Wynajmuję kawalerkę w Łodzi, w starej kamienicy przy Piotrkowskiej. Czwarte piętro, okna na podwórze-studnię, gdzie gołębie drą się od piątej rano, a sąsiad spod trójki codziennie o siódmej trzaska balkonem. Pokój osiemnaście metrów, łazienka po remoncie, aneks kuchenny z płytą indukcyjną, za którą właścicielka kazała sobie dopłacić trzysta złotych kaucji. Normalna klatka na wynajem dla studentów i młodych po rozwodzie. Ja należę do tej drugiej grupy.
Wprowadziłem się w listopadzie. Było zimno, grzejniki ledwo letnie, a na parapecie ciągle stał zapomniany słoik po ogórkach z zaschniętą etykietą. Pierwsze tygodnie to była cisza, której potrzebowałem jak tlenu. Po trzynastu latach małżeństwa, po wyprowadzce, po rozdzieleniu majątku przez sąd w Piotrkowie, gdzie były żonie przyznano mieszkanie, a mnie spłatę. Sto osiemdziesiąt tysięcy złotych za dwie dekady wspólnego życia. Wziąłem to w ratach, bo jednorazowo nikt nie wyjmuje takich pieniędzy z kieszeni. Miało starczyć na wkład własny na własne mieszkanie. Miało.
Umowę wynajmu podpisałem z kobietą, która od pierwszej minuty patrzyła na mnie jak na potencjalnego awanturnika. Grażyna. Sześćdziesiąt parę lat, fryzura trwała jak hełm, paznokcie w kolorze fuksji, przy kluczach brelok z Matką Boską Częstochowską. Od razu powiedziała, iż lokal pamięta jej nieżyjącego męża i iż dopiero od dwóch lat go wynajmuje. To była ta pierwsza jaskółka, która zapowiadała, iż wynajęcie tej kawalerki to był błąd. Ale wtedy chciałem tylko jednego: klucza, faktury i zamknięcia drzwi na dwa zamki.
Zimą nie odzywała się prawie wcale. Raz na miesiąc przelew o ustalonej porze. Siedemnaście stów, z opłatami, jak leci. Czasem SMS z pytaniem, czy kaloryfery nie ciekną. Odpowiadałem zdawkowo. W marcu zaczęły się telefony.
Najpierw o ósmej rano, w sobotę. Chciała wpaść po odbiór korespondencji, która niby przyszła na jej adres. Potem zmiana planu: przywiozę jej do domu, bo to podobno wyciąg z banku i nie może leżeć w obcym mieszkaniu. Obce mieszkanie — tak powiedziała. Do słuchawki, przy mnie. Potem zaczęła pytać, czy wymieniałem uszczelkę pod kranem w kuchni, bo poprzedni lokator zostawił to w opłakanym stanie. Kłamstwo. Kran był sprawny, sprawdzałem przy odbiorze, zresztą spisaliśmy stan. Chciała wejść. Czułem to przez telefon, jak zapach zalegającego tytoniu, który snuł się po klatce zawsze po jej wizytach.
— Przyjdę w środę o piętnastej, dobrze? Krzyśka? — mówiła przez zęby, niby uprzejmie.
— W środę pracuję, nie będzie mnie.
— To nie szkodzi. Mam zapasowe klucze.
I tu nastąpiła pauza. Po mojej stronie, bo zorientowałem się, iż mam sucho w gardle. Po jej stronie, bo czekała, aż jakoś zareaguję. Nie zareagowałem, bo jeszcze wtedy myślałem, iż wynajem to umowa: ja płacę, ona nie wchodzi. Cała reszta to paranoja.
