Wierny jak pies: W dniu pogrzebu żony Fiodor nie uronił ani łzy. — Widzisz, mówiłam, iż on Ziny nie kochał — szeptała do sąsiadki Tośka. — Cicho bądź, to już nie ma znaczenia. Dzieci zostały sierotami z takim ojcem. — Zobaczysz, on na pewno z Kaśką się ożeni — zapewniała Lelka Tosię. — A czemu z Kaśką? Co ona mu? To Glafira była jego miłość. Zapomniałaś, jak po stodołach latali? Kaśka nie zada się z nim, ma rodzinę, a po Fiodorze choćby nie tęskni. — A ty niby skąd wiesz? — No jasne. Kaśka ma męża w przodownikach. Po co jej Fiodor z gromadką dzieci? Ona kobieta rozważna. Za to Glafka męczy się z Mitkiem. To oni zaczną znów romans — stwierdziła Lelka. Zinaidę pochowano. Dzieci trzymały się za ręce. Michaś i Polinka właśnie skończyli po osiem lat. Zina wyszła za Fiodora z wielkiej miłości, ale czy on ją kochał, tego nie wiedziała ani ona, ani wieś. Mówiono, iż zaszła w ciążę i Fiodor musiał się ożenić. Klamka urodziła się siedmiomiesięczna, wcześnie zmarła, potem długo dzieci nie było. Fiodor zawsze chodził ponury, niemówny — na wsi mówiono na niego Wilk. Oszczędny w słowach, a czułości tym bardziej nie okazywał. Komu to nie znane, jak nie Zinie? Ale Bóg ją zlitował: ile się modliła, wie tylko On. Nieba podarowały Zinie od razu dwoje dzieci — Polinkę i Michasia, bliźniaki. Michaś na matkę wziął, łagodny i serdeczny, Polinka w ojca: słowa nie wydobędziesz. Do ojca jednak bliżej, bo charaktery podobne. Gdy Fiodor majstrował coś w stodole, Polinka się kręciła wokół niego, uczył ją życia. Michaś trzymał się matki, pomagał, jak mógł. Zina dzieci swoje kochała, ale Polinki nie pojmowała, a do Michaśka całym sercem przylgnęła. Gdy umierała, powiedziała do syna: — Synku, ja zaraz odejdę. Ty zostajesz za najważniejszego, siostry nie krzywdź, chroń ją, jesteś mężczyzną, musisz jej pomóc. — A tata? — Co? — Tata będzie nas bronił? — Nie wiem, życie pokaże. — To nie umieraj, jak my bez ciebie? — płakał Michaś. — Oj, synku, gdyby to ode mnie zależało… — westchnęła Zina. Rano umarła. Fiodor siedział przy zwłokach, trzymał za rękę, ani słowa, ani łzy, tylko cały się zgarbił, posmutniał, ściemniał — i to wszystko. Życie powoli wracało. Polina próbowała być gospodynią, była za mała — pomagała ciotka Natalia, siostra Fiodora, uczyła Polę roboty domowej. — Ciociu Natalia, tata się żeni teraz? — Nie wiem, dziewczynko, skąd mam wiedzieć, co mu w głowie. Natalia miała własną rodzinę — dzieci, męża Wacka. — A jakby co, zabierzesz nas do siebie? — Nie gadaj głupstw, ojciec was kocha, nikomu was nie odda — powiedziała Natalia. Tymczasem po wsi już huczały plotki, iż Fiodor z Glafiry dawną miłość wskrzeszają… — Glafiria zgłupiała, znów się z Fiodorem zadaje, a rodziny nie pamięta — plotkowała Tośka. — Oj, głupia ta Glafka — narzekały baby przy sklepie. — Dobra, baby, dość tego zebrania! — rozgonił je przewodniczący kółka rolniczego Maksym Leonowicz. — Plotkujecie tylko — a naprawdę swoich sąsiadów nie znacie — powiedział w obronie Fiodora. Faktycznie, z Glafirą mieli kiedyś miłość jak z powieści. Ale Fiodora oddelegowali do innej wsi, do innego województwa, pomagać „ciągnącym się” PGR-om. Gdy wrócił, Glafka już była z Mitkiem. Fiodor w furii zbił Mitka, przestał gadać z Glafką. Ona wyszła za Mitka pijaka, utracjusza, po nocach pił, a Glafka żałowała, iż Fiodora nie