Beata obudziła się o czwartej trzydzieści, bo balkonowe okno w ich mieszkaniu przy Skarpowej nie domykało się od zimy i wiatr wciskał się przez szparę jak natręt. Sięgnęła po drugą stronę łóżka. Pościel była zimna, jakby nikt tam nie leżał od tygodnia. Robert od czterech dni nocował "u klienta we Wrocławiu" – tak przynajmniej twierdził. Ostatni SMS brzmiał: "Nie czekaj, kontrakt się przeciąga". Za oknem walił deszcz, ten wrześniowy, uparty, który w Karpaczu potrafi zalewać ulice do samego rana. Gdzieś na dole, w kuchni, szumiała lodówka – kupili ją razem osiemnaście lat temu, kiedy jeszcze mierzyli się o to, kto zmywa, a kto suszy.
Beata wstała, poszła do kuchni, nastawiła czajnik elektryczny, który zawsze gwizdał trochę fałszywie. Wyjęła kubek z napisem "Najlepsza Mama Świata", prezent od córki sprzed lat, farba już się złuszczała na uchu. Za oknem paliła się jedna latarnia, oświetlając mokry chodnik i śmietnik, przy którym sąsiad zawsze zostawiał niedopite piwo w puszkach. Zaparzyła rumianek. Usiadła przy stole. Cisza w domu była gęsta – dzieci dawno wyfrunęły, syn Kuba mieszkał w akademiku w Poznaniu, córka Ola studiowała w Krakowie. Zostały po nich tylko puste pokoje i zapach, który z czasem wywietrzał.
Telefon zabłysnął. Wiadomość na Messengerze, numer bez zdjęcia profilowego. "Pani pewnie już się domyśla. Robert jest mój. On panią nie kocha, jest z litości. Proszę dać mu rozwód, nie trzymać go na siłę. Dla wszystkich będzie lepiej."
Beata przeczytała trzy razy. Odłożyła telefon obok solniczki. Usiadła na taborecie i poczuła, jak wszystko w niej się zaciska – jakby ktoś przekręcił śrubę w mostku. Wiedziała. Od miesięcy wiedziała, tylko nie chciała nazwać tego po imieniu. Co innego podejrzewać w nocy, licząc nieodebrane połączenia, a co innego przeczytać to czarno na białym o piątej rano, na zimnej kuchennej ławie, przy niedopitej herbacie z rumiankiem.
Łzy przyszły od razu, gorące i złe. Zacisnęła dłoń na ustach, żeby nie zawyć – sąsiadka zza ściany wstawała wcześnie do pracy w piekarni, nie chciała, żeby ktokolwiek słyszał. Osunęła się z taboretu na podłogę, oparła plecami o kaloryfer i płakała, aż rozbolały ją skronie i zostało tylko drżenie.
Wstała, umyła twarz zimną wodą. W lustrze zobaczyła spuchniętą, czerwoną od płaczu twarz czterdziestodziewięcioletniej kobiety. Przypomniała sobie siebie w wieku dwudziestu lat – dziewczynę z warkoczem, u babci w Bieszczadach, w małej wiosce koło Cisnej. Tam poznała Roberta – przyjechał na praktykę geodezyjną, ona pracowała latem w wiejskiej bibliotece. Wszedł po książkę i zostawał do wieczora. Mówił, iż nigdy nie spotkał kogoś takiego. Że jej oczy są jak niebo przed burzą, iż pachnie jabłkami i dymem z ogniska.
Poszła do sypialni, otworzyła szafę. Na górnej półce leżała stara walizka – ta sama, z którą przyjechała do Roberta dwadzieścia trzy lata temu. W środku wciąż tkwiła zasuszona gałązka jabłoni babci. Wzięła ją, obróciła w palcach, potem wrzuciła do walizki dżinsy, sweter, bieliznę, ciepłe skarpety, dokumenty, gotówkę z szuflady komody – dwieście osiemdziesiąt złotych, które trzymała na czarną godzinę. Tak samo, jak wtedy, gdy wyjeżdżała z wioski w nowe życie. Tylko teraz jechała z powrotem.
