Marek Sobolewski wcisnął hamulec akurat wtedy, gdy przednie koło audi wpadło w kolejną koleinę wypełnioną błotem. Samochód kupił ledwie sześć tygodni temu, jeszcze pachniał nową tapicerką, a teraz obijał się o gałęzie leszczyny jak stary traktor.
— Kurczę, no gdzie mnie poniosło — mruknął, ścierając kurz z kierownicy dłonią.
Pośredniczka z biura w Piotrkowie zapewniała go przez telefon, iż oferta wyjątkowa. Dom solidny, tuż nad rzeką, a cena śmiesznie niska, bo właściciel podobno musi sprzedać na już.
— A z czego ten pośpiech? — dopytywał wtedy Marek.
— Kto to wie. Mówi, iż się przeprowadza. Papiery w porządku, sam sprawdzałam.
Droga gruntowa ciągnęła się kilometrami przez las sosnowy, aż w końcu wypluła samochód na otwartą przestrzeń. Marek mimowolnie zwolnił. Przed nim rozciągała się łąka zalana czerwcowym słońcem, a dalej błyszczała rzeka — niezbyt szeroka, z piaszczystą plażą po jednej stronie. Tuż nad brzegiem, wśród starych olch, stał drewniany dom z wysokim dachem. Belki poszarzały od lat, ale ganek wyglądał na świeżo odnowiony, okiennice pomalowane równo, płot prosty jak od linijki.
— No dobra — powiedział sam do siebie. — Za taki widok warto było znosić tę drogę.
Zaparkował przy furtce, wysiadł, rozprostował plecy. Tylko woda pluskała na bystrzu, a gdzieś za lasem porykiwała krowa. Zapachniało sianem i mokrą korą, ktoś w oddali palił w piecu chlebowym.
— Jest tu kto? — zawołał w stronę domu.
Drzwi się otworzyły. Na ganku stanął mężczyzna niskiego wzrostu, lekko przygarbiony, z zakolami sięgającymi w głąb czaszki. Miał na sobie wypłowiałą flanelową koszulę i dżinsy przetarte na kolanach. Marek wyciągnął rękę na powitanie i zamarł w pół gestu.
Twarz mężczyzny była pooraną, wiejską twarzą po pięćdziesiątce, ale te oczy Marek już gdzieś widział. Tylko gdzie?
— Dzień dobry. Pan Marek? Pani z biura dzwoniła — powiedział mężczyzna cichym, lekko chrapliwym głosem.
I ten głos też był znajomy. Tak samo jak nawyk przekrzywiania głowy podczas mówienia i sposób, w jaki palcami skubał mankiet koszuli.
— Tak — odpowiedział Marek powoli. — A pan… przepraszam, jak się nazywa?
— Tadeusz Wrona. Można Tadek.
I wtedy Marek sobie przypomniał. Podstawówka numer siedem w Radomsku, klasa 6c. Tadek Wrona siedział w pierwszej ławce pod oknem, chudy, blady chłopak w okularach sklejonych plastrem, bo jedna zausznica zawsze się urywała. Marek — wtedy jeszcze Marecik Sobolewski, syn kierownika miejskiego przedsiębiorstwa drogowego — chodził w nowych adidasach, miał zawsze pieniądze na bułkę w sklepiku i był królem podwórka. Matka Tadka sprzątała w tej samej szkole, ojca chłopak nigdy nie poznał, ubrania nosił po starszym kuzynie, o dwa numery za duże. I jąkał się — niewiele, ale kiedy się denerwował, każde zdanie więzło mu w gardle jak haczyk.
Dzieciaki bywają bezlitosne. A Marek był wtedy ich naturalnym przywódcą.
Przypomniał sobie to od razu, z całą wyrazistością, jakby ktoś przewinął taśmę: przezwisko „Jąkała", zeszyt Tadka rzucony do rowu przy szkole, but wrzucony na dach szopy na rowery, śmiech całej klasy, kiedy Tadek próbował odpowiedzieć na pytanie nauczycielki i nie mógł wykrztusić słowa „fotosynteza". Marek nie bił go — na to nie musiał się fatygować. Wystarczyło jedno spojrzenie w stronę reszty klasy, żeby dzieciaki podchwyciły zabawę.
— Tadek… — powiedział cicho. — Ja cię chyba znam.
Mężczyzna na ganku nie odpowiedział od razu. Otarł dłonie o spodnie, jakby chciał zyskać na czasie, i dopiero potem przytaknął.
— Znamy się, Marek. Szkoła podstawowa numer siedem.
Słychać było tylko rzekę. Marek poczuł, jak żołądek robi mu się ciężki, jakby połknął kamień.
— Słuchaj, to było trzydzieści lat temu — zaczął. — Dzieciaki są głupie, ja byłem głupi…
— Wejdź, obejrzysz dom — przerwał mu Tadek. Bez złości w głosie, ale i bez ciepła. — Po to przyjechałeś, nie?
Chodzili po posesji prawie dwie godziny. Dom okazał się naprawdę solidny — nowy dach kryty blachodachówką, instalacja wymieniona trzy lata temu, studnia głębinowa, piwnica sucha jak pieprz. Tadek pokazywał wszystko rzeczowo, krótkimi zdaniami, unikając rozmowy o czymkolwiek poza belkami i rurami. Dopiero kiedy usiedli na ganku, żeby ustalić szczegóły, Marek nie wytrzymał.
— Dlaczego sprzedajesz akurat mnie? Musiałeś wiedzieć, kto dzwoni. Pani z biura mówiła ci nazwisko.
Tadek długo wpatrywał się w rzekę, zanim odpowiedział.
