Ilona Kowalczyk miała pięćdziesiąt trzy lata i warsztat samochodowy na Bemowie, który dostała po mężu jeszcze pachnący jego papierosami. Trzynaście lat prowadziła go sama — najpierw z mechanikiem Grzegorzem, potem z synem Kubą, kiedy ten skończył technikum.
Kuba miał dwadzieścia sześć lat i żonę Paulinę, którą poznał na weselu kuzynki w Radomiu. Pobrali się po roku. Ilona zapłaciła za wesele w restauracji przy Grójeckiej — dwadzieścia osiem tysięcy złotych, bo Kuba akurat wtedy kupował narzędzia do warsztatu i nie miał odłożone.
Paulina nie pracowała. Mówiła, iż szuka czegoś odpowiedniego, iż nie będzie się poniewierać po kasach w Biedronce z dyplomem kosmetologii. Mijały miesiące, dyplom wisiał w ramce w przedpokoju, a odpowiednie stanowisko się nie znajdowało.
Ilona nic nie mówiła. Gotowała obiady dla trojga, bo tak było zawsze — czwartego dnia tygodnia flaki, w piątek ryba, bez wyjątków, choćby kiedy Paulina wybrzydzała, iż za dużo soli.
Zaczęło się od telewizora. Starego, kineskopowego, który stał w warsztatowym pokoju socjalnym od czasów Andrzeja. Paulina przyniosła nowy, w pudle, sto dwadzieścia centymetrów przekątnej.
— Ten stary już się nie nadaje, mamo — powiedziała, jakby to była drobnostka.
Ilona spojrzała na pudło, potem na Paulinę.
— A gdzie stary?
— Kuba zniósł do kontenera. I tak nikt go nie używał.
Nikt go nie używał, bo Andrzej siadał przed nim po każdej zmianie, z herbatą w szklance z uchwytem, i patrzył wiadomości. Ilona włączała go czasem, kiedy w warsztacie było pusto, tylko żeby usłyszeć ten sam trzask przy włączaniu, który słyszała piętnaście lat.
Nie powiedziała nic. Ale zapisała datę w kalendarzu, który wisiał nad biurkiem w kantorku — dwudziesty trzeci lutego. Zaczęła zapisywać.
Kolejny wpis był w marcu. Paulina zmieniła zamek w drzwiach do pokoju socjalnego, bo — jak twierdziła — "nie chce, żeby klienci włazili, gdzie się przebieram". Nowego klucza Ilonie nie dała. Kwiecień: Paulina zaczęła przynosić do warsztatu obiady z dostawy, bo "flaki są niezdrowe, mamo, cholesterol". Maj: zażądała, żeby stary regał z częściami zamiennymi, który stał tam od dwudziestu lat, wyniesli, bo "zasłania światło od okna, a ja tu też czasem siedzę".
Ilona zapisywała. Nie kłóciła się. Kuba przychodził do warsztatu coraz rzadziej, bo — jak mówił — Paulina potrzebowała go w domu, remont w kuchni, spotkanie z architektem, wizyta u lekarza. Warsztat prowadziła sama, z Grzegorzem, tak jak trzynaście lat wcześniej.
We wrześniu, w środę, Paulina przyszła bez Kuby. Miała przy sobie teczkę z dokumentami, taką z logo biura notarialnego przy Wolskiej.
— Mamo, musimy porozmawiać o warsztacie.
Ilona odłożyła śrubokręt, wytarła ręce w szmatkę wisiącą na haczyku.
— Słucham.
— Kuba i ja rozmawialiśmy z notariuszem. Uważamy, iż skoro warsztat i tak ma przejść na Kubę, to lepiej przepisać to teraz, żeby uniknąć podatku od spadku później. To czysto formalna sprawa.
— Ile lat ma Kuba?
— Dwadzieścia sześć. Co to ma…
— A ja mam pięćdziesiąt trzy i jeszcze żyję.
Paulina zmieniła ton, cichszy, ale bardziej naciskający.
