do którego cały czas wracam. Mimo iż mieszkam tam od lat, przez cały czas mam poczucie, iż zostało mi mnóstwo miejsc do odkrycia. [Cel w podróży] 4. Wiem, iż mieszkałeś też w innych krajach… m.in. w Indonezji. Co tam robiłeś? Indonezja to kolejny temat rzeka. To jeden z tych krajów, w których adekwatnie nie ma końca odkrywaniu – tyle jest tam różnych kultur, wysp, języków, tradycji i zupełnie odmiennych miejsc. Samo podróżowanie po Indonezji zajęło mi pewnie łącznie około półtora roku, nie licząc okresów, kiedy po prostu tam mieszkałem. A co robiłem? Najkrócej mówiąc: trochę się włóczyłem. Wtedy głównie liczyło się bycie w drodze. Uczyłem też angielskiego, głównie po to, żeby mieć z czego żyć i móc zostać na miejscu dłużej. Ale tak naprawdę większość czasu poświęcałem na podróżowanie i poznawanie kolejnych części kraju. Indonezja jest pod tym względem niesamowita, bo przejazd z jednej wyspy na drugą potrafi przypominać podróż do zupełnie innego państwa. Zmienia się jedzenie, religia, język, architektura, ludzie i krajobraz. Można tam spędzić bardzo dużo czasu i przez cały czas mieć poczucie, iż widziało się tylko niewielki fragment. [Cel w podróży] 5. Co podobało Ci się tam najbardziej, co najmniej? Najbardziej chyba ludzie. Naprawdę trudno mi sobie przypomnieć drugi kraj, w którym spotkałem aż tylu tak naturalnie serdecznych ludzi. W tamtym czasie mówiłem już całkiem nieźle po indonezyjsku, więc oczywiście kontakt był dużo łatwiejszy i bardziej bezpośredni, ale choćby poza językiem było w nich coś bardzo autentycznego. Ten uśmiech nie był tylko uprzejmością – naprawdę czuło się otwartość i ciekawość drugiego człowieka. Bardzo podobała mi się też przyroda i ogromne zróżnicowanie kulturowe. Tutaj historia jest trochę podobna jak z Chinami: można wracać wiele razy i za każdym razem odkrywać coś zupełnie innego. Najtrudniejszy był dla mnie natomiast brak prywatności. Indonezja jest mocno wspólnotowa, a w wielu miejscach życie społeczne bardzo silnie łączy się też z islamem. Czyli poza zasadami życia społecznego dochodziły też ramy religijne. Mieszkałem niby w mieście, ale w czymś, co można by nazwać miejską wioską, gdzie wszyscy wiedzieli wszystko o wszystkich. o ile wychodziłem, sąsiedzi wiedzieli kiedy. Zresztą interesujące pozdrowienie Indonezyjczyków : Mau ke mana ? Dokąd idziesz, dobrze to obrazuje. o ile ktoś do mnie przychodził, też było to od razu zauważane. Kiedy miałem wtedy dziewczynę, jej przyjście w ciągu dnia nie budziło większych emocji. Ale jeżeli rano było wiadomo, iż została na noc, nagle pojawiały się rozmowy, tłumaczenia, komentarze ze strony właścicielki domu czy lokalnego duchownego. Dla kogoś wychowanego w Europie bywało to męczące. Trzeba było zaakceptować, iż w tak silnie wspólnotowej kulturze granica między tym, co prywatne, a tym, co jest sprawą całego szeroko pojętego otoczenia, przebiega zupełnie gdzie indziej niż u nas. [Cel w podróży] 6. Jaki jest Tybet? Bo tam też bywasz. Przyznaję, iż to moje podróżnicze marzenie. Tu na początku warto rozróżnić dwie rzeczy, bo często wrzucamy je do jednego worka. Jest Tybetański Region Autonomiczny, czyli ta część Chin, którą zwykle mamy na myśli, mówiąc po prostu „Tybet”, ale historyczny i kulturowy Tybet jest znacznie większy i obejmuje również obszary dzisiejszych prowincji Qinghai, Gansu, Sichuan czy Yunnan. W samym Tybetańskim Regionie Autonomicznym jeszcze nie byłem. Dla obcokrajowców podróżowanie tam jest mocno ograniczone – nie można po prostu wsiąść w autobus, pojechać samemu i włóczyć się, gdzie się chce. Potrzebne są odpowiednie pozwolenia, zorganizowany wyjazd i przewodnik, a trasa jest wcześniej ustalana. To zupełnie nie jest mój ulubiony sposób podróżowania, dlatego na razie się tam nie wybierałem. Za to wielokrotnie podróżowałem po tybetańskich regionach poza adekwatną prowincją Tybet – przede wszystkim w Qinghai, Gansu, Sichuanie i Yunnanie. I moim zdaniem to jest coś, o czym wiele osób w Europie w ogóle nie wie: żeby doświadczyć kultury tybetańskiej, zobaczyć klasztory, spotkać Tybetańczyków czy znaleźć się wśród wysokich gór i rozległych płaskowyżów, wcale nie trzeba jechać do Lhasy. Pod pewnymi względami te miejsca są choćby ciekawsze. Jest tam trochę mniej ograniczeń i można podróżować bardziej samodzielnie, zbaczać z głównych tras, trafiać do małych miejscowości i obserwować codzienne życie. A właśnie taki Tybet interesuje mnie najbardziej – nie ten z pocztówki, ale ten żywy: małe klasztory, pielgrzymi, pasterze, ogromne przestrzenie i miejscowości, w których kultura tybetańska przez cały czas jest czymś zupełnie naturalnym. [Cel w podróży] 7. Co czułeś, uczestnicząc w pogrzebie w Tybecie? To było jedno z tych doświadczeń, które zostają w głowie na długo. Byłem wtedy w Seda, miejscu od lat zamkniętym dla zagranicznych turystów. Już kupując bilet autobusowy, słyszałem, iż prawdopodobnie mnie tam nie wpuszczą. Mimo to pojechałem i jakimś cudem udało mi się dostać na miejsce. Spędziłem tam trzy dni. Samo Seda robi niesamowite wrażenie – całe zbocza pokryte są setkami, a adekwatnie tysiącami małych czerwonych domków, w których mieszkają mnisi i mniszki. To zupełnie inny świat. Przy okazji miałem możliwość zobaczyć tradycyjny tybetański pogrzeb, tzw. pogrzeb powietrzny. Dla kogoś wychowanego w naszej kulturze jest to doświadczenie bardzo mocne. Przywieziono cztery ciał, które ułożono na ziemi. Mnich odprawił rytuał, a na pobliskim zboczu czekały już setki sępów. Kiedy ceremonia się skończyła i mnich odszedł, ptaki zaczęły swoją część tego obrzędu. Nie będę ukrywał, jest to obraz bardzo...