Dwa lata temu, dwudziestego trzeciego lutego, zadzwonił telefon o szóstej rano. Marta Duszyńska wiedziała, zanim jeszcze podniosła słuchawkę — takie telefony o świcie nigdy nie przynoszą dobrych wiadomości. Dzwoniła pielęgniarka z hospicjum przy ulicy Reymonta w Bydgoszczy. Jej matka, Halina, odeszła piętnaście minut wcześniej. Sama, bo Marta akurat wyszła do domu się przespać, pierwszy raz w tygodniu.
Nie zdążyła. To słowo wracało do niej potem miesiącami, jak natrętna mucha, której nie da się przegonić.
Halina Duszyńska całe życie uczyła chemii w liceum na Fordonie. Miała zeszyty pełne notatek uczniów sprzed dwudziestu lat, których do dziś nie umiała wyrzucić. Miała fikusa na parapecie, który przeżył ją o dwa tygodnie — Marta zapomniała go podlać, a potem już nie miała siły patrzeć, jak usycha, więc oddała go sąsiadce z dołu. Miała nawyk parzenia herbaty z suszonymi jabłkami, które sama zbierała z działki w Osielsku, i ten zapach do dziś unosił się czasem w mieszkaniu, kiedy Marta otwierała stary kredens.
Ostatnie miesiące życia Haliny to była walka o coś więcej niż tylko czas. To była walka o winnicę.
Trzy lata wcześniej, kiedy dostała diagnozę, Halina postanowiła zrobić coś, o czym marzyła od zawsze — kupiła kawałek ziemi pod Fordonem, przy drodze na Osielsko, i zasadziła tam winorośl. Sto dwadzieścia krzewów odmiany Solaris, taka szalona decyzja dla kobiety po sześćdziesiątce z rakiem trzustki. Sąsiedzi kręcili głowami. Brat Haliny, Zenon, mówił wprost, iż to pieniądze wyrzucone w błoto, iż lepiej je zostawić na leczenie. Ale Halina uparła się — chciała zostawić Marcie coś żywego, coś co będzie rosło, kiedy jej już nie będzie.
Zenon nigdy tej winnicy nie zaakceptował. A kiedy Halina zmarła, okazało się, iż działka formalnie wciąż była zapisana na oboje rodzeństwo — kupili ją wspólnie, bo Zenon dołożył się do zakupu, a Halina nie zdążyła przepisać swojej połowy wyłącznie na córkę. Prawnik tłumaczył to Marcie miesiąc po pogrzebie, siedząc w swoim biurze przy Gdańskiej, z filiżanką kawy, która już dawno wystygła. Że bez testamentu, bez wyraźnego zapisu, Marta dziedziczy tylko część udziału matki, a resztą rządzi umowa współwłasności sprzed lat.
Zenon nie czekał długo. Trzy tygodnie po pogrzebie zadzwonił i powiedział, iż sprzedaje swoją połowę winnicy deweloperowi, który buduje w okolicy osiedle domków jednorodzinnych. Że mu przykro, ale pieniądze są pieniądze, a on ma dwoje wnuków, którym chce pomóc ze studiami. Marta pamięta, jak stała wtedy w kuchni, trzymając telefon, i patrzyła na słoik z suszonymi jabłkami matki na półce.
Nie płakała. Powiedziała tylko: „Dobrze, Zenon. Zrozumiałam”.
Przez następne tygodnie robiła coś, czego nikt się po niej nie spodziewał. Poszła do notariusza przy placu Teatralnym i sprawdziła dokładnie, jakie ma prawa jako współwłaścicielka. Okazało się, iż ma prawo pierwokupu udziału brata — ustawa o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi dawała jej taką możliwość, bo działka miała status rolny. Deweloper musiał się liczyć z tym, iż Marta może przejąć udział Zenona na tych samych warunkach finansowych, jakie on zaproponował.
Sprzedała mieszkanie po matce przy ulicy Nakielskiej — trzydzieści osiem metrów, na trzecim piętrze bez windy, za które dostała sto dziewięćdziesiąt tysięcy złotych. Dołożyła własne oszczędności, jakie miała odłożone na remont łazienki, i skredytowała resztę w banku na dwanaście lat. W sumie zapłaciła Zenonowi dwieście dwadzieścia pięć tysięcy złotych za jego połowę winnicy — dokładnie tyle, ile oferował deweloper.
Zenon przyjechał na spotkanie u notariusza w garniturze, jakby szedł na pogrzeb po raz drugi. Nie patrzył jej w oczy, kiedy podpisywał akt. Powiedział tylko, iż nie rozumie, po co jej ta ziemia, skoro choćby nie umie przycinać winorośli.
Marta się nauczyła. Zapisała się na kurs w Ośrodku Doradztwa Rolniczego, jeździła co weekend do Osielska, gdzie starszy sąsiad, pan Kazimierz, pokazywał jej, jak prowadzić pędy na drutach, kiedy zbierać grona, jak rozpoznać, iż wino w beczce już fermentuje jak trzeba. Pierwszy rocznik, który wypuściła na rynek dwa lata po śmierci matki, nazwała po prostu — Halina. Butelka z prostą etykietą, na której narysowała fikusa z parapetu.
Teraz, we wrześniu, kiedy winobranie już się kończy i cały dom pachnie moszczem, Marta czasem siada wieczorem na ganku tego niewielkiego domku, który dobudowała przy winnicy, z kubkiem herbaty z suszonymi jabłkami. I nie ma ochoty dzwonić do nikogo, żeby powiedzieć pierwsza — bo już wie, iż najważniejszą rozmowę odbyła sama ze sobą, w gabinecie notariusza, kiedy podpisywała akt własności całej winnicy na swoje nazwisko.
Zenon zadzwonił raz, wiosną tego roku. Zapytał, czy mogliby porozmawiać, może odwiedzić winnicę. Marta odpowiedziała spokojnie, iż oczywiście, może przyjechać — ale jako gość, nie jako współwłaściciel. Że tę rozmowę odbyli już u notariusza i nic więcej nie ma do dodania. Zenon nie oddzwonił.