— Nikt nie mówi o umieraniu, mamo. Mówimy o tym, żeby warsztat miał porządek prawny. Ja się tym zajmę, bo Kuba nie ma czasu w papiery. Wystarczy podpis.
Tego wieczoru Ilona nie wróciła prosto do domu. Zatrzymała się na Płockiej, w małym barze mlecznym, zjadła kotlet schabowy z kaszą, wypiła kompot i zadzwoniła do swojej siostry Danuty, która mieszkała w Piastowie i od dziesięciu lat prowadziła księgowość dla kilku warsztatów w okolicy.
— Danka, potrzebuję adwokata. Takiego, co się zna na spółkach i darowiznach.
— Coś się stało z Kubą?
— Nie z Kubą. Z jego żoną.
Danuta znała jednego — Marek Sobczyk, kancelaria przy Marszałkowskiej, specjalizował się w sprawach rodzinnych firm. Ilona umówiła się na czwartek, o siedemnastej, po zamknięciu warsztatu.
Adwokat wysłuchał całej historii — telewizor, zamek, regał, teczkę z notariatu — i pokiwał głową w sposób, który Ilonie przypominał, iż nie jest jedyną klientką z taką sprawą.
— Pani Ilono, warsztat jest zarejestrowany na pani nazwisko, tak?
— Tak. Jednoosobowa działalność, od dwudziestu dwóch lat.
— Więc nikt nic nie może przepisać bez pani podpisu. To pierwsza dobra wiadomość. Druga: może pani samodzielnie zdecydować, co zrobić z firmą, i nikt — ani syn, ani synowa — nie ma tu żadnego prawa nacisku.
— A jeżeli podpiszę pod presją?
— Wtedy będzie problem po fakcie, nie przed. Lepiej nie podpisywać.
Ilona wróciła do warsztatu w piątek rano i zrobiła coś, czego nie robiła nigdy wcześniej — zadzwoniła do Grzegorza i zapytała, czy chciałby wejść jako wspólnik, pięćdziesiąt na pięćdziesiąt, formalnie, z udziałami zapisanymi u notariusza. Grzegorz pracował z Andrzejem od dwudziestu lat, miał czterdzieści dziewięć, dwoje dorosłych dzieci i żonę pracującą w przychodni na Górczewskiej.
— Ilona, jesteś pewna? To duża decyzja.
— Jestem pewna od dwudziestego trzeciego lutego.
Podpisali umowę spółki w poniedziałek. Tego samego dnia Ilona zmieniła zamek w drzwiach do warsztatu — tym razem naprawdę, nie w pokoju socjalnym, ale w drzwiach głównych, od ulicy. Nowe klucze dała tylko Grzegorzowi.
Kuba przyszedł we wtorek, sam, bez Pauliny. Stał przed drzwiami, próbował starego klucza, który już nie działał, i zadzwonił do matki z telefonu, stojąc na chodniku przy wystawionych felgach.
— Mamo, klucz nie działa.
— Bo to nowy zamek.
— Czemu nikt mi nie powiedział?
— Bo warsztat już nie jest mój jednoosobowo, Kuba. Od poniedziałku mam wspólnika, Grzegorza. Połowa udziałów jest u niego, zapisana u notariusza. Ty w tym nie masz nic, ale możesz u nas pracować, jak wcześniej, na etacie.
Cisza w słuchawce trwała długo.
— A to, co Paulina mówiła o przepisaniu na mnie?
— Powiedz Paulinie, iż warsztat po ojcu nie jest do przepisywania na kogoś, kto zmienia zamki w pomieszczeniach socjalnych i wyrzuca telewizor, przy którym twój ojciec pił herbatę piętnaście lat. jeżeli chcesz pracować, przyjdź w środę na siódmą, Grzegorz cię wpisze na listę.
Kuba przyszedł w środę. Bez Pauliny, o siódmej, w kombinezonie po ojcu, który wisiał w szafie od dwóch lat. Ilona podała mu klucz od skrzynki z narzędziami — nie od drzwi, tylko od skrzynki — i powiedziała jedno:
— Zaczynamy od filtrów oleju. Jak kiedyś.
