Wczoraj
Gdzie Ty stawiasz tę misę od sałatki? Przecież zasłaniasz dostęp do wędlin! I kieliszki przesuń, zaraz przyjdzie Olek, on musi mieć przestrzeń, żeby gestykulować.
Wiktor gorączkowo przesuwał kryształy po stole, omal nie zrzucając widelców. Grażyna westchnęła ciężko, wycierając ręce w fartuch. Stała przy kuchni od świtu; nogi bolały jakby były wypełnione ołowiem, a krzyż ciągnął w tym swoim starym miejscu, tuż pod łopatkami. Ale narzekać nie było kiedy. Dzisiaj przyjeżdżał gwiazdor młodszy brat męża, Olek.
Witek, uspokój się poprosiła, starając się mówić spokojnie. Stół jest ustawiony jak należy. Powiedz lepiej, kupiłeś chleb żytni? Olek ostatnio narzekał, iż tylko bułka luksusowa, a on przecież dietę trzyma.
Kupiłem, kupiłem, wiejski, z kminkiem, jak lubi Wiktor już pędził do chlebaka. Grażka, a mięso? Mięso na pewno gotowe? Wiesz, on się zna, po knajpach chodzi, kotletem go nie zaskoczysz.
Grażyna zacisnęła wargi. Jasne, iż wiedziała. Olek, czterdziestolatek, nieżonaty, nazywał siebie wolnym artystą, choć w praktyce dorabiał gdzie popadnie a i matka emerytka mu dosypywała. Wielki smakosz. Każda wizyta to dla Grażyny egzamin, z góry wiadomy na nieważny.
Upiekłam pieczeń w miodowo-musztardowej marynacie odpowiedziała twardo. Świeże z targowiska, kilo za czterdzieści złotych. Jak i to mu nie podejdzie, to się poddaję.
No co Ty od razu tak? skrzywił się mąż. Brat pół roku nie był, stęsknił się. Chce posiedzieć rodzinnie. Spróbujmy, co? W końcu on ma ciężej ostatnio. Chyba siebie szuka.
Chyba pieniędzy bardziej niż siebie pomyślała Grażyna, ale głośno nic nie powiedziała. Wiktor brata czcił, geniusza w nim widział, na słowo krzywe reagował obrazą.
Dzwonek zadzwonił równo o siódmej. Grażyna zdjęła fartuch, poprawiła włosy przed lustrem, wymalowała chwilowy uśmiech. Wiktor już otwierał drzwi, uśmiechnięty jak błyszczący samowar.
Olek! Bracie! W końcu!
Na progu stał Olek. Trzeba przyznać wyglądał modnie: płaszcz rozpięty, szal rzucony niedbale przez ramię, lekka broda, dla charakteru. Rozłożył ramiona szeroko, dał się objąć bratu, sam tylko poklepał go po ramieniu.
Grażyna zerknęła na jego ręce. Pusto. Żadnej torby, żadnego pudła z ciastem, choćby stokrotki nie przyniósł. Gość po półrocznej przerwie, na stół zastawiony jak na święta, przychodzi z niczym. choćby dzieciom, które były u babci, nie zostawił nic czekoladowego.
Cześć, Grażyna kiwnął jej, przechodząc do środka i rozglądając się po korytarzu. Odnowiliście tapety? Kolor jakby… szpitalny. Ale grunt, żeby Wam się podobało.
Witaj, Olek odpowiedziała chłodno. Idź, umyj ręce. Tu, nowe kapcie.
Ja swoich nie wziąłem, a w cudzych to można grzyba złapać prychnął. Przejdę w skarpetkach, podłoga czysta?
Grażyna poczuła, jak się w niej gotuje. Przed jego przyjściem myła podłogę dwa razy.
Czysta, Olek. Proszę, siadaj.
Usiedli w salonie. Stół wyglądał dostojnie: śnieżnobiały obrus, porządne serwetki, trzy rodzaje sałatek, wędliny, sery, czerwona ikra, marynowane borowiki, które sama zbierała jesienią. Na środku parowało danie główne.
Olek nonszalancko odchylił się na krześle, rozglądając się po stole. Wiktor otwierał już brandy, którą wczoraj kupił specjalnie dla brata drogie, pięciolatek.
No, za spotkanie! zawołał Wiktor, rozlewając trunki.
Olek wziął kieliszek, obejrzał pod światło, powąchał.
Armeńska? skrzywił się. Yyy. Ja wolę francuską, ma delikatniejszy bukiet. Ta wali spirytusem. Ale dobra, darowanemu koniowi…
Wyzerował kieliszek jednym haustem, bez celebracji, i zaraz sięgnął po najdroższą wędlinę.
