Historia Pałacu Branickich sięga XVII wieku, gdy rozpoczęto przebudowę dawnego dworu rodu Wiesiołowskich. Największa rozbudowa nastąpiła w XVIII wieku za sprawą Jana Klemensa Branickiego, hetmana wielkiego koronnego. Rezydencja została zaprojektowana jako reprezentacyjna siedziba magnacka na wzór zachodnioeuropejskich pałaców. Do dziś zachował się rozbudowany układ architektoniczny oraz ogrody Branickich o regularnej kompozycji, które liczą 9,7 hektara.
REKLAMA
Zobacz wideo Cud Podlasia wygląda jak wyspa na Pacyfiku
Architektura wyróżnia Pałac Branickich w Białymstoku. Układ nawiązuje do francuskich rezydencji
Bryła pałacu została zaplanowana w sposób symetryczny, z wyraźnie zaznaczoną osią kompozycyjną. Od dziedzińca honorowego prowadzi przez główny korpus budynku w stronę ogrodu dolnego. Elewację zdobią ryzality oraz dekoracyjne detale charakterystyczne dla baroku. Kompleks pałacowo-ogrodowy tworzy spójne założenie urbanistyczne inspirowane architekturą francuską.
Wnętrza zachowały elementy wystroju z XVIII wieku, w tym stiuki, plafony oraz kominki. W pałacu funkcjonowała sala balowa przeznaczona do organizacji uroczystości. W czasach Branickiego działał również teatr dworski oraz gabinet osobliwości z kolekcją egzotycznych eksponatów.
Branicki przekształcił rezydencję w istotny ośrodek magnacki. Pałac pełnił funkcję reprezentacyjną
W XVIII wieku Białystok stał się jednym z istotnych centrów życia towarzyskiego Rzeczypospolitej. W pałacu organizowano bale, koncerty oraz spotkania dyplomatyczne. Rozbudowa rezydencji była elementem budowania prestiżu rodu Branickich. Za projekt przebudowy odpowiadali między innymi Tylman z Gameren oraz Jan Zygmunt Deybel. Pałac był miejscem podejmowania gości z kraju i zagranicy. Rezydencja pełniła rolę siedziby rodowej, a jednocześnie podkreślała ambicje polityczne właściciela.
Legendy o podziemiach i białej damie krążą od lat. Opowieści stały się częścią lokalnej tradycji
Według przekazów pod Pałacem Branickich mogły istnieć podziemne korytarze łączące go z innymi punktami miasta. Nie zachowały się jednak jednoznaczne dowody potwierdzające pełny przebieg takich tuneli. Jedna z najbardziej znanych historii dotyczy postaci nazywanej białą damą, która według relacji ma pojawiać się na terenie rezydencji. Opowieści o duchu nieszczęśliwie zakochanej arystokratki funkcjonują w lokalnych przekazach od wielu lat. Nie zostały potwierdzone źródłowo, ale są elementem narracji towarzyszącej zwiedzaniu obiektu.
Badania archeologiczne z 2024 roku przyniosły nowe ustalenia. Odkryto ślady wcześniejszego ogrodu z XVII wieku
Podczas prac prowadzonych przez archeologów z Uniwersytetu w Białymstoku natrafiono na fragmenty dawnej architektury ogrodowej. Znaleziono między innymi relikty murów, elementy fontanny oraz pozostałości schodów. Odkrycia wskazują na istnienie wcześniejszego założenia ogrodowego sprzed barokowej przebudowy.
W budynku mieści się Uniwersytet Medyczny w Białymstoku. Na terenie kompleksu działa Muzeum Historii Medycyny i Farmacji. Ogrody Branickich oraz wybrane wnętrza pałacu można zwiedzać przez większą część roku. Latem w przestrzeni pałacowej organizowane są wydarzenia kulturalne. Kompleks pozostaje jednym z najważniejszych zabytków nie tylko Podlasia, ale i całej Polski.
