Kawa w tym domu zawsze parzyła się o siódmej piętnaście, ani minuty wcześniej. Zofia Wieczorek, sześćdziesiąt dwa lata, emerytowana pielęgniarka z przychodni na Bemowie, stawiała czajnik na gazie i patrzyła przez okno na klon, który w tym roku zrzucał liście wcześniej niż zwykle. Wrzesień w Warszawie bywał kapryśny — dzień słoneczny, dzień z mgłą nad Wisłą, a ona i tak wstawała, parzyła kawę i żyła dalej, bo tak było prościej niż liczyć, ile jeszcze zostało.
Tego ranka telefon zadzwonił o ósmej. Syn, Marek, czterdzieści jeden lat, głos miał taki, jakim mówił tylko wtedy, gdy czegoś chciał.
— Mamo, wpadnę po południu. Z Kasią.
Kasia — synowa, prawniczka z kancelarii na Mokotowie, kobieta, która na Wigilię przynosiła kwiaty w celofanie i nigdy nie zdejmowała butów w przedpokoju, jakby się bała, iż dom teściowej coś jej przyniesie.
Zofia odłożyła słuchawkę i spojrzała na komodę w salonie. Stała tam torebka — nie byle jaka, czarna, skórzana, kupiona w sklepie przy Chmielnej jeszcze przez jej matkę, Helenę, w latach siedemdziesiątych, kiedy taka rzecz kosztowała trzy pensje. Po matce zostały trzy przedmioty: obrączka, zdjęcie ze ślubu i ta torebka. W środku, w podszewce, była wszyta kieszonka, a w niej — książeczka oszczędnościowa z dawnego PKO, adekwatnie już bezwartościowa, ale i akt notarialny na działkę w Otwocku, którą Helena zostawiła córce jako jedyny realny majątek.
Marek i Kasia przyszli o czternastej. Usiedli przy stole, Kasia od razu wyjęła z torby teczkę z dokumentami.
— Mamo, wiesz, iż mamy problem z kredytem na warsztat Marka — zaczęła bez wstępu. — Bank chce zabezpieczenia. Myśleliśmy… iż może działka w Otwocku.
Zofia nie odpowiedziała od razu. Wstała, podeszła do kredensu, wyjęła trzy filiżanki — te w niebieski wzorek, jeszcze po matce — i zaczęła nalewać herbatę, choć nikt o nią nie prosił.
— Ta działka to nie moja własność do rozdawania jak cukierki — powiedziała w końcu. — To ostatnia rzecz po mamie.
— No właśnie, mamo, jest twoja — wtrącił Marek. — Możesz nią dysponować.
— Mogę. Ale nie chcę.
Kasia zacisnęła usta, przesunęła teczkę bliżej siebie, jakby chciała ją zabrać z powrotem, zanim ktoś zdąży coś na niej zauważyć.
— To trzysta osiemdziesiąt tysięcy złotych, mamo. Tyle warsztat jest wart razem z gruntem. Bez zabezpieczenia Marek straci wszystko, co budował sześć lat.
— A ja mam stracić to, co budowała moja matka czterdzieści?
Cisza trwała długo. Zofia patrzyła na parujące filiżanki, nie na twarze przy stole. Za oknem sąsiadka z dołu, pani Grażyna, wołała psa, jakiegoś kundelka imieniem Budyń, który uciekł jej spod klatki i teraz obszczekiwał gołębie na trawniku.
— Dam wam czas do niedzieli — powiedziała w końcu Zofia. — Ale odpowiedź już znacie.
Marek wyszedł, trzaskając drzwiami tak, iż framuga jeszcze przez chwilę drżała. Kasia zabrała teczkę i rzuciła tylko, iż "mama zawsze była trudna", co Zofia usłyszała już przez zamknięte drzwi.
Przez następny tydzień telefon dzwonił codziennie. Raz Marek, błagalnie, iż bank daje ostatni termin. Raz Kasia, już nie tak grzecznie, iż "niektórzy ludzie wolą trzymać papiery niż pomóc rodzinie". W czwartek przyszła wiadomość SMS od synowej: "Może w takim razie sama zobacz, jak sobie poradzisz bez naszej pomocy na starość". Zofia przeczytała to dwa razy, odłożyła telefon na komodę, obok torebki, i poszła zrobić sobie kanapkę z pomidorem, bo była głodna, a żal na pusty żołądek smakuje gorzej.
W piątek zadzwoniła do notariusza, pana Wojciechowskiego, u którego załatwiała sprawy po śmierci matki jeszcze jedenaście lat temu. Umówili się na poniedziałek.
W niedzielę Marek i Kasia wpadli bez zapowiedzi, wieczorem, kiedy Zofia siedziała już w fotelu z książką i kubkiem rumianku. Kasia od progu, jeszcze w płaszczu, zaczęła mówić o tym, iż bank czeka do środy, iż to ostatnia szansa, iż rodzina powinna sobie pomagać.
— Usiądźcie — powiedziała Zofia. Nie podniosła głosu.
Usiedli. Ona wstała, poszła do sypialni i wróciła z tą samą czarną torebką po matce. Postawiła ją na stole, otworzyła zamek, wyjęła z podszewki kopertę.
— W poniedziałek byłam u notariusza — powiedziała. — Działkę w Otwocku zapisałam fundacji hospicyjnej przy ulicy Wołoskiej. Tej, gdzie pracowałam trzydzieści dwa lata. Będzie tam ośrodek dziennego pobytu dla starszych ludzi, którzy nie mają nikogo, kto by im podał wodę, kiedy proszą.
Marek zbladł, jakby mu ktoś odjął krew z twarzy jednym ruchem.
— Mamo, ty żartujesz.
— Nie żartuję. Masz tu kopię aktu, jeżeli chcesz sprawdzić numer księgi wieczystej.
Kasia sięgnęła po kopertę, przeczytała pierwszą linijkę, odłożyła ją na stół, jakby parzyła.
— To był twój warsztat pomysł, nie mój — powiedziała cicho do Marka, co w tej chwili zabrzmiało żałośnie, bo wszyscy troje wiedzieli, iż to nieprawda.
— Nie robię tego z gniewu — dodała Zofia. — Robię to, bo to jest moje prawo, a wy mi je odebraliście, zanim w ogóle spytaliście, czy chcę je oddać. Warsztat sobie poukładacie sami. Z bankiem, z kredytem, jak ludzie to robią od zawsze.
Marek wstał, chwycił kurtkę z oparcia krzesła i wyszedł bez słowa. Kasia jeszcze chwilę stała w progu, jakby czekała, iż teściowa cofnie decyzję, tak jak się cofa niewygodne zdanie. Zofia tylko podeszła do drzwi i przytrzymała je otwarte, żeby synowa nie musiała szarpać klamki.
Telefon od Marka milczał potem przez dwa tygodnie. Zadzwonił dopiero w październiku, krótko, żeby zapytać, czy mama dobrze się czuje. Zofia odpowiedziała, iż tak, iż akurat parzy kawę, bo jest siódma piętnaście, i iż klon pod oknem w tym roku zrzucił liście wcześniej niż zwykle.
