Są miasta, które zachwycają zabytkami. Są też takie, które urzekają atmosferą. Valletta należy do grona miejsc, które oferują jedno i drugie. Stolica Malty jest jednocześnie ogromnym zabytkiem, żywym muzeum i tętniącym życiem śródziemnomorskim miastem. Na niewielkiej powierzchni zgromadzono setki lat historii, imponujące pałace, monumentalne kościoły, fortyfikacje oraz jedne z najpiękniejszych widoków w całym basenie Morza Śródziemnego.
Miasto zostało zbudowane przez Zakon Maltański po Wielkim Oblężeniu Malty w XVI wieku i do dziś zachowało niemal niezmieniony układ urbanistyczny. Spacerując ulicami Valletty, można odnieść wrażenie, iż czas zatrzymał się tutaj kilkaset lat temu. Kamienne fasady budynków, charakterystyczne drewniane balkony i monumentalne fortyfikacje tworzą niezwykłą scenerię, której nie znajdziemy nigdzie indziej w Europie.
Valletta nie jest jednak wyłącznie miejscem dla miłośników historii. To również doskonała baza do zwiedzania całej Malty, centrum kulturalne wyspy oraz miejsce pełne restauracji, kawiarni i punktów widokowych. Nic dziwnego, iż stolica została wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO i uznawana jest za jedną z najpiękniejszych stolic Europy.
Jeżeli planujecie wizytę w Vallettcie, a Waszą bazą wypadową jest inne miasto na Malcie, to zarezerwujcie najlepiej cały dzień, aby na spokojnie odkrywać to wyjątkowe miasto.
Lokalizacja i dojazd
Valletta znajduje się na północno-wschodnim wybrzeżu Malty, na półwyspie położonym pomiędzy dwoma naturalnymi portami – Grand Harbour i Marsamxett Harbour. Miasto jest niewielkie, dlatego większość atrakcji można zwiedzać pieszo. Jednocześnie stanowi główny węzeł komunikacyjny całej wyspy. Międzynarodowe lotnisko Malta International Airport znajduje się około 8 kilometrów od centrum Valletty. Dojazd autobusem zajmuje zwykle od 20 do 30 minut. Dostępne są również taksówki oraz inne usługi przewozowe.
Do stolicy bez problemu można dotrzeć także z popularnych kurortów takich jak Sliema, St. Julian’s, Bugibba czy Mellieħa. Rozbudowana sieć autobusowa sprawia, iż Valletta jest doskonałym punktem startowym do zwiedzania całego archipelagu. Ciekawą alternatywą są również promy kursujące pomiędzy Vallettą a Sliemą oraz Trzema Miastami. Podróż trwa zaledwie kilka minut, a po drodze można podziwiać panoramę miasta od strony morza i taką właśnie opcje (prom ze Sliemy) my wybraliśmy!
Krótka historia Valletty
Choć Malta była zamieszkana od tysięcy lat, sama Valletta jest stosunkowo młodym miastem. Jej historia rozpoczęła się po Wielkim Oblężeniu Malty w 1565 roku. Wojska Imperium Osmańskiego próbowały wówczas zdobyć wyspę, jednak zostały pokonane przez rycerzy Zakonu św. Jana oraz mieszkańców Malty. Zwycięstwo miało ogromne znaczenie dla całej Europy. Pokazało, iż ekspansja osmańska może zostać zatrzymana.
Po zakończeniu oblężenia wielki mistrz Jean Parisot de Valette podjął decyzję o budowie nowoczesnego miasta-twierdzy. Powstała Valletta, nazwana na jego cześć. Miasto zaprojektowano według najnowocześniejszych standardów XVI wieku. Szerokie ulice, regularny układ zabudowy i rozbudowane fortyfikacje sprawiły, iż gwałtownie stało się jednym z najlepiej zabezpieczonych miast Europy.
Historia Zakonu Maltańskiego
Trudno zrozumieć Vallettę bez poznania historii Zakonu Maltańskiego. Początki zakonu sięgają XI wieku i Jerozolimy. Rycerze św. Jana początkowo zajmowali się opieką nad pielgrzymami odwiedzającymi Ziemię Świętą. Z czasem organizacja przekształciła się w potężny zakon rycerski.
