Ty przeproś pierwszy!

Kupiliście mieszkanie na kredyt? zawołała z entuzjazmem Janina. To fantastycznie, córeczko! No po prostu cudownie!

Ludmiła zaśmiała się przez telefon, a Janina usłyszała w tle głos zięcia.

Mamo, po co tak głośno, przecież sąsiedzi usłyszą
Niech sobie słyszą! uśmiechnęła się Janina. Kiedy mogę przyjechać zobaczyć? Dziś? Jutro? Upiekę szarlotkę, tę, którą Paweł lubi.

Ludmiła zawiesiła głos na sekundę.

Przyjeżdżaj w sobotę, akurat skończymy ustawiać meble.

W sobotę Janina stała pośrodku jasnego salonu i powoli obracała się dookoła własnej osi, podziwiając wysokie sufity, szerokie okna i świeżo wykończone ściany. Nowe mieszkanie pachniało farbą i drewnianym pyłem.

Kuchnia jest ogromna, wyobrażasz sobie? Ludmiła poprowadziła matkę przez korytarz. I mamy zabudowany balkon, będzie można tam wózek postawić, jak się dziecko urodzi.
No, pięknie! Janina przesunęła dłonią po ścianie. Paweł, gratulacje!

Zięć tylko wzruszył ramionami.

Staramy się, pani Janino.

Przy obiedzie Janina sięgnęła po drugi kawałek szarlotki i w końcu powiedziała, co chodziło jej po głowie od rana.

Martwiłam się o was, choćby sobie nie wyobrażacie. Ludmiłka już w siódmym miesiącu, a wy na wynajmie, gdzie właścicielka w każdej chwili mogła was wyrzucić. Przecież to chore!

Ludmiła spojrzała na Pawła. Janina zauważyła, jak jej córka zaciska wargi.

Mamo, dawaliśmy radę.
Dawaliście Janina odłożyła widelec. A ja po nocach nie spałam, myślałam, jak wy sobie radzicie, co będzie, gdy coś się stanie? Dziecku trzeba stabilizacji, własnego kąta.

Paweł odchrząknął i odsunął talerz.

Rata nie jest mała, wiadomo. Ale liczyliśmy wszystko.
Duża? Janina się zaniepokoiła.
W porządku, gwałtownie odpowiedziała Ludmiła. Jak na Warszawę, normalna.

Janina spojrzała na córkę, na jej spięte ramiona, na Pawła wpatrującego się w obrus i wiedziała, iż oboje się boją. Tylko się do tego nie przyznają.

Słuchajcie mnie teraz, Janina spoważniała. Ja wam będę pomagać, nie ma o czym gadać. I rodzice Pawła też się dorzucą?
Obiecali, Paweł skinął głową. Mama zadeklarowała, iż co miesiąc ile się da, to wspomoże.
No i widzicie! Janina odchyliła się na krześle. Dacie radę. Razem dacie radę, nie jesteście sami.

Uśmiech Ludmiły był słaby, ale lęk nie zniknął z jej oczu

Marcel przyszedł na świat w marcu duży, wrzaskliwy, zdrowy. Janina przyjeżdżała co tydzień, gotowała zupy, prała tetry, wyprowadzała wnuka na spacery po osiedlu.

Życie ustabilizowało się. Paweł awansował, a Ludmiła zaczęła przebąkiwać o drugim dziecku.

Dwa lata później urodziła się Małgosia, a w mieszkaniu znów rozbrzmiał dziecięcy śmiech, pojawiły się porozrzucane zabawki i bezsenne noce. Janina spoglądała na córkę, na jej pełne szczęścia oczy, i myślała, iż wszystko się im dobrze poukładało.

Aż w końcu Pawła zwolnili z pracy.

Janina dowiedziała się o tym późno. Ludmiła odsuwała odpowiedź, mówiła tylko, iż są trochę zmęczeni. Prawda wyszła na jaw, gdy Janina wpadła bez zapowiedzi i zastała córkę tonącą we łzach, nad stosem dokumentów.

Nie dajemy rady, mamo, Ludmiła mówiła cicho. Trzy miesiące zaległości. Bank dzwoni codziennie.

Janina pomagała jak mogła, zbierała pieniądze po rodzinie, znajomych, ale to nie wystarczało. Rodzice Pawła sami klepali biedę po ciężkiej chorobie teścia.

Po pół roku stracili mieszkanie

Janina odwiedza przyjaciółkę Dorotę i nie jest w stanie wypić choćby herbaty.

Teraz mieszkają w kawalerce, Janina kurczowo ściska kubek. Dwoje dzieci, Dorotko. Marcel ma cztery lata, Małgosia dwa. Nie mają gdzie się bawić, ciągle na sobie siedzą! Cztery osoby na jednym pokoju!

Dorota kiwa głową ze współczuciem.

O Jezu, Janina, okropność!
Przecież ja im powtarzałam: poradzicie sobie, Janina ociera łzy. Obiecałam, iż będę pomagać. Ale co mogę? Emeryturka marna, dorobek od przypadku do przypadku. To przeze mnie uwierzyli, iż się uda!
Przecież nie mogłaś przewidzieć.
Ale co to zmienia? Janina odstawia kubek. Dzieciom przez to łatwiej? Ludmile lżej?

Janina ukrywa twarz w dłoniach. Myślała, iż życie córki i jej rodziny się ułożyło. Stało się jeszcze gorzej. Wcześniej byli na wynajmie sami. Teraz z dwojgiem dzieci!

Czas mijał

Ludmiła i Paweł w końcu spłacili dług wobec banku. To była najlepsza wiadomość od miesięcy.

