Basia od samego rana wiedziała, iż to będzie zły dzień. Ósma rano, a już musiała wyciągać z torebki wilgotne chusteczki, bo mała ubrudziła się kaszką w drodze z pokoju na taras. Właśnie wtedy usłyszała za plecami ten śmiech. Krótki, suchy, jakby ktoś przełamał herbatnika na pół.
— Kochanie, a może jednak coś lżejszego? — teściowa, pani Halina, stała w drzwiach kuchni z filiżanką kawy. — Bo potem będzie ci ciężko na tym piasku. Dosłownie.
Nikt nie zareagował. Dopiero po chwili dobiegło prychnięcie ze strony kuzynki i cichy chichot szwagra. Basia podeszła do stołu, postawiła talerz, a mała zaczęła płakać. Miała osiem miesięcy. Basia liczyła, iż ten tydzień nad Bałtykiem w Darłówku pozwoli jej wreszcie odespać. Pierwszy rok po porodzie był jak jazda bez trzymanki: nieprzespane noce, ciało, którego nie poznawała w lustrze, i mąż, który od miesięcy powtarzał: „Wyluzuj, sama sobie coś wmawiasz”.
Marcin, jej mąż, nie odezwał się ani słowem przy tym śniadaniu. Zamieszał kawę, spojrzał w telefon, odsunął krzesło. Basia patrzyła, jak jego matka kroi bułkę i udaje, iż nic nie powiedziała.
Tydzień nad morzem w rodzinnej willi Marcina. Ładnie brzmiało w zapowiedzi. W rzeczywistości każdy ranek wyglądał tak samo. Halina znajdowała nowy pretekst. Raz skomentowała, iż „niektóre kobiety po ciąży wracają do formy, a inne wracają tylko po dokładki”. Innym razem, przy obiedzie, przesunęła w stronę Basi półmisek z surówką, mówiąc: „Tobie to już chyba nie zaszkodzi”. Przy wszystkich.
Najgorsze było to, co między słowami. Basia potrafiła znieść złośliwość, nauczyła się zaciskać zęby, ale nie umiała znieść ciszy męża. Marcin patrzył w talerz, poprawiał serwetkę, wychodził z psem. Niby był obok, a za każdym razem, gdy jego matka otwierała usta, znikał. Nie wstał, nie powiedział „mamo, przestań”. Ani razu.
Trzeciego dnia Basia zadzwoniła do swojej mamy i powiedziała, iż chce wrócić do Poznania.
— Zostań — usłyszała. — Nie uciekaj, bo potem zawsze będziesz uciekać.
Została. Ale coś w niej pękło. Nie od słów Haliny. Od tego, iż Marcin wziął pilota i ściszył telewizor, żeby lepiej słyszeć, jak jego matka mówi: „No popatrz, a mogłabyś chociaż na spacer z wózkiem częściej wychodzić”.
Czwartego dnia rano Halina zorganizowała na plaży sesję. Doroczne zdjęcie rodzinne, tradycja od kilkunastu lat. Wszyscy ustawieni na tle fal, biało-niebieskie stroje, wino musujące w kuble, a w piasku koc. Basia miała stać z dzieckiem na ręku, w jasnej sukience, którą Halina sama jej kupiła. W rozmiarze S.
Gdy wróciła z plaży do willi, znalazła w sypialni teczkę. Leżała na wierzchu, w szafie, za pudełkiem z kapeluszami. Basia otworzyła ją z nudów, bo mała zasnęła, a ona pierwszy raz od tygodnia miała dwadzieścia minut dla siebie. W środku były papiery. Akt notarialny domu w Darłówku, umowa darowizny dla Marcina, podpisana w zeszłym roku, i wydruki z konta. Oraz jeden list.
List był napisany manualnie, prawie bez skreśleń. Halina pisała do swojej siostry, iż „ta dziewczyna” nigdy nie dorówna jej synowi. Że Marcin zasługuje na kogoś z klasą, a nie na kogoś, kto „po ośmiu miesiącach wciąż wygląda, jakby zjadł plażę”. I iż ma plan. Dom przepisany na syna, konto podzielone, a Basia — jeżeli się nie ogarnie — zostanie z niczym. Na końcu zdanie: „Nie dam jej ani złotówki z tego, co zbudowałam”.
Basia siedziała na łóżku i patrzyła na śpiącą córkę. Czuła się, jakby ktoś zdjął jej z ramion cały ten tydzień i położył obok. Wszystko się wyjaśniło. Halina nie była po prostu niemiła. Testowała ją. Ustawiała scenę, żeby wyszło, iż Basia jest zmęczona, zła, iż nie pasuje. A Marcin? Może nie wiedział o liście. Ale wiedział o tym, jak matka ją traktuje, i pozwalał na to.
Tego popołudnia przy kolacji Halina spytała głośno, czy Basia na pewno wejdzie w sukienkę do zdjęcia.
— Bo jak nie, to mamy szpilki w innym rozmiarze — zaśmiała się. — Chociaż szpilek to ty chyba nie nosisz, prawda?
Basia podniosła głowę znad talerza.
— Wejdę.
Halina uniosła brew.
— Na pewno? Bo zdjęcie jest wieczorne, a pod wieczór bywasz… no wiesz. Cięższa.
