Kobieta przyszła w środę, tuż po dziesiątej. Miała miarkę krawiecką zawieszoną na szyi i telefon w ręce, jakby to był bilet wstępu.
— Przyszłam po maszyny — powiedziała. — Rozmawiałam z panem Bogdanem.
Stałem w progu warsztatu mojej żony z siatką mandarynek, które właśnie kupiłem na targu przy Jagiellońskiej. Nie zdążyłem choćby postawić torby. Halina, moja żona, siedziała przy overlocku, igła w pół ściegu, i patrzyła na mnie tak, iż poczułem, jak siatka robi się ciężka w dłoni.
Muszę to opowiedzieć po swojemu, bo z zewnątrz pewnie wyszło na to, iż jestem złym człowiekiem. Może i jestem. Ale miałem swoje powody, tylko nikt mnie o nie nie zapytał — bo ja też nikogo nie zapytałem.
Mam sześćdziesiąt siedem lat. Pracowałem w kolejowych warsztatach naprawczych trzydzieści dwa lata, do renty. Halina prowadzi swój zakład krawiecki od dwudziestu jeden lat — cztery maszyny przemysłowe Pfaff, jedna Juki overlock, i tyle zamówień, iż czasem nie widziałem jej przy stole przez cały tydzień. Kocham tę kobietę. Ale przez ostatnie dwa lata patrzyłem, jak wieczorami masuje sobie nadgarstek maścią rozgrzewającą i mówi, iż to nic, iż jutro przejdzie.
Nie przechodziło.
Mój kolega z pracy, Zenek, wynajmuje domek w Jastrzębiej Górze. Powiedział, iż sąsiedni stoi pusty — dwa pokoje, weranda, dwieście metrów od plaży, tysiąc dwieście złotych miesięcznie. Pomyślałem: to jest to. Spokój, morze, wędki, może trochę domina z chłopakami z altany rybackiej. Wynajmiemy nasz dom na Wólkach, będziemy żyć z mojej emerytury i z tego, co dostaniemy za maszyny — sprzęt przemysłowy idzie za dobre pieniądze, sprawdzałem na OLX. Wystawiłem ogłoszenie sam, zanim jeszcze powiedziałem Halinie, bo — i tu muszę być szczery — bałem się jej odmowy bardziej niż jej gniewu.
W ogłoszeniu napisałem: *sprzęt do sprzedania, właściciele przechodzą na emeryturę, termin do końca miesiąca*. Osiemnaście dni. Dodałem choćby zdjęcie niebieskiej lampki, którą nasza córka Ania pomalowała na lekcjach plastyki, kiedy miała szesnaście lat — stoi na stole krawieckim do dziś.
Ta kobieta, która przyszła — nazywała się Dorota — chciała otworzyć własną pracownię. Dała mi zaliczkę, tysiąc osiemset złotych, przelewem, bez umowy, tylko na słowo. Powiedziałem jej: przyjdź we środę, obejrzysz wszystko, ja się z żoną dogadam. Nie dogadałem się. Po prostu uznałem, iż się dogadamy, bo tak zawsze bywało — ja decydowałem o dużych rzeczach, Halina o szyciu, i jakoś to się układało trzydzieści cztery lata małżeństwa.
Kiedy Dorota pokazała jej to ogłoszenie na telefonie, zrobiło się cicho w sposób, który zapamiętam. Halina wyjęła szpilkę z ust — szyła wtedy zieloną sukienkę dla pani Krystyny na siedemdziesiąte urodziny — i zapytała, kto dał tej kobiecie prawo przyjść do jej warsztatu.
Tego samego dnia, na obiedzie, położyła telefon na stole obok talerza z żurkiem.
— Przed czy po tym, jak ktoś wynósł moje maszyny na furgonetkę? — zapytała.
Nie umiałem odpowiedzieć. Powiedziałem, iż to nasz sprzęt, nie tylko jej. To była prawda tylko do pewnego momentu — pierwszą maszynę kupiliśmy razem w dziewięćdziesiątym piątym roku, z moich oszczędności i jej odprawy z fabryki konfekcji, która wtedy upadała. Ale trzy kolejne i overlock — to już Halina sama, z zamówień, z rat, z nocy, kiedy szyła suknie komunijne do drugiej w nocy, żeby Ania mogła iść na obóz językowy. Wiedziałem to. Po prostu udawałem, iż tego nie wiem, bo tak było mi łatwiej.
Powiedziała: nie zamierzam przestać pracować. Powiedziałem: narzekasz na ręce. Powiedziała: ręce czasem bolą, to nie znaczy, iż chcę zamknąć zakład.
A potem zapytała o mamę.