Proszę, Olek, spróbuj sałatki podsunęła mu Grażyna. Nowość, z krewetkami i awokado.
Gość wyjął krewetkę widelcem, przyjrzał się jej jak jubiler minerałowi.
Mrożone były, co? bardziej stwierdził niż spytał.
No pewnie, przecież nie mieszkamy nad Bałtykiem zdziwiła się Grażyna. Królewskie, ze sklepu.
Guma ocenił krótko Olek, rzucając ją z powrotem. Graża, rozgotowałaś. Krewetka dwie minuty, nie więcej. A tutaj włókna sztywne. Awokado też niedojrzałe, chrupie jak marchew.
Wiktor, już nakładając sałatkę, zamarł z łychą nad talerzem.
Ale przecież dobre! Jadłem, super wyszło.
Witek, gust trzeba wychowywać wyłożył mądrze brat. Jak całe życie będziesz jadł taniochę, to nie poznasz prawdziwej kuchni. Ja na przykład tydzień temu byłem na otwarciu nowej knajpy, podawali ceviche z przegrzebkami. Takiej konsystencji tu nie znajdziesz… To chociaż majonez domowy?
Grażyna poczuła rumieniec wstydu. Majonez był typowy, Kielecki, z marketu na własny nie starczyło jej sił.
Ze sklepu odpowiedziała sucho.
Jasne powiedział Olek, jakby usłyszał złą diagnozę. Ocet, konserwanty, skrobia. Szkodliwe totalnie. Dobra, daj to mięso. Może choć ono uratuje sytuację.
Grażyna bez słowa nałożyła grubą porcję, polała sosem, dodała pieczone ziemniaki z rozmarynem. Zapach taki, iż normalni ludzie już by ślinę łykali. Ale Olek był specjalistą.
Pokroił, przeżuł długo, patrząc w sufit. Grażyna i Wiktor czekali na wyrok w milczeniu; jeden z nadzieją, drugi z narastającą złością.
Za suche zawyrokował w końcu Olek. A sos… miód zagłusza wszystko. Za słodko. Mięso powinno smakować mięsem, nie ciastem. Za krótko marynowane, włókno twarde. Trzeba było w kiwi albo w wodzie mineralnej całą dobę.
Marynowałam noc, w przyprawach i musztardzie szepnęła Grażyna. Dotąd wszyscy chwalili.
No, wszyscy… Twoje biurowe koleżanki? Dla nich i marchewka to rarytas. Ja mówię jak jest. Zjeść można z głodu, nie z przyjemności.
Odsunął talerz z prawie nietkniętym mięsem za czterdzieści złotych i sięgnął po grzyby.
Grzyby przynajmniej polskie? Czy chińskie z puszki?
Moje, własnoręcznie zbierane i kiszone syknęła Grażyna.
Olek wrzucił jednego do ust, skrzywił się.
Ocetu za dużo. Żołądek wypali. Za słone. Graża, chyba się zakochałaś, skoro tak solisz! parsknął, zadowolony ze swojego żartu. Witek, pilnuj ciśnienia, bo się nie utrzymasz na takim jedzeniu.
Wiktor chichotał nerwowo, próbując rozładować atmosferę.
No ale są dobre, pod wódkę najlepiej. Dawaj, leję jeszcze.
Wypili. Olek rozpromienił się, odwiązał szalik, płaszcza nie zdejmował, jakby pokazywał, iż zaraz wychodzi i robi łaskę, iż tu jest.
A kawior lepszy nie był? spytał, majstrując przy kanapce. Tu tylko malutki, skórki, promocja?
To ikra łososia, sześćset za kilogram, nie wytrzymała Grażyna. Jej głos się zaczął łamać. Kupiliśmy specjalnie dla Ciebie. Sobie odmawiamy, oszczędzamy.
Oszczędzanie na jedzeniu to najgorsze filozofował Olek, przegryzając kolejną kanapkę z tą gorszą ikrą. Jesteś tym, co jesz. Ja na przykład nie kupuję taniej kiełbasy. Wolę głodować. Ale Wy… nakładacie do lodówki od promocji do promocji, potem dziwienie, iż siły brak, twarz szara.
Grażyna rzuciła spojrzenie na męża. Wiktor z oczyma wbitymi w talerz żuł zajadle, udając, iż dramatu nie ma. Jego milczenie bolało bardziej niż bratowe słowa. Po raz kolejny schował głowę w piasek, aby nie awanturować się z ukochanym braciszkiem.
Witek zwróciła się do niego Grażyna tobie też mięso za suche?
Wiktor się zakrztusił.