Po utracie Ziemi Świętej Joannici przenieśli się na Rodos, a następnie na Maltę, którą otrzymali od cesarza Karola V w 1530 roku. Przez ponad 250 lat zakon rządził wyspą, budując fortyfikacje, pałace, szpitale oraz liczne obiekty publiczne. To właśnie Joannici stworzyli większość najważniejszych zabytków Valletty. Ich wpływ widoczny jest niemal na każdym kroku. Charakterystyczny krzyż maltański do dziś pozostaje jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli wyspy.
Architektura Valletty i Malty
Jednym z powodów, dla których Valletta zachwyca turystów, jest jej wyjątkowa architektura. Miasto zostało zbudowane głównie z lokalnego wapienia, który pod wpływem słońca przybiera ciepły, złocisty kolor. Dzięki temu całe miasto wydaje się niemal świecić podczas zachodu słońca.
Najbardziej charakterystycznym elementem maltańskiej architektury są zamknięte drewniane balkony zwane gallarija. Można je zobaczyć niemal przy każdej ulicy. Architektura Valletty łączy wpływy włoskie, hiszpańskie, francuskie i brytyjskie. Obok renesansowych pałaców znajdują się barokowe kościoły oraz budynki z okresu kolonialnego. To właśnie ta różnorodność sprawia, iż spacer po mieście jest niezwykle interesujący choćby dla osób, które na co dzień nie interesują się architekturą.
Pałac Wielkich Mistrzów – serce dawnej potęgi Zakonu
Jednym z najważniejszych zabytków miasta Valletta jest Pałac Wielkich Mistrzów. Przez stulecia był siedzibą przywódców Zakonu Maltańskiego oraz centrum administracyjnym wyspy. Budynek powstał w XVI wieku i gwałtownie stał się symbolem potęgi joannitów. Już od wejścia uwagę zwracają monumentalne schody, eleganckie dziedzińce oraz bogato zdobione wnętrza. Poszczególne sale pełne są obrazów, gobelinów, fresków i elementów dekoracyjnych przypominających o czasach największej świetności zakonu.
Zwiedzanie Pałacu Wielkich Mistrzów obejmuje reprezentacyjne apartamenty, bogato zdobione sale, gabinety oraz jedną z najcenniejszych w Europie historycznych zbrojowni. Zdecydowanie warto także odwiedzić Salę Tronową, Gabinet Wielkiego Mistrza czy też Salę Ambasadorów. Na spokojne obejrzenie ekspozycji warto przeznaczyć około 1,5–2 godzin.
Jednym z najcenniejszych elementów zwiedzania Pałacu Wielkich Mistrzów jest Pałacowa Zbrojownia. To jedna z największych i najlepiej zachowanych kolekcji broni oraz uzbrojenia Zakonu św. Jana na świecie. Początkowo zbrojownia znajdowała się w głównej sali pałacu, gdzie przechowywano wyposażenie rycerzy gotowych do obrony wyspy przed kolejnymi atakami Imperium Osmańskiego. w tej chwili ekspozycja mieści się w dawnych stajniach pałacowych i prezentuje setki eksponatów związanych z militarną historią Malty.
Wśród najcenniejszych zabytków znajdują się bogato zdobione zbroje wielkich mistrzów zakonu, hełmy, miecze, halabardy, kusze, pistolety skałkowe, muszkiety oraz działa i broń artyleryjska z XVI–XVIII wieku. Szczególne zainteresowanie budzą oryginalne zbroje ceremonialne należące do najwyższych dostojników Zakonu Maltańskiego, a także wyposażenie używane podczas słynnego Wielkiego Oblężenia Malty w 1565 roku. Kolekcję uzupełniają siodła, elementy końskiego oporządzenia, chorągwie oraz liczne przedmioty codziennego użytku związane z życiem wojskowym rycerzy.
