STYCZEŃ, 2024
Stary autobus, śmierdząc benzyną i warczący jak przestarzała maszyna, ruszył przed siebie, zostawiając mnie samą na poboczu. Rozejrzałam się. Nic tu się nie zmieniło. Ta sama rozmyta, gliniasta droga, na której czarna i tłusta maź była miejscem codziennym. Te same przydrożne krzewy, ochlapane brunatnym błotem. W oddali widać było wieś, rozciągniętą jak wstążka wzdłuż ściany lasu. Już zapalały się w niej wieczorne, żółte kwadraciki okien; słychać było szczekanie psów i gęganie niezadowolonych gęsi.
Tak, tutaj przez sześć lat prawie nic się nie zmieniło myślałam, idąc ku domowi. Tylko z prawej na wzgórzu nie stał już rząd ciągników, kiedyś oświetlanych słabymi żarówkami. Tam zieje teraz ciemność. Nie wiem, co się stało z gospodarstwem Sowińskiego pewnie spadkobiercy je rozsprzedali.
Szłam główną ulicą, czując, jakby zaraz ktoś zza rogu rzucił we mnie kamieniem. Wydawało mi się, iż z każdego okna spoglądają na mnie surowe spojrzenia. Szal omotany aż po oczy miałam cichą nadzieję, iż mnie nikt nie rozpozna. Co mnie tutaj czeka? Czy dom jeszcze stoi, czy może już go rozebrano? Ale nie miałam dokąd pójść poza rodzinną wsią i wróciłam, choć czułam do siebie i do ludzi tu ogromną złość i ból. Kiedyś, przez to, co się stało, połowa wsi została bez pracy. Przez mnie.
Przez te lata bardzo się zmieniłam, nie tylko wyglądem, ale i sercem. Ze swobodnej, pięknej dziewczyny, która kiedyś oczarowała oschłego Antoniego Sowińskiego, zostało niewiele. Kiedyś byłam Janina, zwana przez wszystkich Niną szczupła, niebieskooka szatynka, samotna na końcu wsi, w zniszczonym domku przy wąwozie. Sowiński był dla ludzi jak bóg, pracowało dla niego pół wsi. Do niego się przeprowadziłam i sądziłam, iż wygrałam los na loterii.
Nie wiedziałam jednak, iż Antoni to wiejski tyran, samodzielny pan na włościach. Ja byłam dla niego jak poddana dziewczyna, z początku oślepiona jego uwagą i statusem. Najpierw odciął mnie od przyjaciółek, potem zabronił mi nosić to, co uważał za zbyt śmiałe. Malować się? Zapomnij. Całe moje życie było jednym wielkim zakazem.
Gotowałam mu zupy i sprzątałam izby, a wyjście do pracy było nie do pomyślenia. Antoni wiecznie mi coś wypominał i czegoś szukał, podejrzewał zdrady, których choćby nie byłam w stanie sobie wyobrazić. Tłumaczyłam, wyjaśniałam, ale nie jego głowa była problemem nie potrafił mnie pokochać, bo z nikim nie potrafił być szczęśliwy.
Kiedy doszło do pierwszej przemocy, wróciłam do swojego domku przy wąwozie, chcąc zapomnieć o wszystkim. Ale los miał dla mnie coś gorszego.
Antoni przyszedł następnego dnia. Myłam podłogę w kuchni, okna pootwierane, pachniało czystością i dopiero co zebranym zielem. Cieszyłam się spokoju, gdy nagle z impetem kopnął wiadro. Woda rozlała się po podłodze. Wiedziałam, iż za wiadrem przyjdę ja.
Nie pamiętam wszystkiego dokładnie chyba moja psychika próbowała mnie oszczędzić, nie pozwalając wrócić do tych obrazów. Ocknęłam się, gdy podwórko pełne było policji, pytano mnie, pokazując torebkę z jakimś kuchennym nożem. Za płotem tłoczyli się sąsiedzi, a w kuchni wszystko zostało przewrócone, firanki zerwane, Antoni leżał pośrodku.
Zatruła chłopa! dobiegało zza płotu, kręcić ogonem jej się zachciało, a chłopa już nie ma! Czego jej brakowało? Żyła jak pączek w maśle! Co teraz z nami? Przecież dzięki niemu była praca!
Następnie odsiadywałam wyrok sześć lat w zakładzie karnym o złagodzonym rygorze. Łatwo nie było, ale i nie tak źle, jak sobie wyobrażałam. Moja zgoda, umiejętność słuchania i współczucia sprawiły, iż znalazłam dobre znajome, z którymi spędzałam czas. Ale tamta Nina z jasnym spojrzeniem już nie wróciła. Przykucłam, przybyło mi siwych włosów, nie miałam już ochoty się stroić. Nigdy nie pomyślałabym, iż mogę tu trafić, a przecież nigdy nie wiadomo od grosza i od więzienia nigdy nie mów nigdy. Życie może się rozlecieć w jednej chwili. Teraz jestem po prostu była skazana.
Szłam przyciśnięta do płotu, serce dudniło mi w piersi. Czy mój dom jeszcze stoi? Może już go rozebrali na drewno Ale zza dwóch wielkich brzóz wyłoniły się znajome ściany. Z wąwozu ciągnął chłód, szemrał strumień, rechotały żaby. Ile razy wyobrażałam sobie ten powrót, ile razy śniłam o domu… Za wąwozem zaczynał się las pełen grzybów: koźlaków, kurek, maślaków… Chciałam już biec tam z koszem!
Jak cień przemknęłam przez furtkę, odnalazłam klucz w starym gzymsie. Otworzyłam drzwi, aż oczekiwałam stęchlizny po latach, ale nie dom pachniał. Zapaliłam światło, pokój rozjaśniła żółć żarówki. Było posprzątane, na parapecie kwitła geranium ukwiecona różowymi kiściami. Zaglądałam do pokoi wszystko na swoim miejscu. ktoś musiał doglądać domu, gdy mnie nie było.
