To Nie Był Wypadek. Sama Otworzyłaś Drzwi

Wiedziałem, iż matka coś knuje. Zawsze to wiedziałem, gdy po drugiej stronie słuchawki zapadała ta jej cisza — nie taka, jak u normalnych ludzi, tylko ciężka, jakby przełykała coś ostrego. Ale tego dnia, w dniu mojego ślubu, naprawdę myślałem, iż to koniec. Że wreszcie będzie spokój.

Nie było.

Zadzwoniła o siódmej rano. Siedem po siódmej, patrzyłem na zegarek, bo Wiktoria jeszcze spała obok, z jedną ręką podrzuconą pod poduszkę, a ja już wiedziałem, iż ta rozmowa zniszczy mi poranek. Zniszczyła.

— Przyjedź — powiedziała matka. — Tylko ty. Zobaczysz coś.

— Mamo, dziś jest mój ślub. O czternastej muszę być w urzędzie.

— Właśnie dlatego. Przyjedź.

Mieszkam w Gdańsku, matka w Gdyni. Trzydzieści siedem minut pociągiem SKM, jeżeli się zdąży na peron drugi. Zdążyłem. Wiktoria nic nie powiedziała, kiedy zbierałem się z łóżka, tylko leżała z zamkniętymi oczami, ale widziałem, iż drgnęła jej powieka. Udawała.

W mieszkaniu matki pachniało jak zawsze — pastą do podłogi i czymś słodkim, chyba konfiturą z wiśni, którą zanosiła sąsiadce spod ósemki. Otworzyła mi w chustce na głowie. Zawiązanej ciasno, jakby szła do kościoła w Wilnie, chociaż nigdy nie chodziła. I wtedy ją zdjąłem. To znaczy zdjąłem z niej tę chustkę. Bo nie mogła podnieść rąk, trzęsły się jej jakoś tak, jak trzęsą się ludziom, którzy całą noc nie spali.

— Matko Boska — powiedziałem. Tylko tyle.

Nie miała włosów. Nie tak, iż je obcięła. Była ogolona do gołej skóry, miejscami zostały kępki, takie żałosne, nierówne, jakby ktoś strzygł po ciemku nożyczkami do paznokci. Wyglądała jak dziecko z onkologii. Stała w przedpokoju, pod lustrem z marketu, które trzymało się na dwóch śrubach od trzech lat, i patrzyła na mnie spokojnie. Za spokojnie.

— To Wiktoria — powiedziała.

— Mamo.

— W nocy ktoś wszedł. Mam zamek na jeden klucz. Ona ma drugi. Widziałam w niedzielę, jak grzebie w twojej kurtce.

— Mamo, Wiktoria spała ze mną. Całą noc. Nie wychodziła.

— To znaczy, iż masz za lekki sen.

Odwróciłem się do okna. Za szybą, na balkonie sąsiadki, suszyły się ręczniki w kolorze majonezu, jeden spadł i leżał na betonie. Chciałem wtedy wyjść, po prostu wyjść i już nie wracać. Ale zostałem. Bo to moja matka.

Nie. Zostałem, bo to mieszkanie.

Trzy pokoje na Kamiennej Górze, widok na zatokę, osiemdziesiąt cztery metry. Warte tyle, co moja pensja przez jedenaście lat pracy w porcie. I ona to trzyma sama, od śmierci ojca, jak twierdza, z tym swoim czajnikiem z lat dziewięćdziesiątych i szafką na klucze w kształcie ryby. Nigdy o tym nie mówiliśmy, ale ja też umiem liczyć.

— Wiktoria nigdy nie chciała twojego mieszkania — powiedziałem, ale głos mi uciekł.

A matka roześmiała się krótko, przez nos, jakby usłyszała dobry dowcip na antenie Radia Kaszëbë. Potem wyciągnęła z szuflady w przedpokoju papiery. Akt notarialny. Ksero. Wypis z rejestru. Położyła to wszystko na stole w dużym pokoju, rozłożyła jak karty do pasjansa.

— Zobacz. Tu jestem właścicielką. Tu twój ojciec. Tu ty. Nie ma jej. I nie będzie.

— Nikt cię nie chce ubezwłasnowolnić.

— Powiedziała to wczoraj, przy obiedzie. Że po ślubie trzeba pomyśleć o tym, żebym była pod opieką. Że to dla mojego dobra. Że porozmawiacie z prawnikiem.