Autobus z Karpacza do Sanoka odjeżdżał o dziewiątej piętnaście, przez Jelenią Górę, bilet kosztował sto dziesięć złotych. Nie zamówiła taksówki – poszła piechotą na przystanek, w deszczu, z walizką na kółkach, które turkotały po mokrym chodniku. Nie oglądała się. Wiedziała, iż jeżeli spojrzy na dom, może się złamać, a złamać się teraz nie mogła.
W autobusie było pusto. Usiadła przy oknie, wyjęła telefon, chciała go wyłączyć, ale zamiast tego otworzyła Messenger i napisała do tamtego numeru: "Jest wolny. Możesz go zabrać." Wysłała, wyłączyła telefon. Oparła czoło o zimną szybę i patrzyła, jak przesuwają się za oknem mokre pola, szare wioski, przydrożne kapliczki z plastikowymi kwiatami. Bolało tak, iż chciała się zwinąć w kłębek. Ale siedziała prosto. Babcia powtarzała: "Plecy to twój charakter. Trzymaj je prosto, cokolwiek się dzieje."
Wioska powitała ją ciszą. Wysiadła na przystanku obok starej remizy. Dookoła ani żywej duszy. Deszcz ustał, ale chmury wisiały nisko, czepiając się wierzchołków świerków. Pachniało mokrą ziemią i dymem z komina. Gdzieś za domami szczekał pies. Wciągnęła powietrze – ostre, zimne, zupełnie inne niż w Karpaczu, gdzie zawsze pachniało spalinami z autokarów turystycznych.
Dom babci stał na końcu drogi. Furtka odpadła z zawiasów, płot się przechylił, ale sam budynek trwał – ciemne okna, ganek, stara jabłoń rozłożona nad dachem. Beata zatrzymała się, przełknęła łzy, poszła ścieżką, wyjęła klucz z kieszeni i weszła.
W środku było zimno, ale nie wilgotno. Zdjęła mokrą kurtkę, rzuciła na ławę. Przeszła przez pokoje – wszystko zostało jak za babci: żelazne łóżko z górą poduszek, haftowane makatki na ścianach, stara szafa z popękanym lakierem, w kącie obraz Matki Boskiej z zeschniętą palmą wielkanocną. Rozpaliła w piecu kaflowym. Drewno było wilgotne, nie chciało się zająć. Dmuchała, podkładała drzazgi, aż w końcu ogień strzelił i po domu popłynęło ciepło.
Usiadła na piętach przed piecem i patrzyła na płomień. Przypomniała sobie, jak jako dziecko babcia sadzała ją tak samo i opowiadała bajki, jak piekły ziemniaki w żarze. Jak babcia śpiewała stare pieśni, głos jej drżał, ale był ciepły jak ten ogień.
– No i wróciłam, babciu – szepnęła.
Nie wiedziała, ile tak siedziała. Telefon leżał wyłączony w kieszeni. Rozpakowała walizkę, powiesiła ubrania w szafie, znalazła stary pled babci, ciężki, w łaty. Wyszła na ganek, patrzyła jak ciemnieje niebo, jak zapalają się pierwsze gwiazdy. Przypomniała sobie, jak z Robertem siedzieli kiedyś na tym samym ganku, młodzi, zakochani. Palił papierosa, ona mu go zabierała i śmiała się. Mówił: "Zawsze tak będzie. Będziemy siedzieć i patrzeć na gwiazdy." Odpowiadała: "Będziemy."
"Zawsze" skończyło się dzisiaj o piątej rano.
Drugiego dnia zaczęła sprzątać. Umyła podłogi, wytrzepała chodniki, przejrzała szafy. W skrzyni znalazła listy babci, pożółkłe, przewiązane sznurkiem. Usiadła na podłodze i czytała do nocy – listy od dziadka z wojska, od matki z miasta. I nagle – list napisany jej własnym pismem, sprzed dwudziestu jeden lat. Pisała do babci z miasta, opowiadała o nowym życiu: "Babciu, kupiliśmy z Robertem kanapę. Wieczorami na niej siadamy i marzymy. On mówi, iż będzie prowadził firmę. A ja mówię, iż będę najszczęśliwszą kobietą na świecie. Bo go mam."