Marcin odłożył widelec. Basia popatrzyła na niego. Po raz pierwszy tego dnia zobaczyła, iż mu głupio. Ale przez cały czas nic nie powiedział.
Wstała. Poszła do sypialni. Wróciła z teczką. Położyła ją na stole między talerzem z rybą a koszykiem chleba. Halina przestała żuć.
— Skąd to masz?
Basia nie podniosła głosu.
— To pani pismo? — zapytała.
Przy stole zapadła taka cisza, iż słychać było mewy za oknem i brzęk zastawy w kuchni.
— Nie o to pytałam — rzekła Halina. — Kto ci pozwolił grzebać w mojej szafie?
— Stało na widoku — odparła Basia. — Jak pani złośliwości od poniedziałku.
Marcin otworzył usta, zamknął. Kuzynka wyciągnęła telefon, udawała, iż pisze wiadomość. Szwagier patrzył w sufit. Nikt nie wstał. Nikt nie stanął po stronie Basi. Ani jednej osoby.
Ona też nie czekała na to, żeby ktoś stanął. Zabrała teczkę.
— Nie macie prawa — Halina wstała z krzesła tak gwałtownie, iż przewróciła szklankę. Woda rozlała się po lnianym obrusie.
— Zostaw to.
— Po sesji — powiedziała Basia.
I poszła na plażę.
Słońce zachodziło. Wszyscy ustawiali się do zdjęcia, a Halina co chwila podchodziła do męża i szeptała coś, wskazując głową w stronę willi. Basia stała z córką na ręku, w tej sukience w rozmiarze S, która wcale nie była sukienką. Była narzędziem. Za ciasną, żeby poczuła się duża. Za jasną, żeby nic nie ukryć.
Wtedy Halina wybiegła z domu. Chyba jednak nikt nie zamknął sypialni. Albo za późno. Miała twarz czerwoną nie od słońca. Zatrzymała się przy samej wodzie i krzyknęła:
— Jak mogłaś mi to zrobić?!
Basia poczuła, jak mała zaciska piąstkę na jej naszyjniku. Zdjęcia nie zrobiono ani tego wieczoru, ani żadnego następnego. Bo Halina rzuciła się w jej stronę, wytrąciła jej torebkę, a z torebki wypadły papierowe koperty. Sfotografowane dokumenty. Telefon z otwartą stroną banku i numerem do notariuszki, pani Bogny z Koszalina.
Basia zdążyła wysłać wszystko, zanim zeszła na kolację.
— Wysłałam do twojej siostry — powiedziała, patrząc na teściową. — I do twojego brata, tego z Łodzi. Żeby mieli czas na własną decyzję, zanim to trafi do sądu.
Halina stała nad nią, dyszała. Sukienka jej się podsypała piaskiem.
— Zniszczę cię — wysyczała.
Tego samego wieczoru Marcin po raz pierwszy się odezwał.
— Przegięłaś.
Stali w korytarzu, mała spała w pokoju obok.
— To twoja matka przegięła — powiedziała Basia. — Jedenaście razy w tym tygodniu. Liczyłeś?
Nie liczył.
Następnego ranka spakowała rzeczy. Zanim wyszła, położyła na stole w salonie plik dokumentów: wyciąg z konta, list Haliny, ksero darowizny. A na wierzchu zostawiła kartkę napisaną odręcznie, jednym zdaniem: „Zatrzymajcie dom. Zatrzymajcie zdjęcia. Ale ja zatrzymuję naszą córkę i swoje nazwisko przy sobie. Pozywam o alimenty i o część majątku wspólnego”.
Wyjechała z Darłówka pociągiem o 10:46. Z małą na kolanach i wózkiem złożonym u konduktora. Marcin zadzwonił, gdy dojeżdżała do Słupska. Nie odebrała. Potem napisał: „Mama jest w szpitalu, ciśnienie”. Odpisała krótko: „Wyzdrowieje”.
W Poznaniu przyjaciółka pomogła jej wynająć adwokata. Sąd wyznaczył alimenty: 950 złotych miesięcznie. Zdecydowanie więcej, niż Marcin zarabiał na pół etatu w tej swojej agencji marketingowej, ale Basia miała już wtedy kopie przelewów z konta matki na jego konto. Dom w Darłówku okazał się darem, nie spadkiem. Podzielili go po równo. Teściowa straciła prawie wszystko, co próbowała ukryć przed synową.
Pół roku później kurier przywiózł do Poznania paczkę. W środku był album. Rodzinne zdjęcia z plaży, z poprzednich lat. Bez Basi na żadnym. I kartka od szwagra: „Nie wiem, czemu to wysyłam. Może żebyś wiedziała, iż tym razem to Halina nie weszła na zdjęcie”.
Basia schowała album na dnie szafy. Nie ze złości. Po prostu nie chciała patrzeć na zdjęcia, na których jej córki nie ma. Wyjęła za to karton z przedpokoju i wycięła z kolorowego papieru trzy litery: „S”. Takie, jakie Halina wybierała jej na każdą okazję. Przykleiła na lodówce, pod listą zakupów, obok magnesu z napisem „Poznań 2024”. Mała pukała w nią palcem, śmiała się.
Potem Basia jej powiedziała, iż to litera od sukienki, w której mama nie pojechała na sesję. I iż od jutra będzie nosić rzeczy tylko w swoim rozmiarze.
Więcej nie wróciły nad morze.