W sierpniu wróciłem wcześniej z delegacji. Białystok, umowa dla firmy transportowej, nie powinno mnie być do niedzieli. Wszedłem do mieszkania we czwartek, po dwudziestej. W pokoju pachniało proszkiem do prania, który nie był mój. Na suszarce stał cudzy kubek z napisem „Zakopane". Telewizor był przełączony na TVP Info, a ja nigdy nie oglądam telewizji. I jeszcze jedno: moje buty w przedpokoju stały przy drzwiach, ale odwrócone w drugą stronę. Niby nic, ale nikt, kto wchodzi do cudzego mieszkania i nie dotyka butów, nie zostawi ich odwróconych. Chciałem zadzwonić na policję, ale co zgłoszę? Włamanie bez śladów włamania? Zapach proszku?
Zadzwoniłem do niej. Podniosła po pierwszym sygnale.
— Wchodziła pani do mieszkania.
— A coś zginęło? — rzuciła, jakby grała w pokera i odsłoniła lepszy układ. — Nastawiłam tylko pranie, bo woda z kranu kapie. Nie chcę, żeby mi pan zalał sąsiadów.
Położyłem słuchawkę i stałem w tej kawalerce jak w cudzym pokoju hotelowym, w którym ktoś powiesił własny ręcznik. Wieczorem zamontowałem w przedpokoju małą kamerę internetową. Nie ukrywałem tego nawet. Powiedziałem sobie: to moje mieszkanie, a raczej: to, za które płacę. Mam prawo wiedzieć, kto do niego wchodzi.
Kamera nagrała ją trzy tygodnie później. Wtorek, dwunasta czterdzieści. Weszła z siatką z Biedronki, zdjęła buty, przeszła do kuchni. Wypiła wodę z mojego kubka. Otworzyła szafkę z przyprawami. Zamknęła. Potem usiadła na kanapie i przez dwie minuty patrzyła w telefon. Na odchodnym sprawdziła licznik wody i przetarła blat rękawem. Prawie nic. Tylko iż po tym nagraniu nie mogłem już patrzeć na ten blat jak na swój.
— Kamera? Pan zwariował — powiedziała, gdy w końcu odważyłem się jej to puścić. Spotkałem ją na klatce, wracając z pracy. Stała z wózkiem na zakupy i patrzyła na mnie dłużej, niż to było konieczne, żeby odpowiedzieć. — Za co mi grozisz, chłopie? To moje mieszkanie. Mogę wejść, kiedy chcę. A jak się nie podoba, to wypowiedzenie. Od dzisiaj, co?
Chciałem się roześmiać, ale byłem zbyt zmęczony. Zamiast tego wyjąłem telefon i puściłem fragment. Jej głos, jej buty, jej rękaw na blacie. Obejrzała do połowy i oddała mi telefon w taki sposób, jakby dotykała ryby.
— Wypowiedzenie — powtórzyła.
Dwa tygodnie później w skrzynce znalazłem polecone. Nie do mnie. Awizo podniosłem w urzędzie pocztowym przy Narutowicza, zapłaciłem sześć złotych za potwierdzenie odbioru i otworzyłem list na ławce w parku Świętokrzyskim. Wypowiedzenie umowy najmu z zachowaniem okresu trzymiesięcznego. Powód: „utrata zaufania do najemcy, niszczenie mienia oraz zastraszanie właścicielki". Bez załącznika. Bez tłumaczenia. Tylko ona i ta fraza, która brzmiała jak kalka z jakiegoś internetowego forum dla właścicieli mieszkań.
Miesiąc później ochrona kamery schowała się w kącie szafki na buty. Bo Grażyna weszła z nowym mężczyzną. Nie widziałem go nigdy wcześniej. Głos męski, tupot w przedpokoju, potem metaliczny szczęk kluczy na blacie i cisza. Otworzyła drzwi i pokazała mu mieszkanie jak agentka nieruchomości. „Tu można wygospodarować sypialnię, tutaj jadalnię" — słyszałem z ukrycia. Potem mężczyzna powiedział, iż ściana w kuchni „jest do skucia", a ona, iż „tak, to zrobimy razem". Wtedy zrozumiałem, iż nie chodzi o utratę zaufania. Chodziło o to, żebym zniknął, zanim ona przyprowadzi kogoś, kto zapłaci więcej. Byłem tymczasowy, jak meble po poprzednim lokatorze.
