Barbara Wachowicz miała siedemdziesiąt jeden lat i trzynaście zeszytów w szufladzie kredensu, każdy zapisany innym charakterem pisma, bo zaczynała je w różnych latach swojego życia. W tym najstarszym, z okładką w kwiatki, było jeszcze jej panieńskie nazwisko wypisane niebieskim długopisem. W najnowszym, kupionym w kiosku przy Rynku Trybunalskim za cztery złote pięćdziesiąt, pisała już inaczej — drżącą ręką, ale uparcie.
Zaczęła je prowadzić dwa lata po śmierci męża, kiedy córka Magda powiedziała jej wprost, iż boi się dzwonić do matki, bo każda rozmowa kończy się na tym samym: iż kiedyś było lepiej, iż teraz nikt nie ma czasu, iż Barbara jest sama i nikomu niepotrzebna. „Mamo, ja po prostu nie mam siły codziennie słuchać, jak umierasz na raty" — powiedziała wtedy Magda przez telefon, i to zdanie zabolało bardziej niż cokolwiek od czasu pogrzebu.
Barbara nie obraziła się. Odłożyła słuchawkę, zaparzyła sobie herbatę z suszonymi malinami, które sama zbierała na działce w Bujnach, i usiadła przy kuchennym stole z zeszytem w kratkę. Na pierwszej stronie napisała: „Zasady na resztę życia". Miała wtedy sześćdziesiąt dziewięć lat i poczucie, iż jeżeli sama nie ułoży sobie planu, to inni ułożą go za nią — a ona nie chciała być planowana, chciała żyć.
Zasada pierwsza brzmiała: nie dzwonić do Magdy z pytaniem, dlaczego wnuki chodzą spać o dziewiątej, skoro za jej czasów kładło się dzieci o siódmej. Zasada druga: nie komentować, iż zięć Tomek gotuje makaron z gotowego sosu z butelki, chociaż serce bolało, kiedy widziała, jak marnuje się dobre mięso mielone leżące w lodówce. Zasada trzecia — najtrudniejsza — brzmiała: przestać zaczynać zdania od „za moich czasów". Przekreśliła to zdanie trzy razy, zanim zdołała je napisać bez poprawek.
Sąsiadka z dołu, pani Danuta, która miała osiemdziesiąt dwa lata i psa rasy jamnik o imieniu Zbyszek, śmiała się z tych zeszytów, ale przychodziła je czytać przy kawie. „Ty to sobie robisz z życia projekt inżynierski" — mówiła, strzepując pieczywo dla gołębi za balkonem. Ale kiedy Barbara zaczęła zapisywać w trzecim zeszycie, ile odkłada miesięcznie z emerytury — sto dwadzieścia złotych, czasem mniej, kiedy trzeba było kupić leki na tarczycę — Danuta przestała się śmiać i sama założyła sobie koperty na wydatki, podpisane flamastrem: „prąd", „leki", „na czarną godzinę".
Prawdziwy sprawdzian przyszedł jesienią, kiedy Magda przyjechała z Łodzi bez zapowiedzi, z workiem pod oczami i wnukiem Antosiem, który miał gorączkę i kaszlał tak, iż słychać było przez dwie ściany. Tomek został w pracy, bo w warsztacie samochodowym, który prowadził na Wolborskiej, akurat był przegląd u klienta i nie mógł tego przełożyć. Magda usiadła na taborecie w kuchni Barbary i rozpłakała się — nie z powodu dziecka, tylko dlatego, iż od pół roku nie spała normalnie, bo Tomek zaciągnął kredyt na nowy podnośnik do warsztatu bez konsultacji z nią, a teraz raty zjadały budżet, który miał iść na przedszkole.
Stara Barbara z dawnych lat powiedziałaby: „a nie mówiłam, iż on jest nieodpowiedzialny". Nowa Barbara, ta z trzynastu zeszytów, wstała, postawiła wodę na herbatę malinową dla Antosia i powiedziała tylko: „Zostań na noc, ja się nim zajmę, a ty się wyśpij". Nic więcej. Żadnej opinii o Tomku, żadnego rozliczania małżeństwa córki.