Zbrojownia została przygotowana w nowoczesny sposób – eksponaty rozmieszczono chronologicznie i tematycznie, a liczne tablice informacyjne oraz prezentacje multimedialne pozwalają lepiej zrozumieć historię Zakonu św. Jana i jego znaczenie dla dziejów Malty. To miejsce zainteresuje nie tylko miłośników militariów, ale również wszystkich, którzy chcą lepiej poznać potęgę zakonu.
Drugim, szczególnie imponującym pomieszczeniem jest Sala Tronowa, gdzie podejmowano najważniejsze decyzje dotyczące Malty. Ściany zdobią ogromne malowidła przedstawiające wydarzenia związane z Wielkim Oblężeniem.
Pałac jest otwarty codziennie od godziny 10.00 do 18.00 (W sezonie zimowym sprawdźcie aktualne godziny otwarcia np. na stronie). Bilet normalny kosztuje 12 euro, ulgowy (młodzież i seniorzy) 10 euro, dzieci w wieku 6–11 lat 5 euro, natomiast dzieci do 5. roku życia wchodzą bezpłatnie. Ze względu na to, iż pałac przez cały czas pełni funkcje państwowe, niektóre sale mogą być okresowo wyłączone ze zwiedzania podczas oficjalnych uroczystości.
Konkatedra św. Jana – najpiękniejsze wnętrze Malty
Jeżeli istnieje jedno miejsce, które obowiązkowo trzeba zobaczyć nie tylko w mieście, jakim jest Valletta, ale i na całej Malcie, to jest nim Konkatedra św. Jana. Z zewnątrz świątynia wygląda stosunkowo skromnie. Prosta fasada nie zapowiada tego, co kryje się wewnątrz. Po przekroczeniu progu odwiedzających dosłownie otacza złoto, marmur i bogactwo dekoracji. Wnętrze uznawane jest za jeden z najwspanialszych przykładów baroku w Europie.
Każda kaplica została poświęcona innemu „językowi” Zakonu Maltańskiego, czyli grupom rycerzy pochodzących z różnych państw Europy. Dzięki temu wnętrze zachwyca różnorodnością i niezwykłym przepychem. Posadzka świątyni również jest wyjątkowa. Tworzą ją setki marmurowych nagrobków rycerzy i wielkich mistrzów zakonu.
Najcenniejszym dziełem znajdującym się w konkatedrze jest obraz „Ścięcie św. Jana Chrzciciela” autorstwa słynnego malarza Caravaggio. To jedyne dzieło artysty podpisane własnym nazwiskiem. Wizyta w konkatedrze należy do najbardziej niezapomnianych doświadczeń architektonicznych podczas pobytu na Malcie.
PS. o ile nigdy nie słyszeliście określenia konkatedra, to się nie przejmujcie! Konkatedra to „współkatedra” – drugi kościół katedralny na terenie diecezji.
Górne Ogrody Barrakka
Jednym z najpiękniejszych punktów widokowych miasta są Górne Ogrody Barrakka. Powstały jako miejsce wypoczynku dla rycerzy Zakonu Maltańskiego. Dziś stanowią doskonały punkt obserwacyjny na Grand Harbour oraz Trzy Miasta. Widok na zatokę pełną historycznych fortyfikacji zapiera dech w piersiach. Codziennie w południe można zobaczyć tradycyjny wystrzał z historycznych armat znajdujących się poniżej ogrodów.
Ulica Republiki i serce miasta
Ulica Republiki (Triq ir-Repubblika) to główna ulica Valletty i jedno z najbardziej charakterystycznych miejsc w stolicy Malty. Biegnie przez niemal całe miasto – od Bramy Miejskiej aż do Fortu św. Elma, łącząc najważniejsze zabytki, place i instytucje. To właśnie przy niej znajdują się m.in. Konkatedra św. Jana, Pałac Wielkich Mistrzów, Biblioteka Narodowa oraz liczne muzea i historyczne budynki.
