Upiekłam sto czterdzieści sarmale, a teściowa i tak była niezadowolona

W kuchni pachniało gotowaną kapustą i majerankiem, chociaż okno było uchylone od piątej rano. Za oknem, na balkonie czwartego piętra bloku przy ulicy Długiej w Lublinie, wróble wydzierały sobie skórkę od chleba, którą rzuciłam im przed świtem. A ja stałam przy kuchence i zawijałam kolejne sarmale, czując, jak drętwieją mi palce.

— Jeszcze z sześćdziesiąt — powiedziała teściowa, unosząc pokrywkę wielkiego gara i zaglądając do środka.

Spojrzałam na nią znad deski do krojenia. Jadwiga poprawiła perłowy naszyjnik, jakby przyszła na degustację, a nie do cudzej kuchni w środku gotowania.

— Nie zrobię ani jednej więcej — odparłam.

Zaśmiała się krótko, tym swoim śmiechem, który zawsze brzmiał jak odkaszlnięcie.

— Nie bądź śmieszna, Dorota. Obiecałam wszystkim sto pięćdziesiąt.

I wtedy, dokładnie o szesnastej dziesięć, dowiedziałam się, iż przyjęcie, na które zgodziłam się dla czternastu osób, rozrosło się bez mojej wiedzy do trzydziestu. Trzydziestu! Mój mąż Arek przyniósł wczoraj dwie dodatkowe zgrzewki wody i trzy butelki wódki, a zapytany, dla kogo, mruknął coś o „kuzynach z Kraśnika”.

— Komu obiecałaś? — zapytałam, wycierając ręce w fartuch.

— Rodzinie. A komu miałam obiecać?

— Jadwigo, zrobiłam prawie dziewięćdziesiąt.

— No właśnie. Zostało jeszcze z sześćdziesiąt.

Powiedziała to takim tonem, jakby chodziło o sześć, nie sześćdziesiąt. Jakby sarmale zawijały się same, a ja byłam tylko elementem dekoracji, który ma stać przy garze i uśmiechać się do gości.

Miałam czterdzieści jeden lat i byłam żoną Arka od trzynastu. Przez te wszystkie lata urządziliśmy u nas wystarczająco dużo rodzinnych obiadów, żebym znała ich scenariusz na pamięć. Zawsze zaczynało się od „zrobimy coś skromnego”, „będzie nas tylko kilkoro”, „każdy coś przyniesie”. A kończyło się tak samo: ja przy garach, oni przy stole.

Tym razem chodziło o siedemdziesiąte urodziny starszego brata Jadwigi, wujka Rysia. Teściowa zarządziła, iż robimy mu niespodziankę. U nas.

— U mnie się nie zmieścimy — powiedziała wtedy. — Możemy u was?

Zapytałam, ile osób.

— Dwanaście. Najwyżej czternaście.

Zgodziłam się. Trzy dni przed imprezą Arek wrócił z marketu z dwoma wielkimi torbami napojów.

— Dla czternastu osób? — zapytałam, patrząc na zawartość.

Nie patrzył mi w oczy.

— Doszło parę osób.

— Ile?

— Nie wiem dokładnie.

— Arek.

— Dwadzieścia parę.

Odłożyłam nóż na blat.

— Dwadzieścia parę? A skąd się wzięli?

— Mama zaprosiła kilkoro kuzynów.

— Bez pytania nas?

— Dorota, co za różnica, czy będzie kilka osób więcej?

„Kilka osób więcej” okazało się trzynastoma. Lista gości urosła do dwudziestu siedmiu, a potem — jak się właśnie dowiedziałam — do trzydziestu, bo wujek Rysio „przypomniał sobie” o sąsiadach z działek.

Wtedy powiedziałam jasno:

— Nie będę sama gotować dla trzydziestu osób.

— Nie musisz. Pomogę ci.

Uwierzyłam mu.

W dzień imprezy wstałam o piątej. O szóstej rano byłam już w kuchni. Arek zszedł na dół po lód i „brakujące napoje” o siódmej czterdzieści. Wrócił po dwóch godzinach. Potem musiał rozstawić stoły. Potem pojechał pożyczyć krzesła od sąsiada. Potem zadzwonił do niego ktoś, kto zabłądził, i przez telefon tłumaczył mu drogę z ronda.