Rano, kiedy Magda budziła się po dziewiątej pierwszy raz od miesięcy, Barbara siedziała już przy stole z zeszytem numer trzynaście otwartym na pustej stronie. Zapisała datę — dwudziesty drugi października — i pod nią jedno zdanie: „Dzisiaj nie powiedziałam nic, co bym żałowała. To był dobry dzień".
Wieczorem, kiedy Antoś już spał, a gorączka spadła, Magda usiadła obok matki i po raz pierwszy od bardzo dawna zapytała ją o coś, co nie dotyczyło dzieci ani kredytów — zapytała, czy Barbara jest szczęśliwa, sama, w tym mieszkaniu na Krakowskim Przedmieściu, gdzie kiedyś mieszkały we czworo, a teraz mieszka jedna. Barbara nie odpowiedziała od razu. Wstała, podeszła do kredensu, wyjęła stary album ze zdjęciami z wesela i położyła go na stole obok zeszytów.
— Widzisz to zdjęcie? — powiedziała, wskazując fotografię, na której stała młoda, w sukni uszytej przez ciotkę, bo nie było wtedy pieniędzy na salon. — Wtedy myślałam, iż szczęście to jest coś, co się dzieje raz i trwa. A teraz wiem, iż to jest coś, co się robi codziennie od nowa, jak zupę. Jak nie dosolisz jednego dnia, to następnego dosalasz.
Magda zapytała wtedy o kredyt Tomka — czy matka nie ma nic do powiedzenia. Barbara zamknęła album.
— Mam dużo do powiedzenia. Ale to nie moja sprawa, tylko wasza. Ja mogę ci pomóc z Antosiem, kiedy będziesz tonąć. Nie mogę i nie chcę wam mówić, jak macie żyć.
Tydzień później, kiedy Magda wróciła do Łodzi z synem już zdrowym, Barbara poszła do notariusza przy ulicy Słowackiego i spisała pełnomocnictwo oraz spis wszystkich rachunków, polis i miejsca, gdzie trzyma dokumenty do grobu na cmentarzu przy Wroniej — żeby nikt po niej nie musiał szukać po szufladach w najgorszym możliwym momencie. Teczkę z tymi papierami podpisała grubym mazakiem: „Magda — tu wszystko, czego będziesz potrzebować". Zaniosła ją córce osobiście, w niedzielę, razem z pierogami z jagodami.
Magda otworzyła teczkę przy kuchennym stole, przeczytała pierwszą stronę i spojrzała na matkę.
— Mamo, po co to teraz?
— Żebyś nie musiała się tym martwić, kiedy przyjdzie czas. Ja już się nauczyłam nie zostawiać bałaganu innym.
Antoś biegał wtedy po mieszkaniu z drewnianym pociągiem, śpiewając coś bez słów, a za oknem sąsiad z naprzeciwka strzepywał obrus z balkonu, jak co niedzielę o tej samej porze. Barbara zjadła jednego pieroga, popiła kompotem i powiedziała, iż musi już iść, bo o siedemnastej ma zajęcia z angielskiego w bibliotece na Sienkiewicza — trzeci miesiąc, czternaście osób w grupie, wszyscy po sześćdziesiątce, i nauczycielka śmieje się, iż są jej najpilniejszymi uczniami.
Magda odprowadziła ją do drzwi i przez chwilę trzymała teczkę w rękach, jakby ważyła coś więcej niż papier. Potem powiedziała tylko: „Zadzwoń, jak dojedziesz", a Barbara odpowiedziała, iż zadzwoni, i to była cała rozmowa — bez podtekstów, bez pretensji, bez „za moich czasów". Zeszyt numer trzynaście miał jeszcze mnóstwo pustych stron.