Nina, Ninka! dobiegło z sieni, weszła sąsiadka Jadwiga. Aleś się zmieniła Widzę, światło się pali, to wzięłam trochę jedzenia, bo po drodze pewnie nic nie jadłaś! Postawiła na stół słoik mleka i zawinięty w ściereczkę chleb.
Dziękuję, pani Jadziu to pani pilnowała domu?
Pewnie, nie można zostawiać bez opieki odparła z uśmiechem. Dziękuję! łzy zakręciły mi się w oczach i spłynęły po policzku. Idę, bo chłopy ciągle o tobie gadają; mój się dowie, iż byłam to znów będzie kłótnia!
I zrobiło mi się lżej na duszy Chociaż jedna wspierała mnie. Wlałam sobie szklankę świeżego mleka, gdy ktoś zapukał cichutko do drzwi. Otworzyłam chłopaczek, może trzynastoletni, wręczył mi nieporadnie zawiniątko. Mama kazała wybąkał, po czym pobiegł co tchu. Nie poznałam go sześć lat i dzieci wydoroślały, zmieniły się! Zawiniątko pachniało wędzonką, aż ślinka leciała.
Wtedy do kuchni wtargnęła bez pukania Basia. Kiedyś, przed Antonim, byłyśmy najlepszymi przyjaciółkami. Rozpłakałam się. Myślałam, iż nikt nie będzie chciał ze mną gadać rzuciłam. Przestań, przecież jest coś takiego jak solidarność kobiet! powiedziała z uśmiechem. Byłaś ofiarą to nie twoja wina, cokolwiek mówią chłopy. Jadwiga mówiła, iż wróciłaś, to wpadłam i przyniosłam ci coś z ogródka. Dziś odpocznij, jutro pogadamy do woli!
Ze wzruszenia nie mogłam przełknąć kęsa. Pomyślałam, iż niepotrzebnie zła byłam na ludzi ze wsi. Kobiety zrozumiały i wsparły. Gdy kładłam się wieczorem w świeżej pościeli, nie zdążyłam zmrużyć oka, kiedy w okno zapukał ktoś uporczywie. choćby w ciemności rozpoznałam posturę pana Jana był tu kimś w rodzaju nieoficjalnego sołtysa.
Nie wychodź, porozmawiamy przez okno. Zastanowiliśmy się trochę i uznaliśmy, iż nie ma co się na ciebie dłużej gniewać. Kobiety wiedzą, jak działa życie nie miałaś wyjścia. Bez Antka ciężko o robotę na wsi, ale każdy wiedział, co to za chłop był No, nie będę przy tobie takich słów używał. Zebraliśmy z chłopakami parę złotych na początek. Weź, nie kłóć się.
Było mi wstyd, ale wrzucił zawiniątko przez okno i zniknął w ciemności.
Zasypiając czułam w sercu cicho płynące ciepło wróciłam do siebie, do własnych ludzi.
Janina MikołajczykNastępnego ranka, gdy pierwsze słońce roznieciło złote smugi nad wsią, obudził mnie zapach świeżego chleba i miękki, znajomy szum strumyka za oknem. Wstałam, przeciągnęłam się w ciszy, która nie była już ciężarem, a darem. Przez chwilę słuchałam gęsi, dziecięcych okrzyków z drogi i śmiechu kobiet idących na pole.
Otworzyłam drzwi, pozwalając chłodnemu powietrzu przepłynąć przez duszę. Stare brzozy szeleściły, jakby chciały mnie powitać, a z daleka Basia pomachała mi z ogródka, pokazując koszyk pełen zieleniny. Wzięłam się za sprzątanie ogródka, choćby jeżeli pokrzywy zdążyły rozpełznąć się po kątach. Z każdym machnięciem motyki, z każdym wbitym nasionkiem czułam, iż powoli wsiąkam w ziemię tej wsi, iż kawałek miejsca znów jest tylko mój.
Przed południem przyszedł mały chłopak, ten sam co wczoraj, i tylko na moment popatrzył z ciekawością przez furtkę. Proszę pani, mama mówi, iż jak roboty brakuje, to można przyjść do nas na gospodarstwo. Trzeba zrywać truskawki. Dostanie pani zapłatę. I to prawdziwą, nie jak dawniej.
Parsknęłam śmiechem, zaskoczona. Powiedz mamie, iż jutro przyjdę, jeżeli mnie przyjmiecie.
Przyjmiemy rzucił, i już go nie było.
Zamknęłam oczy i wystawiłam twarz do słońca. Nagle przestałam bać się życia. Czułam, iż wieś już nie tylko klepie mnie po ramieniu, ale prostuje mój kręgosłup, pozwala znów oddychać. Może nigdy nie wrócę do tej dziewczyny z dawnych lat, ale przecież i nie muszę. Teraz jestem Nina, która tyle przeszła a jednak potrafi kochać swój dom, zapach świeżego mleka i dłoń przyjaciółki na ramieniu.
Wieczorem postawiłam na progu kubek mleka i kromkę chleba, tak jak robiła niegdyś moja matka może dla jeża, może dla duszy Antoniego, który odszedł, zostawiając nam nieco wolności. Uśmiechnęłam się do siebie, bo zrozumiałam nagle, iż cała moja wędrówka była powrotem do własnej siły. Gdy zamykałam drzwi na noc, w sercu miałam spokój i cichą, upartą nadzieję. Czegokolwiek jeszcze będzie trzeba tu, w cieniu brzóz i wśród życzliwych ludzi, dam radę zacząć od nowa.