zatrzymała. Bo tamten nie pił — pracuś, ale milczek. Później zauważono, jak Fiodor do Ziny ciągnie. Zina rozkwitła jak bławat, ludzie nie mogli się na nią napatrzeć. — Patrzcie, co miłość robi z ludźmi — powtarzali. Zina od dawna kochała Fiodora, tylko milczała — gdzie jej do Glafki… A tu proszę — różnie bywa. Spotykali się, chodzili na spacery, aż się nagle w gminie żenią. Skromny ślub — z rodziny Fiodora tylko Natalia, Zina: stara schorowana mama, ludzie się domyślali od kogo — ale przemilczeli. W tej wsi sołtysem był Wiesław Prochorow. Z nim matka Ziny miała romans. Piękna była, ale za mąż nie wyszła, mężczyzn odbierała, nie lubiano jej, Zina na szczęście po niej nie poszła. Ale czy córka za matkę odpowiada? Ludzie żalili się Ziny, zwłaszcza jak za Fiodora wychodziła. „Oj, co to będzie — wzdychała Niusia Przewezecka — on jej nie kocha. Będzie się z nim męczyć całe życie.” Ale jakby nie było, Fiodor żonie był wierny. Cała wieś była pewna. Bo w końcu na wsi nic się nie ukryje. Przeżyli z Zina piętnaście lat — nigdy się nie pokłócili. Wieś w końcu przestała plotkować, aż Zina nie zachorowała ostatniej zimy — i wyszło, iż to paskudna choroba, bez ratunku. Fiodor wraca z pracy. — Fiedziu, może wpadnę na czaj, pogadamy, dzieciom upiekłam drożdżówki — zatrzymuje go Glafka. — Nie, Glafka, dziękuję, Natka nam wczoraj napiekła. — Ale ja od serca, Fiedziu. — Siostra moja też od serca. — Fiedziu, spotkajmy się dziś pod młynem, jak się ściemni — próbuje Glafka. — Po co? — zdziwiony. — No przecież… Ty już zapomniałeś, co było między nami? — Co było, to zarosło… Dzieci kocham, Zinaidę kochałem… — A jej już się nie da przywrócić — mówi Glafka. — Ale miłość nie umiera — odpowiada Fiodor. — Ty jej nie kochałeś. Ze złości na mnie się z nią ożeniłeś. — Idź do domu, Glafka — cicho mówi Fiodor. Przyśpiesza kroku, nie ogląda się, idzie do dzieci. Glafka zostaje sama na środku wiejskiej drogi. Mijają lata. Dzieci rosną. Ciotka Natalia ciągle ich odwiedza, ale już wie na pewno, iż jej brat to człowiek jednego serca. — Polinka, słyszałam, iż z Grześkiem Wroną się prowadzisz — mówi z progu ciotka do dorosłej już Poliny. — No co? — mówi Polina. „Taka piękna dziewczyna” — myśli Natalia. — Uważaj na niego. — Czemu? — Sama wiesz. — Ciociu Natalko, ja go tak kocham… na całe życie. — To ci się tylko tak wydaje. — Nie — jestem pewna. — Ty może i jesteś… a Grzesiek? — jeżeli mnie zdradzi, już nigdy nikogo nie pokocham. — W to akurat wierzę — mówi Natalia. Wieczorem Mikołaj i Polina czekają na ojca z pracy. — Coś się ojciec spóźnia — mówi Michaś. — Przecież piątek. — I co z tego? — A on w środy, piątki i w niedzielę chodzi na grób mamy. — Skąd wiesz? — pyta Michaś, unosząc brwi. — Ale z ciebie gapa, jeżeli ojca własnego duszą nie czujesz. Idą na cmentarz, Polina prowadzi sekretną ścieżką przez ogródki. — Patrz — mówi, pokazując zgarbioną sylwetkę ojca. Michaś słucha: ojciec z kimś rozmawia. — Widzisz, Zina, tak się sprawy mają… Polka nasza niedługo wyjdzie za mąż. Ja już jej wyprawiłem posag, Natka pomogła. Nic, żyjemy jakoś. Przebacz mi, Zinko, iż za życia mało czułych słów mówiłem. Ale moje serce tyle ci ich powiedziało. Mówić nie umiem, więcej czuję sercem — chrypliwie mówi Fiodor i powoli odchodzi spod cmentarza. Polinka patrzy na brata — w oczach Michaśka łzy zamarły.