Złożyła list ostrożnie, schowała do szuflady komody, między pocztówki. Nie płakała już. Wstała, wyszła na ganek zaczerpnąć powietrza.
Piątego dnia poszła do lasu. Wciągnęła gumowce z komórki, wzięła koszyk babci. Las był mokry, cichy, pachniał grzybnią i wilgotnym listowiem. Zbierała późne opieńki, palce marzły, ale wracała po godzinie z pełnym koszykiem, ręce miała czerwone od zimna i chwilę trzymała je nad kubkiem gorącej herbaty, żeby odtajały.
W drodze powrotnej spotkała ciotkę Halinę, sąsiadkę z trzeciego domu. Ta przyjrzała się jej, zamachała rękami:
– Beatko? To ty?
– Ja, ciociu.
– A widzę, światło się w domu pali wieczorami. Myślałam, iż mi się wydaje. Po co przyjechałaś? Sama, bez męża?
– Odpocząć – odpowiedziała Beata. – Zaczerpnąć powietrza.
Ciotka pokręciła głową, ale nic nie powiedziała. Zapytała tylko, czy ma drewno i jedzenie. Beata skinęła. Postały chwilę w milczeniu, potem ciotka objęła ją mocno, po wiejsku.
– Trzymaj się. Widzę, iż nie bez powodu przyjechałaś. Ale się nie wtrącam. Zechcesz, przychodź. Mam żurek i nalewkę.
– Dziękuję – odpowiedziała Beata.
Szóstego dnia przyjechał Kuba. Nie wiedziała, skąd się dowiedział – może dzwonił, nikt nie odbierał, może ciotka Halina zadzwoniła do niego. Stanął w progu o zmierzchu, z plecakiem i torbą z Biedronki.
– Boże, mamo. Nie wiedziałem, co myśleć.
– Wszystko ze mną w porządku – odpowiedziała.
– W porządku? – Popatrzył na nią uważnie. – Płakałaś?
– Kuba. Po prostu wyjechałam. Musiałam.
Wszedł, rzucił plecak na ławę, usiadł przy stole.
– To przez tatę?
Nie odpowiedziała. Odwróciła się do pieca, dorzuciła polano.
– Mamo, nie jestem dzieckiem. Widzę wszystko. On zmienił się dawno temu. Bałem się ci powiedzieć.
– Wiem – odpowiedziała cicho.
Wieczorem jedli smażone grzyby z ziemniakami. Kuba opowiadał o dziewczynie, o planach, o tym, iż chce przenieść się na studia zaoczne i zacząć pracować w biurze geodezyjnym w Poznaniu, za trzy i pół tysiąca na start. Beata słuchała, kiwała głową. Dziwnie jej było – syn stał się dorosły, mówił jak mężczyzna. I był po jej stronie.
– Dzwoniłaś do taty? Szukał cię? – zapytał, gdy się ściemniło.
Wzruszyła ramionami. Naprawdę nie wiedziała. Telefon pozostawał wyłączony.
– Mamo, on do mnie dzwonił. Pytał, gdzie jesteś. Powiedziałem, iż nie wiem. Krzyczał.
– I co?
– Nic. Jest zagubiony. Nigdy go takim nie widziałem. choćby przez telefon słychać, iż jest mu źle.
Ósmego dnia przyjechał Robert. Beata zobaczyła go z okna – stał przy furtce, patrzył na dom. Drogi płaszcz, wypastowane buty, bukiet róż. Jak z kiepskiego serialu.
– Masz gościa – powiedział Kuba za jej plecami.
– Widzę.
– Mam wyjść?
– Nie. Sama pójdę.
Narzuciła kurtkę, wyszła na ganek. Robert zrobił krok, ale nie podszedł blisko.
– Beata – powiedział. Głos chrapliwy, jakby nie spał od tygodnia. – Szukałem cię.
– Nie ukrywałam się.
– Wyłączyłaś telefon. Dom pusty. Myślałem, iż coś ci się stało.
– Coś mi się stało – odpowiedziała. – Dawno temu. Tylko ty nie zauważyłeś.