Ja w tym czasie zrobiłam półmiski z zakąskami. Sałatki. Mięso do piekarnika. Ciasto. I sarmale.

Jadwiga przyszła koło południa. Nie żeby gotować. Żeby sprawdzać.

— Ten półmisek postaw na tamtym dużym. — Trzeba dokupić chleba. — Dałaś wystarczająco śmietany? — Mięsa nie wysusz.

W pewnym momencie podałam jej miskę z liśćmi kapusty.

— Skoro już tu jesteś, pomożesz?

— Nie mogę teraz. Muszę zobaczyć, czy chłopcy dobrze ustawili stoły.

I zniknęła.

Teraz dochodziła piąta, a ja ledwo trzymałam się na nogach. Przez uchylone okno dochodził zapach parzonych liści z sąsiedniego mieszkania — pani Halina spod czwórki też robiła sarmale, ale dla sześciu osób, jak co niedziela.

Jadwiga patrzyła na mój gar i była niezadowolona, iż sarmal jest za mało.

— Dlaczego dokładnie sto pięćdziesiąt? — zapytałam.

— Bo tak powiedziałam.

— Powiedziałaś rodzinie, ile zrobię sarmal?

— No pewnie. Wszyscy wiedzą, jakie robisz dobre.

— I obiecałaś w moim imieniu, iż zrobię sto pięćdziesiąt?

Westchnęła teatralnie.

— Dorota, nie dramatyzuj. Mój brat ma siedemdziesiąt lat raz w życiu.

Z przedpokoju znów rozległ się dzwonek. Z dużego pokoju dochodziły już głosy gości, którzy witali się i cmokali w policzki. Jadwiga zerknęła w stronę drzwi.

— No dalej, zaczynają przychodzić. Nastaw jeszcze jeden gar i po krzyku.

— Nie.

— Jak to nie?

— Nie nastawię.

Wtedy wszedł Arek.

— Co się dzieje?

Jadwiga odpowiedziała natychmiast:

— Twoja żona mówi, iż nie zrobi reszty sarmal.

Spojrzał na blat.

— Przecież zrobiłaś ich całą masę.

— Prawie dziewięćdziesiąt.

— No widzisz? Jeszcze trochę i skończysz.

Popatrzyłam na niego.

— Kto?

— Co kto?

— Kto jeszcze trochę i skończy?

— Dorota, nie zaczynaj teraz. Ludzie przyszli.

— Jestem w tej kuchni od szóstej rano.

— Wiem.

— A ty ile w niej spędziłeś?

— Miałem inne rzeczy na głowie.

— A twoja mama?

Jadwiga uniosła głos:

— Ja zorganizowałam całe przyjęcie!

— Właśnie. — Kiwnęłam głową. — Ty je zorganizowałaś.

Nie od razu zrozumiała, do czego zmierzam.

— No pewnie. To mój brat.

— Ty powiększyłaś listę z czternastu do trzydziestu osób.

— To rodzina.

— Ty obiecałaś sto pięćdziesiąt sarmal.

— Bo wiedziałam, iż dasz radę.

— Nie pytając mnie.

— Jezu, Dorota, przecież nie kazałam ci gotować dla pułku wojska.

Arek zrobił krok w moją stronę.

— Dorota, dokończ je i pogadamy, jak goście wyjdą. Co chcesz teraz zrobić? Skompromitować nas?

Spojrzałam mu prosto w twarz.

— Nas?

— Tak, nas.

— Kto spędził w kuchni jedenaście godzin?

Nie odpowiedział.

— Kto zrobił zakąski?

Cisza.

— Sałatki?

Jadwiga przewróciła oczami.

— Znowu zaczynasz liczyć.

— Ciasto? Mięso? Sarmale?

Arek westchnął.

— Dobra, Dorota. Zrozumiałem.

— Nie sądzę.

Zakręciłam gaz pod garnkiem. Jadwiga rzuciła się do przodu:

— Co ty robisz?!

Rozwiązałam fartuch.

— Dorota, przestań robić sceny — powiedział Arek.

Zdjęłam fartuch całkowicie. Złożyłam go na pół, potem jeszcze raz. A potem włożyłam go mężowi do rąk.