JEDYNA MIŁOŚĆ

W dniu pogrzebu żony Tadeusz nie uronił ani jednej łzy.

Zobacz tylko, mówiłam przecież iż on Haliny nie kochał szepnęła do sąsiadki Teresa.
Cicho bądź, co to teraz za różnica. Dzieci zostały sierotami z takim ojcem odpowiedziała Zosia.
Zobaczysz, na pewno ożeni się z Kazią zapewniła Teresę Zosia.
A czemu niby z Kazią? Ona mu co? Przecież Jadwiga to jego prawdziwa miłość! Zapomniałaś jak po stodołach razem biegali? Kazia z nim się nie zwiąże, ma przecież rodzinę i dawno już o nim zapomniała.
Skąd wiesz?
Oczywiście iż wiem. Kazi mąż jest przodownikiem pracy, po co jej Tadeusz z dwójką dzieci? Kazia to praktyczna kobieta. A Jadwiga się z Mikołajem wiecznie męczy, to z Tadeuszem coś skombinują prorokowała Zosia.

Halina spoczęła na cmentarzu. Dzieci kurczowo trzymały się za ręce.

Michałek i Paulina dopiero skończyli po osiem lat. Halina wyszła za Tadeusza z prawdziwej miłości, choć czy on ją kochał, tego nie wiedziała ani ona, ani nikt ze wsi.

Mówiono, iż zaszła z nim w ciążę i Tadeusz dlatego musiał się ożenić. Klara faktycznie urodziła się siódmym miesiącu, gwałtownie odeszła, potem długo Halina nie mogła mieć dzieci. Tadeusz był zawsze zamknięty w sobie, małomówny. Ludzie mówili o nim Wilk, taką miał ksywkę. Słowa skąpił, o cieple już nie wspominając. Żona najlepiej to rozumiała.

Lecz Bóg w końcu się ulitował. Ile Halina się narozmawiała, tylko Bóg jeden wie. I niebo oddało jej naraz dwóch bliźniaków.

Paulina była podobna charakterem do ojca. Małomówna, jakby sama się przed światem zamykała. Michałek natomiast cały w matkę serdeczny, wrażliwy i pomocny. Pauliny Halina nie rozumiała, za to całą duszą zżyła się z Michałkiem.

Gdy umierała, poprosiła go:
Synku, po moim odejściu zostaniesz głową w domu. Pilnuj Paulinki i nigdy jej nie krzywdź. Jesteś chłopakiem, ona słabsza, wymaga twojej pomocy.
A tata? zapytał szeptem Michałek.
Co? nie zrozumiała Halina.
Czy tata będzie nas bronił?
Nie wiem, synku. Życie pokaże.
Nie umieraj mamo, jak my bez ciebie? płakał Michałek.
Gdyby to ode mnie zależało odpowiedziała zamyślona Halina.

Nad ranem odeszła.

Tadeusz siedział przy niej, trzymał ją za rękę. Bez słowa, bez łzy, cały jakby przygięty i poszarzały. I to wystarczyło.

Życie powoli wróciło do normalności. Paulina starała się przejąć kuchnię, porządki, ale była za mała. Przychodziła siostra Tadeusza, Natalia, pomagała i szkoliła Paulę w domowych sprawach.

Ciociu Natalio spytała raz Paula a tata teraz się ożeni?
Nie wiem, dziecko, co mu w głowie. Myślisz, iż mi powie?

Natalia sama miała rodzinę dzieci i kochanego męża Wojciecha.
A jak coś się stanie, weźmiesz nas do siebie?
Daj spokój. Ojciec was kocha i nikomu nie pozwoli was skrzywdzić zapewniła Natalia.

Tymczasem po wsi aż huczało, iż Tadeusz i Jadwiga znowu mają się ku sobie.

A Jadwiga to całkiem oszalała! plotkowała Teresa Znowu z Tadeuszem zaczęła kombinować, a o własnej rodzinie zapomniała.
Głupia ta Jadwiga dodawały kobiety przy sklepie spożywczym.

No już, kobiety, koniec zebrania! rozgonił je przewodniczący spółdzielni, Maksymilian Janowicz.
Sami plotkujecie, a nie znacie prawdy o własnych sąsiadach upomniał ostro przewodniczący, biorąc Tadeusza w obronę.

Rzeczywiście, Tadeusz i Jadwiga przed laty kochali się mocno, jak z romansu. ale wtedy Tadeusza wysłali do innej wsi, do pomocy w żniwach pod Gorzowem. Zniknął na dwa miesiące, a przez ten czas Jadwiga związała się z Mikołajem Czereśniakiem.
Kiedy Tadeusz wrócił i się dowiedział, zrobił Mikołajowi awanturę, a z Jadwigą przestał rozmawiać.

Tak to Jadwiga wyszła za Mikołaja hulakę i pijaka. Płakała po nocach, iż nie zatrzymała porządnego chłopa, bo Tadeusz był robotny i nie pił, tylko zamknięty w sobie.
Potem ludzie zaczęli zauważać, iż Tadeusz zbliża się do Haliny. A Halina promieniała przy nim jak niezapominajka na łące.
Jakżesz miłość ludzi odmienia mówili sąsiedzi.

Halina kochała Tadeusza od dawna, tylko o tym milczała. A jednak wszystko się w życiu przewraca. Spotykali się, potem gwałtownie po ślubie w urzędzie.