Opuścił głowę, wyciągnął róże niezgrabnie.
– To dla ciebie.
Nie wzięła.
– Róże są mi niepotrzebne. Potrzebowałam prawdy.
– Beata, ja…
– Co ty? Zmęczyłeś się? Zaplątałeś? Nie chciałeś, żeby tak wyszło?
Milczał. Twarz miał nieszczęśliwą. Beata patrzyła na niego i przypomniała sobie, jak stał tak samo przy tej furtce dwadzieścia trzy lata temu – młody, zawstydzony, z polnymi rumiankami. Wtedy wybiegła boso, śmiała się, wisiała mu na szyi. Teraz stała na ganku z rękami w kieszeniach i nie mogła zrobić kroku naprzeciw.
– Wejdź – powiedziała w końcu. – Po co moknąć.
W domu Kuba przywitał się z ojcem powściągliwie. Robert rozejrzał się, uśmiechnął krzywo.
– Wszystko po staremu. choćby zapach ten sam.
– Zapach się nie zmienia – odpowiedziała Beata. – A ludzie tak.
Usiedli przy stole. Kuba nalał herbaty. Robert wziął kubek, ale nie pił. Patrzył na żonę.
– Przepraszam – zaczął. – Wiem, iż zawiniłem. Nie powinienem był. Ona sama…
– Nie trzeba – przerwała Beata. – Nie mów o niej. Nie chcę słyszeć, iż sama. Że nie chciałeś, a jakoś tak wyszło.
Robert zamilkł. Potem powiedział cicho:
– Zerwałem z nią. Zaraz jak się dowiedziałem, iż do ciebie napisała.
– O, więc wiedziałeś, iż napisała?
– Przyznała się. Płakała. Mówiła, iż zmęczyła się czekaniem, iż chciała przyspieszyć.
Beata zaśmiała się krótko, ostro.
– Przyspieszyć. Chciała przyspieszyć moje odejście. A ty co? Wystraszyłeś się?
– Przyjechałem po ciebie.
– Po co?
– Bo nie mogę bez ciebie.
Podniosła na niego oczy.
– Kłamiesz. Możesz. Świetnie sobie radzisz beze mnie. Tylko beze mnie nie będziesz miał tego, do czego przywykłeś. Kolacji na stole, wyprasowanych koszul. Domu, w którym zawsze pachnie jedzeniem. Jestem twoją codziennością, Robert, a ona twoim świętem. Więc zostań na święcie. Codzienność nie jest obowiązkowa.
– Nie jesteś codziennością. Jesteś moim życiem.
– Twoje życie to ty sam.
Robert wstał, przeszedł po pokoju, zatrzymał się przy piecu, patrzył na ogień.
– Wiem, na co zasłużyłem, i nie będę się tłumaczył. Ale nie przyjechałem, żebyś wróciła, jakby nic się nie stało. Przyjechałem powiedzieć: zrozumiałem wszystko. Zgubiłem siebie i ciebie. I jeżeli dasz mi szansę, spróbuję to naprawić.
– Jak?
– Nie wiem. Ale spróbuję. Sprzedam mieszkanie, gdzie z nią… Zwolnię ją z firmy. Jestem gotów zacząć od nowa.
Beata milczała, patrzyła na męża. Nie kłamał, to widziała. Pierwszy raz od dawna mówił szczerze. Ale ta szczerość nie wystarczała.
– Potrzebuję czasu – powiedziała. – Nie jestem gotowa teraz decydować. Dopiero zaczęłam przypominać sobie, kim jestem bez ciebie. I to mi… podoba się.
Robert skinął głową.
– Beata, rozumiem i poczekam. Ile trzeba, tyle poczekam.
Poszedł do drzwi, zatrzymał się na progu.
– Beata…
– Co?
– Naprawdę cię kocham. Po prostu zapomniałem, jak to jest być z tobą naprawdę. Nie w codzienności, tylko właśnie tak… w tym domu. Tu jesteś inna.
– Zawsze taka jestem. Tylko ty przestałeś patrzeć.