— Wiedziałem. Sobolewski to nie jest częste nazwisko w tych stronach.
— To czemu się zgodziłeś na spotkanie?
— Bo potrzebuję pieniędzy szybko, a ty płacisz gotówką i bez targowania. — Zamilkł na chwilę. — I bo chciałem zobaczyć, jaki jesteś teraz.
Marek poczuł, iż robi mu się gorąco mimo chłodnego popołudniowego wiatru znad rzeki.
— Jaki jestem?
— Taki sam samochód co trzydzieści lat temu, tylko droższy — powiedział Tadek bez cienia uśmiechu. — Nie wiem, czego oczekiwałeś. Że przeprosisz i będzie po sprawie?
— Nie wiem, czego oczekiwałem — przyznał Marek szczerze. Pierwszy raz od wielu lat nie miał gotowej riposty.
Tadek wstał, poszedł do kuchni i wrócił z dwiema szklankami kompotu z wiśni własnej roboty. Postawił jedną przed Markiem, sam patrząc gdzieś ponad jego ramieniem, w stronę olch nad wodą.
— Wiesz, dlaczego sprzedaję dom? Żona ma stwardnienie rozsiane. Diagnoza rok temu. Lekarze w Łodzi mówią, iż jest szansa na spowolnienie, jest lek, refundowany częściowo, ale dojazdy, rehabilitacja prywatna, bo na NFZ kolejka do przyszłego roku. Przenosimy się do jej siostry pod Częstochowę, żeby mieć kogoś na miejscu, kiedy ja jestem w pracy. Ten dom budował mój dziadek. Ja go wykończyłem własnymi rękami przez dwadzieścia lat, deska po desce. I teraz muszę go sprzedać za dwieście dziewięćdziesiąt tysięcy złotych, żeby moja żona miała szansę chodzić o własnych siłach jeszcze dziesięć lat.
Marek milczał, obracając szklankę w dłoniach.
— A ty przyjeżdżasz tu swoim nowym samochodem, żeby kupić sobie działkę pod grilla na weekendy — dokończył Tadek. — I to akurat mój dom. Świat lubi takie żarty.
Marek odstawił szklankę na deski ganku, ostrożnie, jakby bał się, iż hałas coś popsuje.
— Ja się tym trudnię od piętnastu lat, wiesz. Nieruchomości. Wyceny, akty, całe to towarzystwo. — Zaśmiał się krótko, bez wesołości. — I teraz siedzę tu jak uczniak, bo nie wiem, co powiedzieć.
— To nie mów nic. Rozpatrz ofertę albo jedź do domu.
Milczeli obaj. Marek patrzył na swoje ręce, na obrączkę, na paznokieć złamany jeszcze w zeszłym tygodniu przy przesuwaniu regału. W końcu powiedział, cicho, jakby sam siebie sprawdzał:
— Dwieście dziewięćdziesiąt to za mało za ten dom. Wiem to, bo znam się na robocie. I wiem, iż to nie zmienia niczego z tamtych lat, jakbym ci dopłacił choćby milion.
— To po co mówisz?
— Bo umiem policzyć metry i nie umiem spać, kiedy wiem, iż komuś nie doliczyłem.
Tadek nic nie odpowiedział. Wstał, poszedł do końca ganku, oparł dłonie na poręczy i patrzył na rzekę tak długo, iż Marek już myślał, iż rozmowa się skończyła.
— Mam prawnika w Radomsku — powiedział w końcu Tadek, nie odwracając się. — Umowę może przygotować na jutro rano. Ale kwotę ustalimy z rzeczoznawcą, nie z twojego widzimisię. Nie chcę jałmużny za tamten zeszyt w rowie.
— Umówmy się na rzeczoznawcę — zgodził się Marek. — Ale wybierzesz go ty, nie ja.
Tadek odwrócił się w końcu, zmierzył go wzrokiem, jakby ważył, czy to jeszcze ten sam chłopak z pierwszej ławki naprzeciwko.
— Zobaczymy, co powie liczba — powiedział tylko.
Nazajutrz o dziesiątej siedzieli w kancelarii przy ulicy Reymonta. Rzeczoznawca wycenił dom na trzysta sześćdziesiąt tysięcy — Tadek nie chciał słyszeć o żadnej kwocie ponad to, choć Marek próbował się upierać przy wyższej. Notariusz odczytał sumę na głos, Tadek usłyszał ją i zacisnął szczękę, nic nie mówiąc, patrząc w okno kancelarii, za którym przejeżdżał akurat autobus MPK.
Marek wypisał przelew z telefonu, na oczach obu stron, i podał ekran, żeby Tadek zobaczył potwierdzenie transakcji. Tadek popatrzył na ekran krótko, po czym wsunął telefon Marka z powrotem w jego stronę, nie mówiąc dziękuję.
Na parkingu przed kancelarią, kiedy już mieli się rozejść do swoich samochodów, Tadek zatrzymał się przy drzwiach swojego starego forda.
— Ten zeszyt w rowie — powiedział, nie patrząc na Marka, tylko na kluczyki w swojej dłoni. — Musiałem go potem suszyć na kaloryferze przez trzy dni. Matka myślała, iż go zgubiłem.
Marek nie wiedział, co odpowiedzieć. Otworzył usta, zamknął je z powrotem.
— No to jedź już — powiedział Tadek i wsiadł do forda.
Silnik zaskoczył za drugim razem, zakaszlał, ford wytoczył się z parkingu w stronę drogi na Częstochowę. Marek stał jeszcze chwilę przy audi, z kluczykami w dłoni, patrząc, jak stary samochód znika za zakrętem, i dopiero potem otworzył drzwi po stronie kierowcy.