Znałem to zdanie. Wiktoria naprawdę je powiedziała. Tylko iż wyglądało to inaczej, kiedy ona je mówiła — ciepło, z troską, z tym swoim zwycięskim uśmiechem. Mówiła: „Dima, może warto, żeby twoja mama nie była sama w tym dużym mieszkaniu, niech ktoś się nią zajmie". I ja wtedy pomyślałem, iż to miłe. Że wreszcie ktoś myśli o matce cieplej, niż myślałem ja.

A matka siedziała teraz przy stole, łysa, i rozkładała przede mną papiery jak dowody zbrodni.

Na ślubie siedziała w trzecim rzędzie, w peruce z lumpeksu na Zaspie. Kupiłem ją o jedenastej, bo nie chciałem, żeby ludzie gapili się na nią w kościele. Gapili się i tak. Wiktoria opowiadała przy stole, jak to moja matka oskarżyła ją o strzyżenie. Goście się śmiali. Ktoś powiedział coś o demencji. Inny dopytywał o opiekę, o pełnomocnictwo, normalnie, przy torcie, przy szampanie.

A ja stałem przy oknie w sali bankietowej, patrzyłem na parking, i myślałem o tym, iż rano matka dała mi coś w rękę. Jakiś papier złożony w czworo. Nie chciałem tego brać. Wziąłem, żeby skończyć rozmowę. Wepchnąłem do kieszeni marynarki i zapomniałem. Na bankiecie, kiedy Wiktoria tańczyła z drużbą, włożyłem rękę po chusteczki i trafiłem na ten papier.

Rozłożyłem.

To była umowa darowizny. Na rzecz fundacji hospicyjnej w Sopocie. Całe mieszkanie. Podpisana, opatrzona datą, z pieczątką notariusza. Z dzisiejszą datą.

Nie od razu zrozumiałem. Czytałem to trzy razy, pod światło, między kolejnymi toastami. Ktoś krzyknął „gorzko!", i wtedy do mnie dotarło. Matka nie przyszła się bronić. Ona przyszła dokończyć. Zanim ktokolwiek zdąży złożyć wniosek o ubezwłasnowolnienie, zanim Wiktoria zdąży znaleźć adwokata, zanim ja zdążę cokolwiek powiedzieć — ona już oddała wszystko. Obcym ludziom. Umierającym. Tym, których nigdy nie widziała.

— Dima, chodź, zdjęcia! — krzyknęła Wiktoria.

Złożyłem papier. Włożyłem z powrotem do kieszeni.

Tego wieczoru, po poprawinach, Wiktoria została w sali, żeby dopilnować zespołu. Zespołu z Wejherowa, który grał tak, iż sąsiadka z parteru dzwoniła na policję. Ja wyszedłem na zewnątrz, usiadłem na ławce przy śmietniku i zapaliłem. Nie palę. Ale zapaliłem.

Zadzwoniłem do matki.

— Mamo, co ty zrobiłaś?

— To samo, co ona chciała zrobić mnie. Tylko szybciej.

— Przecież to mieszkanie po ojcu. Nasze.

— Nasze? — powtórzyła. — Ty już wybrałeś. Na ślubie, przy wszystkich, wybrałeś Wiktorię. W porządku. Dorośli ludzie tak robią. Ale nie będę czekać, aż twoja żona odbierze mi szpital i wezwie komisję, żeby stwierdzić, iż jestem wariantką.

— Nikt nie wezwałby komisji.

— W środę dostała od znajomej telefon do psychiatry z Gdyni. W czwartek powiedziała ci, iż źle spałam. W piątek zaproponowała lekarza rodzinnego. Widzisz schemat, Dima?

Zaciągnąłem się. Nad portem stał dźwig, ten wielki stary dźwig, i jakoś dziwnie wyglądał w nocy, jak szubienica.

— A peruka? — zapytałem.

— Perukę kupię sobie nową. Za tysiąc złotych. Prawdziwe włosy, nie ten szmatławiec.

— Nie o to pytam. Kto cię ostrzygł?

W słuchawce długo nic nie było. Tylko morze gdzieś w tle, fale, jakby stała na balkonie. Bo pewnie stała.

— Sama — powiedziała.

Nie wierzyłem. Nie chciałem wierzyć. Ale zrozumiałem, iż to akurat ma sens. Bo matka nigdy nie czekała, aż ktoś ją zaatakuje. Sama wyjmowała broń. Ojciec mówił, iż to po babce, iż krew nie woda, iż w tym mieście inaczej nie przeżyjesz.

