Stanisław Kowalczyk skończył dziś dziewięćdziesiąt trzy lata. Nikt nie zadzwonił. Nikt nie napisał choćby SMS-a. Kupił w osiedlowym sklepiku małą babkę cytrynową za dziewięć złotych dziewięćdziesiąt groszy, wetknął w nią jedną świeczkę, którą znalazł w szufladzie od zeszłych urodzin, i zapalił ją zapałką, bo zapalniczka gdzieś przepadła.
Mieszkał sam na Bródnie, na czwartym piętrze bez windy, w bloku z wielkiej płyty, gdzie zimą grzejniki ledwo ciągnęły, a latem sąsiadka z dołu suszyła pranie na klatce schodowej i pachniało płynem do płukania. Zrobił zdjęcie babeczki telefonem, który wnuczka nastawiła mu na duże litery, i wysłał je synowi. Synowi, z którym nie rozmawiał od jedenastu lat.
Nazywał się Marek. Miał warsztat samochodowy przy ulicy Radzymińskiej, ten sam, który Stanisław założył w tysiąc dziewięćset siedemdziesiątym ósmym roku, jeszcze za komuny, kiedy części do fiata trzeba było załatwiać spod lady. Przez trzydzieści lat ojciec i syn pracowali tam razem — Stanisław uczył go, jak słuchać silnika, zanim się na niego spojrzy pod maskę. A potem, jedenaście lat temu, Marek przepisał warsztat na siebie. Powiedział wtedy ojcu, iż to „dla podatków", iż tak będzie prościej, iż przecież nic się nie zmieni. Zmieniło się wszystko. Miesiąc później Stanisław dostał kopertę z wypowiedzeniem — nie jako ojciec, tylko jako pracownik. Marek choćby nie przyszedł mu tego wręczyć. Przysłał księgową.
Od tamtej pory Stanisław żył z emerytury, tysiąc osiemset złotych, i z tego, co odkładał przez całe życie w książeczce PKO. Nie prosił nikogo o nic. Chodził do Biedronki po przecenione pieczywo, sam sobie prasował koszule, sam chodził do przychodni na Targówku, kiedy bolało go serce.
Poprzedniego wieczoru wyjął tę książeczkę z szuflady spod bielizny, gdzie leżała od lat, i położył ją na stole obok telefonu. Nie wiedział jeszcze wtedy, po co mu to. Po prostu chciał ją mieć na widoku, zanim cokolwiek się wydarzy.
Tego wieczoru, gdy świeczka jeszcze się paliła, zadzwonił telefon.
— Tato?
Stanisław odłożył widelec.
— Marek.
— Wysłałeś mi zdjęcie… Ile to lat, tato? Dziewięćdziesiąt trzy?
— Tak.
W słuchawce zaległa cisza, która trwała chwilę za długo.
— Musimy pogadać. O warsztacie. Bank chce nam zabrać budynek, jeżeli do piątku nie znajdę stu dwudziestu tysięcy. Pomyślałem… może ty byś mógł…
Świeczka dopaliła się do końca i zgasła sama, a woskowa strużka spłynęła na brzeg talerzyka.
— Skąd wiesz, iż mam pieniądze, synu?
— No bo… zawsze coś odkładałeś. Mama zawsze mówiła.
Stanisław przesunął palcem po okładce książeczki leżącej na stole. Sto czterdzieści tysięcy złotych, zbierane po pięćset, po tysiąc, przez czterdzieści dwa lata pracy przy silnikach, których zapach do dziś czuł na rękach, choć od jedenastu lat nie dotknął żadnego auta.
— Przyjedź jutro. O dziesiątej. I przynieś dokumenty warsztatu.
— Tato, dziękuję, ja…
— Jutro, Marek. Nie dziś.
Odłożył słuchawkę, zanim syn zdążył powiedzieć coś jeszcze.
Nazajutrz Marek przyjechał starym passatem, w tej samej kurtce, w której chodził do warsztatu od lat, z teczką pod pachą. Wyglądał starzej, niż Stanisław go pamiętał — miał już pięćdziesiąt cztery lata, siwiznę na skroniach, worki pod oczami. Usiedli przy tym samym stole, gdzie stała wczoraj babeczka, teraz odsunięta na parapet, na wpół zjedzona.
— Tato, wiem, że… iż zachowałem się jak drań. Wiem to. Ale teraz naprawdę nie mam do kogo pójść. Bank, dostawcy części, dwóch mechaników do zapłacenia…
Stanisław położył na obrusie starą kopertę z żółtego papieru. W środku była wycena warsztatu, którą zamówił potajemnie u rzeczoznawcy trzy miesiące wcześniej — nie dlatego, iż planował to zrobić dziś, tylko dlatego, iż chciał wiedzieć, ile jest warte to, co mu zabrano.
— Warsztat wart jest dziś czterysta tysięcy złotych. Ty go dostałeś za darmo, jednym podpisem u notariusza, i przez jedenaście lat ani razu nie zapytałeś, czy twój ojciec ma za co żyć.
— Tato, ja wiem, iż popełniłem błąd…
— Nie przerywaj. Potrzebujesz stu dwudziestu tysięcy. Mam sto czterdzieści. Zostanie mi dwadzieścia, na to, co jeszcze przede mną. Dam ci te sto dwadzieścia. Ale nie jako pożyczkę i nie za darmo.
Marek podniósł na niego wzrok.
— Chcę udziału w warsztacie. Dwadzieścia pięć procent, zapisane u notariusza, na moje nazwisko, ważne aż do mojej śmierci, a potem przechodzi na wnuczkę Zosię, nie na ciebie. I chcę, żebyś co miesiąc, pierwszego, przelewał mi dwa tysiące złotych tytułem tego udziału. Nie jako jałmużnę ojcu. Jako wspólnikowi.
Marek milczał długo. Za oknem przejechał tramwaj numer sześć, zadzwonił, jak zawsze przy tym skrzyżowaniu.
— Dobrze. Zgadzam się.
Poszli tego samego dnia do notariusza przy placu Hallera, tego, co miał gabinet nad apteką. Stanisław włożył marynarkę, w której chodził na komunię wnuczki, i wziął ze sobą teczkę z dowodem osobistym oraz starą, zniszczoną książeczką PKO. Podpisali umowę o piątej po południu. Notariusz, młoda kobieta w okularach, podała mu długopis i wskazała miejsce na dole strony. Ręka mu nie drżała, gdy stawiał podpis — po raz pierwszy od jedenastu lat pod dokumentem, który sam wybrał podpisać.
Bank dostał pieniądze w piątek rano, dzień przed terminem. Warsztat został uratowany.
Pierwszego dnia kolejnego miesiąca na konto Stanisława wpłynęło dwa tysiące złotych. Tytuł przelewu brzmiał: „udział — wspólnik S. Kowalczyk". Stanisław wydrukował potwierdzenie w banku na Targówku, wsunął kartkę do żółtej koperty, obok wyceny warsztatu, i przygładził ją dłonią, żeby leżała równo.
Usiadł przy oknie z kubkiem herbaty. Na balkonie bloku naprzeciwko ktoś rozwiesił czerwoną pościel, która powoli obracała się na wietrze.