Wyszedł. Trzasnęła furtka. Beata stała przy oknie. Kuba podszedł, położył jej rękę na ramieniu.
– Jesteś silna, mamo.
– Nie wiem – odpowiedziała. – Nic nie wiem.
W nocy włączyła telefon. Trzydzieści jeden nieodebranych. Wiadomości od Roberta, od córki, od koleżanki. Nie czytała wszystkiego. Tylko od córki.
"Mamo, tata powiedział, iż wyjechałaś. Gdzie jesteś? Co się stało? Zadzwoń. Martwię się."
Zadzwoniła. Ola odebrała po drugim sygnale.
– Mamo! Nareszcie! Gdzie się podziałaś?
– Jestem na wsi. W domu babci.
– Na wsi? – W głosie córki było zdziwienie. – A co ty tam robisz? I dlaczego tata jest taki dziwny?
– Rozliczamy się z tatą… w związku.
– To przez tamtą kobietę?
Beata zamarła.
– Wiesz?
– Domyślałam się. Często z kimś pisał, chował telefon. Nie chciałam się wtrącać.
– A czemu mi nie powiedziałaś?
– Nie wiem, mamo. Nie chciałam cię zranić.
– Zraniło co innego. Że dowiedziałam się ostatnia.
Ola zamilkła. Potem powiedziała:
– Przyjadę na weekend. Można?
– Przyjeżdżaj.
Beata rozłączyła się. Położyła się do łóżka, otuliła kołdrą. Leżała, słuchając, jak wiatr uderza o okiennice, i po raz pierwszy od tygodnia zasnęła bez przewracania się z boku na bok.
Minął miesiąc. Beata wciąż mieszkała na wsi. Śnieg jeszcze nie spadł, ale noce robiły się coraz zimniejsze, na drodze pojawił się pierwszy szron. Kuba wrócił na sesję, ale dzwonił codziennie o dwudziestej pierwszej, zawsze punktualnie. Ola przyjeżdżała dwa razy – w drugą sobotę i pod koniec miesiąca, przywoziła sernik z cukierni na rynku w Sanoku, siadały na ganku i jadły prosto z pudełka.
Beata nauczyła się rozpalać w piecu jednym zapałem – suchą korę brzozową kładła na spód, potem drobne szczapy. Nauczyła się gotować żurek na zakwasie, który sama zrobiła w słoiku, dokładnie tak, jak robiła to babcia – siedem dni na parapecie. Kupiła sobie w Sanoku nowe gumiaki za sześćdziesiąt złotych, bo stare przeciekały.
Robert dzwonił co wieczór, około dwudziestej. Czasem odbierała, czasem nie. Opowiadał o sprawach, o tym, iż zwolnił tamtą kobietę, iż wystawił mieszkanie na sprzedaż za czterysta dwadzieścia tysięcy. Beata słuchała w milczeniu. Nie chwaliła. Nie krytykowała. Po prostu słuchała, obierając ziemniaki albo składając pranie.
Pewnego razu przyjechał bez zapowiedzi, w sobotę przed południem. Nie z różami już, tylko z torbą zakupów z Lidla. Postawił na ganku, powiedział:
– Nie będę się narzucał. Po prostu przywiozłem. Tam mięso, ser, leki na twoje kolano. I książka.
Beata wzięła torbę. Zajrzała. Na wierzchu leżał tomik Herberta – "Pan Cogito".
– Dziękuję – powiedziała. – Jak ty?
– Żyję. Palę w piecu w mieszkaniu. Myślę.
– Przeszkadzam ci?
– Nie. Nie przeszkadzasz mi.
Stał przy ganku, ręce w kieszeniach. Padał pierwszy w tym roku śnieg, osiadał mu na ramionach. Beata patrzyła, jak płatki topnieją na jego kołnierzu, i podała mu ręcznik, żeby otrzepał buty, zanim wejdzie do środka.
– Wejdź – powiedziała. – Zmarzłeś.
Pili herbatę. Rozmawiali o dzieciach, o sąsiadach, o tym, iż trzeba naprawić dach nad komórką babci, zanim spadnie śnieg na dobre. Nie o tym, co najważniejsze. Ale to było jakoś ważniejsze niż wszystkie rozmowy o miłości.