Najgorsze przyszło w piątek. Przed dziewiątą. Wiosna za oknem, pierwsza taka, iż chciało się iść przed siebie. Przyszła z kartką. Kartka wisiała na drzwiach, przyklejona taśmą na całej długości framugi. Żądała eksmisji za porzucenie mieszkania bez powiadomienia. Napisała czarno na białym, iż od tygodnia nikt nie otwiera drzwi, a sąsiedzi donoszą o uporczywym kapaniu wody, przez które puchną tynki u dołu. Podpisała się. Poniżej jeszcze dopisane: „Lokatorka spod siódemki widziała szczura na półpiętrze".
Szczura nie było. Ale przez chwilę pomyślałem, iż jestem w kompletnie innym mieście i iż to mi się tylko śni. Zdjąłem kartkę, wygładziłem ją dłonią i położyłem na stole. List z wypowiedzeniem krążył po kieszeni kurtki od dwóch tygodni. Wyjąłem telefon. Połączyłem się z infolinią banku. Sprawdziłem saldo. Sto czterdzieści cztery tysiące dwa sześćset. Reszta nierozdysponowana, z polisy, z ubezpieczenia, z emerytury po ojcu. Patrzyłem na tę kwotę przez dwie minuty, zanim wszedłem do aplikacji banku.
W poniedziałek złożyłem wniosek w sądzie o ustanowienie czynszu zastrzeżonego do depozytu sądowego. Siedemnaście złotych opłaty, trzy strony wniosku i załącznik: nagranie z kamery z wtorku. Pani w okienku podbiła mi pieczątkę i poprosiła o dokument tożsamości. Nie pytała, po co mi to. Tak tu jest w tym kraju, iż papiery załatwia się w ciszy.
Grażyna dowiedziała się w czwartek. Zadzwoniła, a raczej: wykrzyczała, iż ja jej wyporządzam mieszkanie. Nie zrozumiałem wtedy ani słowa, bo mówiła gwałtownie i przez nos, ale wychwyciłem „depozyt", „sąd" i „oszuści". Rozłączyłem się po jedenastu sekundach. Nie oddałem. Przestałem odbierać. Nie dlatego, iż tchórzę. Po prostu od kilku sezonów wszystko, co ważne, przesyłam sobie na maila, żeby nie zniknęło w tłumie spraw. Jej histeria nie zniknie.
Miesiąc później dostałem pismo z sądu: wniosek został uwzględniony. Czynsz wpłacam na konto depozytowe. Właścicielka mieszkania nie może ze mną zrobić nic, dopóki sprawa o naruszenie miru domowego nie zostanie rozstrzygnięty. Grozi jej do roku za wejście bez zgody. Do dwóch, jeżeli sąd uzna, iż działała uporczywie. Pan mecenas, którego wziąłem za dwie stówy za godzinę, powiedział, iż nagranie to dowód nie do podważenia. Koniec. Koniec tego drżenia na klatce, tych SMS-ów o kapiącym kranie, tych wizyt z siatką z Biedronki.
Wyprowadziłem się rok później, jak normalny najemca: z końcem miesiąca, z umową, z protokołem zdawczo-odbiorczym, który podpisała w takim napięciu, iż pióro zostawiło na kartce wgniecenie. Oddałem klucze: dwa do drzwi, jeden do piwnicy. Nie podała mi ręki, ale mi to nie przeszkadzało. Kupiłem kawalerkę czterysta metrów dalej, przy Kilińskiego. Bez balkonu, za to z widokiem na stare drzewo, które co maj kwitnie tak intensywnie, iż otwieram okno i czekam, aż zapach wejdzie głębiej. Tej wiosny po raz pierwszy od dawna nie musiałem sprawdzać, czy ktoś stanie za mną, gdy przekręcam klucz.