E… nie, Grażko, bardzo dobre. Tylko Olek zna się lepiej, jemu smakuje subtelniej…
Acha, więc mój smak gruby i toporny, a ręce krzywe, a gotuję truciznę?
Graża, no nie zaczynaj krzywił się Olek. Ja mówię konstruktywnie. Żebyś się rozwijała. Powinnaś podziękować. Przestałaś się starać, bo Witek wszystko chwali.
Podziękować? powtórzyła Grażyna. Ty chcesz, abym Ci podziękowała?
Wstała od stołu. Krzesło zapiszczało niemiło.
Graża! Gdzie idziesz? spytał wystraszony Wiktor. Przecież dopiero zaczynamy!
Idę po deser odpowiedziała dziwnie. Olek lubi słodkie.
Wyszła do kuchni. Na blacie jej Napoleon pieczony do drugiej nocą, dwanaście warstw, domowy krem, wanilia… Spojrzała na ciasto, potem na pusty kosz na śmieci.
Ręce drżały. Wieloletnia gorycz wybuchła, zalewając rozum. Ile razy ten człowiek przychodził, jadł, upijał, pożyczał pieniądze i nigdy nie oddawał? Ile razy wyśmiewał jej remont, jej bluzkę, jej dzieci? A Witek zawsze milczał. Zawsze usprawiedliwiał. On artysta, jest delikatny. A ona żelazna?
Nie tknęła ciasta. Wzięła duży blat, wróciła do pokoju.
No, deser? ożywił się Olek, wyciągając szyję. Oby nie z marketu?
Grażyna podeszła i zaczęła spokojnie zbierać talerze. Najpierw pieczeń. Potem sałatka gumowa. Potem wędliny.
Co robisz? zaskoczył się Olek, kiedy spod nosa zabrała mu kanapki. Nie skończyłem!
Po co masz to jeść? zdziwiła się Grażyna, patrząc mu w oczy. Wszystko niejadalne. Mięso suche, sałatka z trującym majonezem, krewetki gumowe, ikra zła. Nie mogę pozwolić, żeby ktoś się tym truł. Nie jestem Ci wrogiem.
Wiktor zerwał się z krzesła.
Grażka! Przestań! Co to za cyrk?! Wracaj z jedzeniem!
Nie Witek, to nie cyrk. Cyrkiem jest, gdy ktoś przychodzi z pustymi rękami, siada do stołu opłaconego z naszej pensji, po czym obrzuca błotem gospodynię.
Ja nie obrażałem! oburzył się Olek, wysypując się z rumieńców. Wyrażam opinie! Wolny kraj!
Wolny potwierdziła Grażyna, zbierając talerze. Ja też mam wolność: decyduję, kogo częstuję w moim domu. Wolałeś głodować niż jeść byle co? Szanuję to. Teraz możesz być głodny.
Odwróciła się z naręczem naczyń do kuchni. Sala spowiła cisza.
Zwariowałaś? syknął Wiktor, podbiegając za nią. Robisz mi wstyd przed bratem! Wracaj z talerzami! Przeproś!
Grażyna odstawiła blachę na blat, odwróciła się. W jej oczach zero łez, tylko chłodna moc.
Wstyd? A kiedy siedziałeś cicho i pozwalałeś bratu mnie ranić, to nie było wstydu? Jesteś facetem czy kapciem, Witek? On wyżarł ikry za stówę w pięć minut i wyśmiał. A Ty kiedykolwiek kupiłeś mi taką ikrę bez okazji? Nigdy. Wszystko najlepsze dla gościa. Gość nas poniża.
On jest moim bratem! Krewniak!
Ja Twoją żoną! Dziesięć lat piorę, gotuję, sprzątam. Wczoraj siedziałam pół nocy przy garach. Po co? Żeby usłyszeć, iż mam dwie lewe ręce? jeżeli dalej będziesz na mnie się wyżywał, założę Ci Napoleona na głowę. Bez żartów.
Wiktor cofnął się. Nigdy nie widział jej takiej. Grażyna zawsze cicha, ugodowa, wygodna. Dziś stała przed nim furia gotowa wszystko wywrócić.
W kuchni pojawił się Olek. Już nie taki pewny siebie, raczej zbity i urażony.
No wiecie… zaczął. Takiej gościnności jeszcze nie widziałem. Przychodzę sercem, a Wy mi chlebem wytykacie?
Przychodzisz z sercem? sarknęła Grażyna. Gdzie to Twoje serce? W pustych dłoniach? Choć raz coś przyniosłeś? Choćby herbatę? Tylko przychodzisz najeść się, ponarzekać.
Ja… teraz krucho z kasą! Chwilowe trudności!