— Od kiedy to wiesz? — zapytałem.

— Od soboty. Jak znalazła klucz w twojej kurtce.

— To znaczy…

— Nic nie znaczy. Zabrała mi jeden klucz. Mogła wejść w nocy, mogła nie wejść. Ale ja nie mogłam spać. Zasypiałam i budziłam się co dwadzieścia minut, bo słyszałam, iż coś zgrzyta w zamku. I pomyślałam: skoro i tak wyglądam jak wariatka, niech chociaż to ma sens.

Siedziałem na ławce, a dym szarpał mnie w gardle, i nie mogłem zrobić z tym nic. W sali grał zespół, Wiktoria pewnie brała od kogoś kopertę, tata Wiktorii pewnie mówił końcówkę toastu, a moja matka, ogolona na łyso, stała na balkonie w Gdyni i patrzyła na morze, które oddała za darmo.

— A co teraz? — zapytałem.

— Teraz ty decydujesz. Możesz podrzeć ten akt i powiedzieć żonie, iż przepraszam, pomyliłam się w szufladach. Masz miłość, masz gdzie mieszkać. A możesz iść rano na pocztę i wysłać to, gdzie trzeba. Tylko wtedy pojedziesz do pracy tramwajem i powiesz żonie, iż mieszkanie po ojcu jest już cudze. Wybieraj.

Zapiał taksówkarz na parkingu. Ktoś wyszedł z sali, chyba kuzynka Wiktorii, i machała do mnie, żebym wracał, iż poprawiny, iż trzeba. Wstałem i poszedłem do środka. Wiktoria tańczyła z kimś na stole. Miała we włosach konfetti, a na palcu obrączkę, którą kupiłem jej za osiem tysięcy złotych, i śmiała się tak, iż wszystkich zatykało. Piękna była. Moja żona.

Nad ranem wróciłem do mieszkania, które teraz było nasze. W kuchni stało ciasto z wesela, ktoś je tu przyniósł. Wziąłem z szafki nóż, taki zwykły, kuchenny. Położyłem na stole. Na nim, przed sobą, ten akt darowizny.

Siedziałem tak do szóstej rano, aż w Katedrze Oliwskiej zaczęły bić dzwony. Nóż leżał obok. Nie wiedziałem, po co go wyjąłem. Może chciałem coś przeciąć. Może coś zabić.

O szóstej dziesięć usłyszałem, jak Wiktoria wstaje. Woda w łazience, szum, płyn do płukania. Wyszedłem na balkon. Nad Gdańskiem robiło się różowo, nad stocznią dymiły kominy, a ja patrzyłem na koperty, które ciocia Halina położyła wczoraj na stole, i myślałem, iż to wszystko nie ma już żadnego znaczenia.

Bo matka już dawno podjęła decyzję za nas oboje.

Wróciłem do kuchni. Postałem chwilę. Wziąłem akt darowizny, złożyłem go na pół, potem na ćwierć, potem na ósemkę, aż został kwadrat wielkości pudełka od zapałek. Wsadziłem do portfela.

Wiktoria stanęła w drzwiach kuchni. W szlafroku, z mokrymi włosami.

— Zimno na balkonie? — zapytała.

— Nie — powiedziałem. — Ciepło.

I wyszedłem. Na pocztę. Po drodze kupiłem kawę w żabce i bułkę. Jadłem na schodach, bo poczta otwierała się o ósmej. Czekałem czterdzieści dwie minuty. Siedziałem na betonowym gazonie, patrzyłem, jak jeżdżą tramwaje, i myślałem, iż jak wyślę ten list, to już nie będę mógł nigdy wejść do tamtego mieszkania i powiedzieć mamo, zobacz, naprawiłem czajnik. Nie będę mógł. Bo to już nie będzie moje. Bo sam oddam.

Poczta otworzyła się punktualnie. Pani w okienku wzięła mój list, zważyła, nakleiła znaczek z Gryfem Pomorskim. Dałem jej sześć złotych dziewięćdziesiąt groszy. Wzięła. Podbiła. List poszedł.

Wychodząc, minąłem bezdomnego. Siedział przy bankomacie, miał psa, suczkę z czarną łatą na oku. Dałem mu pięć złotych. Dziwnie się poczułem. Jakbym to ja teraz był trochę bezdomny.