Spojrzał na niego, potem na mnie.

— Co to ma znaczyć?

Wskazałam na blat. Leżały tam jeszcze liście kapusty, miska z farszem, pusty gar. Wszystko, czego trzeba.

— Zostało około sześćdziesięciu.

Podniósł wzrok.

— Mówisz poważnie?

— Bardzo.

Jadwiga zrobiła krok w moją stronę. Perłowy naszyjnik zabrzęczał, kiedy gwałtownie podniosła podbródek.

— A kto je zrobi?

Otworzyłam drzwi kuchni. Z salonu dochodził gwar — ciotki z Kraśnika witały się z sąsiadami wujka z działek, dzieci biegały między stołami, ktoś nastawiał głośniej radio.

Odwróciłam się do nich.

— Wy. Wasze przyjęcie, wasi goście, wasze obiecane sto pięćdziesiąt sarmal.

Arek przez cały czas trzymał fartuch w dłoniach.

— A ty gdzie idziesz?

— Do salonu.

— Po co?

Uśmiechnęłam się.

— Jestem gościem.

Minęłam ich oboje. W salonie ciotka Halina, którą widziałam pierwszy raz w życiu, pomachała do mnie kieliszkiem i krzyknęła, żebym wreszcie usiadła, bo „tyle razy człowiek się nie widzi”. Usiadłam przy stole, obok wujka Rysia. Pogratulowałam mu siedemdziesiątki. Nalałam sobie soku.

Z kuchni przez pierwsze pół godziny nie dochodził żaden dźwięk. Potem usłyszałam stłumiony brzęk garnka i głos Jadwigi, który pytał Arka, jak się zawija „te przeklęte liście, żeby się nie rozpadały”.

Sarmale podano o dziewiętnastej czterdzieści. Rozpadające się, niedosolone, z farszem, z którego wychodził ryż. Jadwiga wniosła półmisek z miną męczennicy. Arek niósł za nią drugi, z przepaską z mojego fartucha zawiązaną wokół pasa — widocznie chciał pokazać, iż się starał.

Goście jedli i chwalili. „Pyszne”, mówiła ciotka Halina, która nie miała pojęcia, jak smakują moje. Arek z Jadwigą siedzieli na przeciwległych końcach stołu i nie odzywali się do siebie ani do mnie.

Po wyjściu ostatnich gości Arek zamknął drzwi i stanął w progu kuchni. Zlewozmywak był zawalony garnkami, na podłodze leżały liście kapusty, a na blacie stała miska z niedokręconym farszem.

— To było poniżej pasa — powiedział.

— Co konkretnie?

— Zostawiłaś nas na lodzie. Przy wszystkich.

— A ty mnie zostawiłeś w kuchni. Na jedenaście godzin.

— Mogłaś powiedzieć.

— Mówiłam. Kilka razy.

Podniósł z krzesła fartuch, który w końcu gdzieś rzucił, i położył go na blacie.

— I co teraz?

— Teraz — powiedziałam, wyjmując z szuflady zeszyt, w którym od lat zapisywałam listę zakupów — zrobimy tak. Siądziesz i napiszemy, jak dzielimy przygotowania. Ty, ja i twoja matka. Kolumna po kolumnie. Zakupy, gotowanie, sprzątanie po.

— Nie rozumiem.

— Następne przyjęcie. Zapisz: zakupy — Arek. Gotowanie — Jadwiga. A ja robię listę gości. I zamykam ją na czternastu.

Patrzył na mnie, jakby czekał na puentę, na uśmiech, na „żartowałam”. Nie doczekał się.

— A jak mama się nie zgodzi?

Wzruszyłam ramionami, zamykając zeszyt.

— To sarmale będzie zawijać u siebie. U mnie wtedy tylko kawa i ciastko z Biedronki.

Otworzyłam zmywarkę i zaczęłam wkładać do niej pierwszy talerz. Arek stał jeszcze chwilę w progu. Potem podszedł do stołu, wziął zeszyt i otworzył go na pierwszej stronie.

Gdy wychodziłam z kuchni, słyszałam, jak skrzypi długopis. Podzielił stronę na trzy kolumny. W pierwszej napisał: „Dorota — gość”.