U Ciebie chwilowo trwa dwadzieścia lat. Ale płaszcz nowy, szal drogi, prezentacje w Warszawie… Za to do Witka pięć stów pożyczyć do wypłaty i zapomnieć oddać to świętość.
Graża, dość! wrzasnął Witek. Nie licz cudzych pieniędzy!
To nie cudze, to nasze! Rodzinne! Zabieramy sobie i dzieciom, żeby karmić tego… smakosza!
Olek złapał się za serce jak w operetce.
Wystarczy! Wyjeżdżam! Witek, nie spodziewałem się, iż weźmiesz taką awanturnicę! Nigdy już nie wyjdę!
Odwrócił się na pięcie, ruszył do przedpokoju. Wiktor pognał za nim.
Olek, poczekaj! Nie słuchaj jej, pewnie PMS albo z roboty wyczerpana! Zaraz przejdzie!
Nie, bracie głos Olka brzmiał tragicznie, już naciągał buty na skarpety. Tego nie zapomnę. Odchodzę. Nie dzwoń, póki nie przeprosi.
Trzasnęły drzwi.
Wiktor stał w korytarzu, patrząc na zamknięte drzwi jak na bramę raju. Potem powoli poszedł do kuchni, gdzie Grażyna spokojnie pakowała mięso do pudeł.
Dobrze Ci tak? spytał głucho. Skłóciłaś mnie z jedynym bratem.
Pozbyłam nas pasożyta odpowiedziała, nie patrząc. Siadaj, jedz. Pieczeń jeszcze ciepła. Lubisz, czy też za sucha?
Wiktor usiadł, objął głowę rękami.
Jak mogłaś? To był gość…
Gość powinien zachowywać się jak gość, nie jak sanepid. Witek, posłuchaj mnie. Nigdy więcej nie będę dla niego szykować stołu. Chcesz się z nim widzieć do niego idź. Albo do kawiarni. Ale za swoje. Moje pieniądze i praca już na niego nie idą.
Stałaś się okrutna wymamrotał.
Stałam się sprawiedliwa. Jedz, bo wystygnie. Albo zabrać?
Wiktor patrzył na soczystą pieczeń. Żołądek zabulgotał. Głodny był, zapach mięsa podżegał apetyty mimo kłótni. Ostrożnie wziął widelec, odciął kawałek, spróbował.
Mięso topniało w ustach; sos słodko-ostry, gorczyca pikantna. Wyborne.
No i? spytała Grażyna, patrząc, jak zamyka oczy z rozkoszy.
Pyszne przyznał cicho. Naprawdę pyszne, Grażko.
No to świetnie. Twój brat jest tylko zawistnym nieudacznikiem, co się dowartościowuje cudzym kosztem. Pora, byś to zrozumiał.
Wiktor żuł, myślał. Pierwszy raz w głowie zakwitło podejrzenie, iż żona może mieć rację. Przypomniał sobie puste ręce Olka. Jego ton. Niezręczność, gdy brat krytykował jedzenie.
A tort? spytał nagle. Zjemy tort?
Grażyna się uśmiechnęła. Pierwszy raz tego wieczoru szczerze.
Zjemy. I herbatę z tymiankiem, jak lubisz.
Rozkroiła Napoleona, dostojny, piękny. Podzieliła na duże kawałki. Siedzieli w kuchni we dwoje, pili herbatę, jedli tort, napięcie ucichało.
Wiesz powiedział Wiktor, kończąc drugi kawałek on choćby mamie na urodziny nic nie sprezentował. Powiedział, iż jego obecność to dar.
No to widzisz pokiwała Grażyna. Otwierasz oczy.
Telefon Wiktora zabrzęczał. Przyszła wiadomość od Olka: Mógłbyś dać na wynos parę kanapek, poszedłem głodny. Wyślij mi pięć stów za straty moralne.
Wiktor przeczytał sms na głos. Zapanowała cisza. Grażyna podniosła brew pytająco.
I co odpowiesz?
Wiktor spojrzał na żonę, na przytulną kuchnię, wyśmienity tort. Potem na telefon. Powoli, ostrożnie wystukał odpowiedź: Zjedz w restauracji, przecież jesteś smakoszem. Pięciu stów nie mam. I kliknął zablokuj.
Co napisałeś? spytała Grażyna.
Że kładziemy się spać.
Grażyna udawała, iż wierzy, ale kątem oka widziała ekran. Podeszła, objęła męża od tyłu za ramiona.
Jesteś dzielny, Witek. Trochę wolno się rozkręcasz, ale jesteś.
Tego wieczoru zrozumieli oboje: czasem, by uratować rodzinę, trzeba odgonić intruzów, choćby jeżeli to krewni. A mięso naprawdę było wyborne bez względu na koneserów z pustym portfelem.