Wieczorem Wiktoria znalazła w torbie mój portfel. Nie wiem, czego szukała. Może paragonu z restauracji, może zdjęcia. Wyciągnęła ten kwadracik, rozłożyła, przeczytała. Długo nic nie mówiła. Potem podszedłem do niej, a ona trzymała w ręku ten papier i patrzyła na mnie tak, jak patrzy się na kogoś, komu właśnie wypadły z ust wszystkie słowa.

— Gdzie są pieniądze, Dima? — zapytała w końcu.

— Nie ma pieniędzy. Jest hospicjum.

— Jakie hospicjum?

— Całe mieszkanie. Twojej teściowej. Idzie na hospicjum w Sopocie.

Wiktoria się roześmiała. Naprawdę się roześmiała, takim śmiechem, który brzmi jak tłuczone szkło. Potem rzuciła tym papierem we mnie. Chybiła. Papier upadł na podłogę, obok jej rannego pantofelka.

— Ona to zrobiła — powiedziała. — Nie ty. Ty byś nie oddał.

— Ja wysłałem.

— Bo ona ci kazała. Bo nie masz własnego zdania. Bo jesteś maminym synkiem, Dima. Zawsze byłeś. Tylko ja to jakoś znosiłam.

I nagle zobaczyłem w jej oczach coś, czego nigdy wcześniej nie widziałem. Strach. Nie przede mną. Przed tym, iż przegrała. Że cała ta gra o mieszkanie, o opiekę, o notariusza, o psychiatrę — iż to wszystko poszło z dymem, i to nie przez nią, tylko przeze mnie.

Wyszedłem. Spakowałem torbę w dziesięć minut. Wiktoria nic nie mówiła. Może coś za mną krzyknęła, ale nie słyszałem, bo w słuchawkach leciało Radio Gdańsk, a tam akurat mówili o fecie charytatywnej w Sopocie. Zjechałem windą, przeszedłem obok śmietnika, na którym stała dokładnie taka sama butelka po piwie, jak wtedy, gdy ojciec jeszcze żył.

Złapałem tramwaj numer osiem. Pojechałem do Gdyni. Wysiadłem na Kamiennej Górze. Wszedłem po schodach, minąłem drzwi z wycieraczką „Uśmiechnij się". Moja mama otworzyła mi w nowej peruce. Siwej, eleganckiej, z grzywką.

— I co? — zapytała.

— Wysłałem.

Skinęła. Nic więcej. Wpuściła mnie do środka. W kuchni gotował się czajnik. Ten sam, z lat dziewięćdziesiątych. Wyjęła dwie szklanki, wsypała herbatę, zalała wodą. Usiedliśmy przy stole, na którym leżały rozłożone papiery. Teraz brakowało jednego — aktu darowizny.

— Dziękuję, synku — powiedziała. — Nie musiałeś.

— Musiałem — powiedziałem. — Inaczej sam bym tego nie zniósł.

I to była prawda. Nie zrobiłem tego, żeby ukarać Wiktorię. Nie zrobiłem tego dla matki. Zrobiłem, żeby mieć wreszcie jeden dzień, w którym nie muszę wybierać. Bo całe życie wybierałem. Między nią a ojcem. Między Gdynią a Gdańskiem. Między matką a kobietą, która od początku patrzyła na mnie jak na inwestycję.

Teraz nie ma już czego dzielić.

Wiktoria zadzwoniła w nocy. Trzy razy. Nie odebrałem. Napisała SMS: „odezwij się, jak dorośniesz". Skasowałem.

Nad ranem obudził mnie zapach kawy. Matka siedziała na balkonie, w tym swoim fotelu z plecionki, i patrzyła na zatokę. Podszedłem, usiadłem obok. Było zimno, ale nie chciało mi się wracać.

— Ostrzygłaś się sama — powiedziałem. — Nie musiałaś.

— Musiałam — powiedziała, nie odwracając się. — Inaczej ty byś nigdy nie uwierzył.

Nie powiedziałem nic. Bo co tu mówić. Patrzyłem na morze, na statki, na mewy. Siedzieliśmy tak, aż słońce podeszło wyżej, i zrobiło się ciepło. Potem matka wstała, strzepnęła coś z kolan i powiedziała, iż pójdzie po bułki. Że ma legitymację seniora i iż w piekarni na Świętojańskiej dają zniżkę dwadzieścia procent.

I poszła. A ja zostałem na balkonie. I myślałem o tym, iż najgorsze w tym wszystkim nie jest to, iż oddałem mieszkanie. Najgorsze jest to, iż nie czułem nic. Ani żalu, ani ulgi. Tylko pustkę. I to, iż ona miała rację.

Cały czas miała rację.