Co teraz? zapytała Janina.
Zaczynamy znów odkładać na swoje, wyznała Ludmiła. Może tym razem coś skromniejszego.
Niech tak będzie, Janina kiwnęła głową, choć córka tego nie widziała. Najważniejsze, żeby było swoje.

Minęły kolejne dwa lata. Marcel skończył sześć lat, a Janina jedzie na urodziny z wielkim pudłem pod pachą. Klocki wybierała przez trzy godziny, przejrzała pół sklepu zanim znalazła te wymarzone, z samochodami i garażem, o których Marcel marzył od zimy.

Babciu! chłopiec rzucił się Janinie na szyję. To dla mnie?
Dla ciebie, dla ciebie, Janina całuje wnuczka w czubek głowy. I jeszcze coś…

Janina wyciąga z torebki kopertę i wręcza ją Marcelowi. Chłopiec zerka do środka i robi wielkie oczy.

Ile tu jest?
Dziesięć tysięcy, Janina przykuca przy nim. Chciałeś nowy telefon? Zacznij sobie odkładać. Babcia ci pomoże.

Marcel przyciska kopertę do piersi i pędzi pokazać prezenty Małgosi. Ludmiła stoi w progu i patrzy na tę scenę, a Janina nie zwraca uwagi na dziwne napięcie w twarzy córki.

Dwa tygodnie później Janina wybiera numer wnuka. Marcel odbiera po trzecim sygnale.

Halo, babcia!
Cześć, skarbie! Jak tam? Co u ciebie?
Dobrze! trajkocze Marcel. Kupiłem nowe ubrania na lato: szorty, koszulki i buty z lampeczką!

Janina zastrzyga uszami.

Jakie ubrania? Skąd rodzice wzięli na to pieniądze?
Mama wzięła te, co mi dałaś, odpowiada beztrosko Marcel. Powiedziała, iż telefon kupimy potem, a ubrania są ważniejsze.

Janina zastyga z telefonem przy uchu. W środku coś w niej narasta: gorące i ciężkie.

Przywołaj mamę, prosi cicho Janina.
Zajęta jest.
Dobrze, z trudem wydusza uśmiech Janina. Pa, skarbie.

Odkłada słuchawkę i przez dziesięć minut tylko siedzi, nieruchomo. Chyba znów musi wychowywać własną córkę

Następnego dnia Janina z rana staje u drzwi Ludmiły.

Jak mogłaś? wybucha Janina. Te pieniądze były dla Marcela! Dla niego, a nie dla ciebie!

Ludmiła przymyka oczy z rezygnacją.

Mamo, uspokój się.
Co?! oburza się Janina. Dziecko marzyło o telefonie! Dałam mu te pieniądze, by oszczędzał! A ty wszystko wydałaś!

Twarz Ludmiły staje się nieprzenikniona.

Mamo, zrobiłam to, co uważałam za słuszne.
Za słuszne?! Janina aż się dusi z oburzenia. Wydać cudze pieniądze na szorty?
Dziecku potrzebna była letnia odzież, spokojnie mówi Ludmiła. Nie mieliśmy innych pieniędzy.
A spytać mnie? Janina podchodzi krok bliżej. Poradzić się choć?
Nie, mamo, Ludmiła potrząsa głową. W swoim domu o pieniądzach decyduję sama. I to już nie twoja sprawa.
Nie moja sprawa?! Janina już wykrzykuje. Mnie nie obchodzi, jak gospodarujecie?! Już raz nie daliście rady z kredytem, mieszkanie straciliście! Przecież widać, iż jesteście bezmyślni!

Ludmiła zbledła, ale milczy.

Teraz jeszcze odbierasz pieniądze dziecku, Janina nie może przestać. Wstyd! Hańba!
Wyjdź, mamo, prosi szeptem Ludmiła. Proszę, wyjdź.

Janina odwraca się i wychodzi, nie żegnając się. W środku aż ją pali złość. Córka źle postąpiła, a jeszcze ją wyrzuca! Jeszcze Ludmiłka sama się przyczołga po przebaczenie!

Mija miesiąc, a Ludmiła nie dzwoni, na wiadomości nie odpowiada.

Janina znowu siedzi u Doroty w kuchni, gniotąc papierową serwetkę.

Ona się mnie wyrzekła, kręci głową Janina. Własna córka! Do wnuków nie wpuszcza, telefonu nie odbiera.

Dorota dolewa jej herbaty.

A co jej wtedy powiedziałaś?
Prawdę! Janina prostuje się w napięciu. Że nie radzą sobie z pieniędzmi, iż są bezmyślni! To niby kłamstwo?

Dorota milczy, patrząc przez okno.

Janina, dałaś wnukowi prezent?
Dałam.
To już nie były twoje pieniądze Dorota odwraca się do przyjaciółki. Skoro prezent, więcej się nie wtrącasz.
Ale ja dałam na telefon!
A oni wydali na ubrania, Dorota wzrusza ramionami. Dziecko trzeba było ubrać na lato, a nie zbierać na telefon.

Janina rozchyla usta, ale Dorota przerywa:

I jeszcze o kredycie wspomniałaś. Przecież latami go spłacali, pracowali, dzieci wychowywali. A ty ich nazwałaś nieudolnymi.
Ja po prostu się martwiłam, Janina spuszcza wzrok. Chciałam dobrze.
Martwiłaś się, przyznaje Dorota. Ale ranisz tym, co mówisz. Może to ty zadzwonisz pierwsza? Przeprosisz?

Janina uparcie zaciska usta i odwraca wzrok. Nie ma mowy. Ona jest starsza i zawsze chciała najlepiej.