Spacer ulicą Republiki to doskonały sposób na poznanie atmosfery miasta. Wzdłuż trasy działają klimatyczne kawiarnie, restauracje serwujące maltańskie specjały, sklepy z pamiątkami i lokalnym rękodziełem, a także eleganckie butiki. Przez cały dzień ulicę wypełniają zarówno mieszkańcy, jak i turyści, a uliczni artyści dodają jej wyjątkowego klimatu. Wieczorem Republic Street nabiera jeszcze więcej uroku – zabytkowe kamienice są efektownie podświetlone, a ogródki restauracyjne zapełniają się gośćmi, tworząc jedną z najbardziej klimatycznych miejskich przestrzeni spacerowych na Malcie.
Ulica Republiki potrafi być zatłoczona. o ile traficie na godziny turystycznego szczytu, to wybierzcie którąś z równoległych do niej ulic, gdzie czeka na Was również sporo ciekawych kawiarni i restauracji i niesamowita architektura. Wśród takich ulic wymienić można Triq San Pawl, Triq Il-Merkanti czy Triq I-Ifran.
Restauracje i kuchnia Valletty
Valletta jest jednym z najlepszych miejsc na Malcie dla miłośników lokalnej i międzynarodowej dobrej kuchni. W restauracjach można spróbować zarówno tradycyjnych potraw maltańskich, jak i dań inspirowanych kuchnią włoską, brytyjską oraz śródziemnomorską.
Warto zamówić królika po maltańsku, który uznawany jest za narodowe danie wyspy. Popularnością cieszą się również owoce morza, grillowane ryby oraz pastizzi – chrupiące ciastka nadziewane ricottą lub groszkiem. Wieczorna kolacja na jednym z tarasów z widokiem na Grand Harbour należy do największych przyjemności podczas pobytu w stolicy.
Czy warto odwiedzić Vallettę?
Zdecydowanie tak. Valletta jest jednym z najbardziej niezwykłych miast Europy. Łączy historię, kulturę, architekturę i śródziemnomorski klimat w sposób, który trudno znaleźć gdziekolwiek indziej.
To miejsce, gdzie niemal każda ulica opowiada własną historię. Można zwiedzać pałace Zakonu Maltańskiego, podziwiać jedną z najpiękniejszych barokowych świątyń świata, spacerować po fortyfikacjach i delektować się lokalną kuchnią. Mimo niewielkich rozmiarów Valletta potrafi zachwycać przez wiele dni. Jest doskonałym miejscem zarówno na krótki spacer, jak i dłuższy pobyt połączony z odkrywaniem historii Malty.
Jeżeli planujesz podróż na Maltę, Valletta powinna znaleźć się na samym szczycie listy miejsc do odwiedzenia. To miasto, które najlepiej pokazuje wyjątkowy charakter wyspy i pozwala zrozumieć, dlaczego Malta od wieków fascynowała podróżników, kupców i rycerzy z całej Europy.
Jeżeli jesteś właśnie na etapie planowania wycieczki na tę wyjątkową wyspę, to zajrzyj także do wpisu o wyspie Comino, którą również polecam odwiedzić i poznać, szerzej niż tylko z perspektywy Błękitnej Laguny.
Sklepy – klimat dawnych lat
Spacerując ulicami Valletty, warto zwrócić uwagę na historyczne, często drewniane witryny sklepowe, które są jednym z najbardziej charakterystycznych elementów miejskiego krajobrazu. Wiele z nich pochodzi z końca XIX i pierwszej połowy XX wieku i zachowało oryginalne przeszklenia, manualnie malowane szyldy oraz drewniane detale stolarskie. Dawniej mieściły się w nich rodzinne sklepy, apteki, zakłady rzemieślnicze i niewielkie punkty usługowe, z których część działa do dziś.
Ze względu na ich wartość historyczną i architektoniczną wiele takich witryn zostało objętych ochroną konserwatorską jako istotny element dziedzictwa Valletty. To właśnie te niepozorne detale sprawiają, iż spacer po stolicy Malty przypomina podróż do czasów, gdy miasto tętniło życiem kupców i rzemieślników
Jeszcze więcej ulic…