Wesele było skromne. Z rodziny Tadeusza została tylko Natalia, a Halina miała tylko starą matkę Bronisławę. Matka Halinę urodziła późno, ludzie szeptali, kto jest ojcem, ale milczeli. We wsi przewodniczącym był Wojciech Wojciechowski. Z nim to matka Haliny przed laty miała romans. Bronka była ładna, wesoła, na mężu jej nie zależało, lubiła kawalerów. Halina jednak poszła charakterem w zupełnie inną stronę.
Sąsiadki żal miały do Haliny, kiedy już była żoną Tadeusza.
Ech, cóż to się dzieje Przecież on jej nie kocha. Całe życie się z nim namęczy! wzdychała Jadwiga Piątkowska.

A mimo to Tadeusz okazał jej wierność. Bo czy coś można ukryć na polskiej wsi?

Piętnaście lat żyli bez kłótni. Ludzie się uspokoili, aż Halina nie zachorowała. Choroba była poważna, bez nadziei.

Tadeusz wracał z pracy, kiedy podeszła do niego Jadwiga:
Tadziu, może wpadnę dziś wieczorem do was, pogadam, dzieciom drożdżówek upiekłam.

Trzymała miskę pełną pączków.

Dziękuję, Jadwigo, ale Natalia już nam upiekła wczoraj drożdżówki.

Ja tylko z dobrego serca, Tadziu.

A siostra moja też od serca.

Może spotkajmy się dziś przy młynie gdy będzie ciemno? nagle zaproponowała Jadwiga.

Po co? spoważniał Tadeusz.

Co, już zapomniałeś co nas łączyło? była zaskoczona Jadwiga.

To, co było, już przeszło. Dzieci swoje bardzo kocham. Halinę kocham

Ale przecież jej nie da się już odzyskać powiedziała Jadwiga.

Ale miłość nie umiera odpowiedział Tadeusz.

Wcale jej nie kochałeś. Ze mną się żenić nie chciałeś, to na złość mi na Halinie się ożeniłeś.

Jadwigo, idź już do domu odparł miękko Tadeusz.

Przyspieszył kroku, szedł prosto do czekających na niego dzieci.

Jadwiga została sama na wiejskiej drodze.

Minęło kilka lat. Dzieci wyrosły. Ciocia Natalia często odwiedzała rodzeństwo i już wiedziała: jej brat jest człowiekiem jednej miłości.

Paulinka, słyszałam, iż z Grześkiem Woroninem się spotykasz zaczęła ciotka zaraz po wejściu.

Tak. A co? Paulina była już dorosła. Ależ piękna dziewczyna pomyślała Natalia.

Tak tylko pytam. Patrz tylko, bądź z nim ostrożna.

Dlaczego?

Wiesz, jesteś już duża odpowiedziała poważnie ciocia.

Ciociu Natalio, ja go kocham na całe życie.

Tak ci się teraz wydaje.

Nie, ja wiem to na pewno.

Może ty wiesz, a Grzesiek?

jeżeli Grzesiek mnie zdradzi, już nigdy nikogo nie pokocham.

W to mogę uwierzyć odpowiedziała cicho Natalia.

Wieczorem Michałek i Paulina czekali na tatę z pracy.

Długo nie wraca zauważył Michał.

Przecież dziś piątek.

No i co?

W środy, piątki i w weekend zawsze idzie na cmentarz do mamy.

Skąd wiesz? Michałek aż otworzył usta.

Głuptasie, jak nie czujesz własnego ojca duszą i nie rozumiesz jego milczenia

Cicho przeszli na cmentarz, Paulina poprowadziła brata boczną ścieżką, przez ogrody.

Patrz, tam wskazała na zgarbioną sylwetkę ojca.

Michałek nadstawił ucha. Usłyszał jak tata rozmawia z kimś niewidzialnym.

No Halino, tak to się u nas dzieje Paulinka wyjdzie niedługo za mąż, już jej wyprawę przygotowałem, Natalia pomogła. Ot, żyjemy sobie powoli Przepraszam cię, Halinko, iż za życia rzadko mówiłem ci czułe słowa, ale serce moje zawsze cię kochało. Ja nie umiem słowami, ale sercem zawsze mówiłem najwięcej szepnął Tadeusz, powoli odchodząc ku furtce.

Paulina spojrzała na Michała. W oczach brata zamigotały łzy.

W życiu nie zawsze słowa są najważniejsze. Prawdziwa miłość trwa w sercu, choćby jeżeli brakuje sił, by ją wyrazić. Czasem miłość najgłębsza to ta cicha i to ona okazuje się najtrwalsza.