Moja matka, Stefania, ma osiemdziesiąt cztery lata. Mieszka sama w bloku na Prądnickiej, dziesięć minut drogi. Coraz częściej potrzebuje pomocy — z zakupami, z lekami, z kąpielą. Moja siostra Grażyna pomaga w poniedziałki i piątki, sąsiadka wpada czasem rano. Napisałem w moim planie — mam taki zeszyt, w którym rozpisałem wszystko na tabelkę — iż mama jedzie z nami do Jastrzębiej Góry.
Halina zapytała: kto będzie ją kąpał na miejscu.
Powiedziałem: oboje będziemy w domu.
Powiedziała: to nie była moja odpowiedź.
Nie umiałem jej dać innej odpowiedzi. Bo prawda była taka, iż w mojej głowie ten plan zawsze wyglądał tak: ja na molo z wędką, a Halina z mamą w kuchni. Nie napisałem tego złośliwie. Po prostu tak to sobie wyobraziłem — jak zawsze sobie wyobrażałem, iż się "dogada", czyli iż ona się dopasuje.
Zadzwoniła do Ani. Nasza córka powiedziała jej, iż wiedziała "tyle, co trzeba" — czyli iż rozmawialiśmy o przejściu na emeryturę, iż Halina "nie umie przestać brać zleceń", iż potrzebuje kogoś, kto jej pomoże zrobić ten krok. Tak jej to przedstawiłem, bo tak to czułem. Ania w to uwierzyła, bo ufa mi. Kiedy Halina zapytała ją prosto, czy wiedziała, iż sprzedaję maszyny, Ania zamilkła na chwilę i powiedziała tylko: przepraszam.
Wróciła do domu, zobaczyła moją teczkę na stole — kalkulacje czynszu, koszty przeprowadzki, cena za każdą maszynę, harmonogram tygodniowy, który sam sobie narysowałem w liniaturze. Poniedziałek: ja — wędkowanie. Wtorek: ja — domino. Środa: ja — molo rano. A w jej kolumnie: kąpiel mamy, śniadanie i obiad, leki, pranie, sprzątanie, kolacja. Codziennie. Bez jednego wolnego dnia z jej imieniem i pustym miejscem obok.
Nie spojrzała na mnie wtedy z żalem czy czymkolwiek, co dałoby się łatwo nazwać. Po prostu wzięła tę teczkę, poszła do warsztatu i zamknęła za sobą drzwi na klucz, którego nigdy wcześniej nie zamykała w środku dnia.
Trzy dni później zadzwoniła do mnie z numeru, którego nie miałem zapisanego. To był telefon do notariusza, pana Wieczorka z kancelarii przy Rynku. Powiedziała, żebym przyjechał, bo są dokumenty do podpisania. Myślałem, iż to w sprawie domku w Jastrzębiej Górze. Nie było.
Halina rozdzieliła majątek zakładu od naszego wspólnego rachunku — założyła to jako jednoosobową działalność zarejestrowaną wyłącznie na siebie, z czterema maszynami i overlockiem jako środkami trwałymi firmy, wycenionymi i wpisanymi do umowy notarialnej o rozdzielności majątkowej co do tego konkretnego majątku. Podpisałem, bo nie miałem adekwatnie z czym się kłócić — sam pokazałem Dorocie ogłoszenie, sam wziąłem zaliczkę, którą musiałem jej oddać z własnej kieszeni, tysiąc osiemset złotych plus przeprosiny.
Dom na Wólkach został nasz, wspólny, jak był. Ale warsztat — cztery Pfaffy, Juki, stół krojczy, regały z materiałem i ta niebieska lampka Ani — to teraz jest wyłącznie jej, na papierze i w praktyce. Halina zatrudniła dodatkową krawcową na pół etatu, żeby odciążyć nadgarstki, i wciąż szyje, tylko krócej, z przerwami, z wyższym krzesłem, które kupiła sobie za własne pieniądze.
Do mamy jeździmy teraz oboje, na zmianę, czasem razem z Grażyną — ustaliliśmy grafik na spotkaniu rodzinnym, nie w moim zeszycie, a na zwykłej kartce, którą wszyscy czworo podpisaliśmy, żeby nikt nie mógł powiedzieć potem, iż nie wiedział.
O domku w Jastrzębiej Górze nie rozmawiamy już od miesiąca. Czasem jeszcze kupuję mandarynki na targu przy Jagiellońskiej i stawiam siatkę na stole w kuchni. Halina bierze jedną, obiera ją przy oknie, a ja siedzę i patrzę, jak jej ręce robią to spokojnie, bez pośpiechu, jakby wreszcie miała na to czas — swój, nie mój.
