Wystawa Wyrosną nie tylko kwiaty Irminy Rusickiej i Kaspra Lecnima w Galerii Foksal zaczęła się od linii — spiralnej formy neonu z fasady dawnego Centralnego Domu Towarowego w Warszawie (CDT, Smyk). Zaprojektowany i wykonany w Niemieckiej Republice Demokratycznej w latach 50. XX wieku, sprowadzony do Polski w ramach współpracy państw socjalistycznych w obrębie Rady Wzajemnej Pomocy Gospodarczej (RWPG), neon był znakiem modernizacji — wizualną obietnicą wzrostu i postępu. Abstrakcyjna, dynamiczna spirala zakończona strzałką nie miała autora; funkcjonowała jako znak systemowy, emanujący energią i wiarą w przyszłość. Dziś można ją odczytywać jako pozostałość po niespełnionej utopii, fragment języka, który utracił swoją sprawczość, ale nie przestał oddziaływać.
Forma neonu przywodzi skojarzenia przestrzennych realizacji Edwarda Krasińskiego prezentowanych w Galerii Foksal w 1966 roku. Ikoniczne już dla polskiej historii sztuki, znane z fotografii Eustachego Kossakowskiego, linearne, giętkie struktury prowadzone przez wnętrza galerii: rozciągnięte, zawieszone, załamujące się zgodnie z rytmem ścian i przejść, przypominały strumień materii lub światło w nieustannym ruchu. Prace Krasińskiego nie domykały się w autonomicznych obiektach — budowały sytuację, w której forma istniała tylko w relacji do miejsca, skali i trajektorii widza. Była procesem, napięciem pomiędzy energią gestu a oporem architektury. W podobnym rejestrze porusza się projekt Rusickiej i Lecnima, dla których przestrzeń nie jest tłem, ale aktywnym polem działania.
Obiekty prezentowane na wystawie wykonane są z materiałów przemysłowych i pochodzących z odzysku: prętów zbrojeniowych, rur, przewodów, gruzu i tworzyw sztucznych. Przypominają artefakty archeologiczne — formy wydobyte z ziemi, fragmenty przeszłych konstrukcji, które utraciły swoją pierwotną funkcję. To materia przemielonych budynków, osad, pyłu i szczątków, w których zapisane są procesy rozpadu i transformacji. Z tych pozostałości Rusicka i Lecnim budują nowe układy, tymczasowe struktury balansujące pomiędzy ruchem a bezruchem.
Proces powstawania obiektów miał charakter gestu zarówno rekonstrukcji, jak i dekonstrukcji. W swojej pracowni Rusicka i Lecnim odtworzyli spiralną formę neonu z materiałów adekwatnych ich praktyce rzeźbiarskiej, by następnie „ścisnąć” ją w ograniczonej przestrzeni, poddając napięciu i deformacji. Tak uformowaną strukturę pocięli na fragmenty, z których wyłoniły się nowe obiekty — uwolnione z pierwotnego układu, zyskały autonomię.
Wystawa rozwija metaforę wzrostu, rozumianego nie jako liniowy postęp, ale jako cykl wrastania i opadania. Pojawiający się tu motyw liścia unoszonego przez wiatr wydaje się być echem słów Waltera Benjamina o Angelus Novus Paula Klee, aniele historii pchanym naprzód przez wichurę dziejów, podczas gdy u jego stóp narastają ruiny. Wizualnym dopełnieniem tej dynamiki są czarno-białe fotografie, na których powykręcane siłą wiatru martwe konary zastygają w bezruchu, stając się rzeźbiarskim zapisem starcia biologicznej materii z żywiołem. Te surowe kadry wydobywają z leśnego chaosu geometrię oporu, która koresponduje z kruchą strukturą prezentowanych obiektów. Wiatr historii nie niesie ukojenia – jest siłą, która zmusza do ruchu choćby wtedy, gdy wszystko, co materialne, ulega rozpadowi. W tym sensie obiekty Rusickiej i Lecnima można czytać jako formy zawieszone pomiędzy nadzieją a świadomością straty – próby budowania z tego, co pozostało.
Projekt wpisuje się w tradycję sztuki przestrzennej rozwijanej w Galerii Foksal od lat 60. XX wieku, podejmując dialog z jej historią i architekturą. Instalacja zostaje zaaranżowana w taki sposób, by fizycznie reagować na wnętrze galerii, jego proporcje i napięcia. Skala obiektów pozostaje w nieustannym negocjowaniu z możliwościami przestrzeni, a całość tworzy sytuację, w której forma, miejsce i czas splatają się w jeden, kruchy układ — pomiędzy pamięcią modernistycznych obietnic a materialną rzeczywistością ich rozpadu.
Katarzyna Krysiak