Kiedy wychodził, Beata odprowadziła go do furtki. Na dworze się ściemniało. Śnieg skrzypiał pod butami. Robert odwrócił się.
– Beata. Nie poganiam. Ale chcę, żebyś wiedziała: jestem tu. Każdego dnia. jeżeli zechcesz, po prostu zawołaj.
– Dobrze – powiedziała.
Poszedł do samochodu, do starego passata, który od lat obiecywał wymienić. Beata patrzyła, jak silnik chrząka na mrozie, zanim złapie.
– Robert.
Zatrzymał się z ręką na klamce.
– Jeszcze nie wybaczyłam. Ale zaczęłam cię sobie przypominać.
Skinął głową, wsiadł do auta i odjechał. Beata wróciła do domu, zdjęła buty w progu, podeszła do pieca, dorzuciła polano. Na stole leżała książka Herberta, otwarta na stronie, którą zaznaczyła zakładką z suchego liścia klonu.
Minęły jeszcze trzy miesiące. Wiosna przyszła do wioski nieśmiało. Najpierw kapało z dachów, potem popłynęły strumyki wzdłuż drogi, potem na jabłoni nabrzmiały pąki. Beata przycięła gałązki sekatorem, wynosiła popiół z pieca na kompost, otwierała okna na oścież, żeby wywietrzyć zimę z domu.
Robert przyjeżdżał co weekend, w piątek wieczorem i wracał w niedzielę po obiedzie. Razem naprawiali płot – kupił w Sanoku deski i gwoździe za sto pięćdziesiąt złotych, sadzili rozsadę pomidorów w skrzynkach na parapecie, palili zeszłoroczną trawę przy miedzy. Nauczył się rąbać drewno tak, żeby nie chybiać siekierą, ona przyłapywała się na tym, iż śmieje się z jego żartów, zanim zdąży pomyśleć, czy powinna.
Pewnego wieczoru siedzieli na ganku. Słońce zachodziło za lasem, niebo płonęło pomarańczem. Robert trzymał ją za rękę. Milczał. Potem powiedział:
– Pamiętam, jak siedzieliśmy tu pierwszy raz. Śmiałaś się, a ja myślałem: żeby tak zawsze.
– Ja też pamiętam.
– Wtedy nie wiedziałem, iż o mało wszystkiego nie stracę.
Beata ścisnęła jego dłoń.
– O mało nie straciłeś. To co innego niż stracić.
Spojrzał na nią. W oczach nadzieja i strach, jak u chłopca.
– To co, uda nam się?
– Już się udaje – odpowiedziała. – Tylko nie zwalniaj tempa.
Wstała, weszła do domu, wróciła z pudełkiem po butach, w którym trzymała listy babci. Wyjęła ten jeden, sprzed dwudziestu jeden lat, ten o kanapie i marzeniach, i podała mu bez słowa.
Robert czytał długo, dłużej niż potrzeba na te kilka zdań. Kiedy skończył, złożył kartkę dokładnie po starych zgięciach i oddał jej obiema rękami, jakby oddawał coś kruchego.
– Zachowasz to?
– Już zachowałam – powiedziała. – Dwadzieścia jeden lat.
Wzięła kartkę, schowała z powrotem do pudełka, obok pocztówek. Zamknęła wieczko.
– Chodźmy do domu – powiedziała. – Robi się chłodno.
– Chodźmy.
Wstali. Robert otworzył przed nią drzwi, przepuścił ją pierwszą, tak jak dawniej, kiedy jeszcze pamiętał, żeby to robić. Gwiazdy nad dachem paliły się jasne, czyste, jak tamtej pierwszej nocy, gdy ona, dwudziestoletnia, wybiegła boso na jego głos.
Beata weszła do środka, postawiła pudełko z listami na komodzie, obok kubka z odpryskniętym napisem "Najlepsza Mama Świata", który przywiozła tu z Karpacza w drugim tygodniu. Zapaliła lampę na stole. Za oknem Robert dokładał drewna do stosu na jutro, powoli, jakby miał na to całe życie.
