Stop presji zakupowej na dzieci i wnuki! UOKiK stawia zarzuty influencerom

glosseniora.pl 7 godzin temu

Zdjęcie: Stop presji zakupowej na dzieci i wnuki! UOKiK stawia zarzuty influencerom

Stowarzyszenie MANKO – Głos Seniora w ramach kampanii „Bezpieczny Senior – Stop Manipulacji, Nie Daj Się Oszukać!” ostrzega: media społecznościowe coraz częściej stają się miejscem, w którym dzieci są narażone na presję zakupową. Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów postawił zarzuty dwóm popularnym influencerom gamingowym, którzy zdaniem Urzędu mogli stosować wobec najmłodszych odbiorców agresywne praktyki reklamowe. To istotny sygnał również dla seniorów. Babcie i dziadkowie często kupują wnukom prezenty, szkolne akcesoria czy gadżety polecane przez internetowych idoli. Warto wiedzieć, jak rozpoznać mechanizmy manipulacji i nie ulegać presji, której celem jest skłonienie dzieci do zakupów.

Reklama ukryta w rozrywce

Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów wszczął postępowanie wobec dwóch twórców internetowych prowadzących popularne kanały o tematyce gamingowej w serwisach YouTube i TikTok. Ich materiały oglądają przede wszystkim dzieci zainteresowane grą Minecraft.

Oprócz tworzenia treści rozrywkowych influencerzy prowadzą również sklepy internetowe, w których sprzedają m.in. artykuły szkolne, odzież, komiksy i napoje. Według UOKiK problemem nie jest sam fakt promowania własnych produktów, ale sposób prowadzenia reklamy. Przekazy sprzedażowe są bowiem płynnie wplatane w rozgrywkę, a granica pomiędzy zabawą a reklamą staje się niemal niewidoczna.

„Dzieci nie mogą być poddawane presji zakupowej poprzez agresywną reklamę. Tymczasem influencerzy, którym postawiłem zarzuty, promują swoje biznesy za pośrednictwem treści w mediach społecznościowych opartych na popularnych grach komputerowych dla dzieci. W jednej chwili relacjonują przebieg rozgrywki, a w następnej zachęcają do kupowania plecaków, napojów czy koszulek. Przekaz reklamowy jest wpleciony w treści o charakterze rozrywkowym. Dzieci muszą być chronione przed takimi działaniami.”- podkreśla Prezes UOKiK Tomasz Chróstny.

Co wzbudziło zastrzeżenia UOKiK?

Urząd przeanalizował materiały publikowane na kanałach influencerów i wskazał, iż treści reklamowe pojawiają się bardzo często, a niekiedy stanowią główny element filmów. Twórcy płynnie przechodzą od komentowania rozgrywki do prezentowania własnych produktów, nie zmieniając sposobu narracji.

W ocenie UOKiK najmłodsi odbiorcy mogą nie dostrzegać, iż oglądają reklamę. W efekcie przekaz marketingowy staje się częścią zabawy, co może znacząco zwiększać jego skuteczność.

Presja zakupowa zamiast swobodnego wyboru

Największe zastrzeżenia dotyczą sposobu komunikowania się z dziećmi. W materiałach pojawiają się przekazy sugerujące, iż produkt trzeba kupić natychmiast, ponieważ jego liczba jest ograniczona lub niedługo zniknie ze sprzedaży.

Influencerzy odwołują się również do potrzeby akceptacji przez rówieśników, przekonując, iż wiele innych dzieci już kupiło dany produkt. Pojawiają się także komunikaty budujące przekonanie o wyjątkowości oferowanych artykułów lub przypisujące im szczególne adekwatności.

Takie działania mogą wywoływać u dzieci silne emocje i skłaniać je do wywierania presji na rodziców oraz dziadków, aby jak najszybciej kupili reklamowany produkt.

Uwaga! Manipulują także Twoimi wnukami

Choć sprawa dotyczy influencerów i dzieci, jej skutki często odczuwają również seniorzy. Babcie i dziadkowie bardzo często finansują prezenty dla wnuków, dokładają się do wyprawki szkolnej lub po prostu chcą sprawić dzieciom radość.

Nie zawsze jednak wiedzą, iż prośba o zakup konkretnego plecaka, napoju czy koszulki może być efektem dobrze zaplanowanej kampanii marketingowej, a nie rzeczywistej potrzeby dziecka.

To właśnie dlatego warto rozmawiać z wnukami o reklamach w internecie i uczyć ich, iż popularny twórca internetowy nie zawsze występuje wyłącznie w roli ulubionego influencera. Bardzo często jest również przedsiębiorcą sprzedającym własne produkty.

Jakie mechanizmy manipulacji wykorzystano?

Analiza UOKiK pokazuje, iż w tej sprawie można zauważyć kilka charakterystycznych technik wywierania wpływu.

Presja czasu – dzieci zachęcane są do natychmiastowego zakupu poprzez komunikaty o ograniczonej liczbie produktów lub kończącej się ofercie.

Efekt „wszyscy już mają” -przekazy sugerujące, iż produkt kupiły już setki innych dzieci, mają wywołać obawę przed wykluczeniem z grupy rówieśniczej.

Zacieranie granicy między reklamą a rozrywką – reklama pojawia się podczas oglądania gry, przez co dziecko może nie rozpoznawać jej handlowego charakteru.

Budowanie wyjątkowości produktu – podkreślanie limitowanych edycji oraz wyjątkowych adekwatności ma wzmacniać chęć posiadania reklamowanego artykułu.

Dzieci wymagają szczególnej ochrony

UOKiK przypomina, iż zarówno polskie, jak i unijne przepisy przewidują szczególną ochronę dzieci przed agresywnymi praktykami marketingowymi. Najmłodsi konsumenci nie posiadają jeszcze odpowiedniego doświadczenia ani umiejętności krytycznej oceny przekazów reklamowych. Dlatego przepisy zakazują bezpośredniego nakłaniania dzieci do zakupu produktów lub zachęcania ich do wywierania presji na dorosłych.

Jeżeli zarzuty wobec influencerów potwierdzą się, przedsiębiorcom może grozić kara w wysokości do 10 proc. obrotu, a osobie zarządzającej Wojan Group dodatkowo kara do 2 mln zł.

Jak chronić dzieci i wnuki przed presją zakupową?

Rozmawiaj z wnukami o tym, iż influencerzy często reklamują własne produkty i zarabiają na ich sprzedaży.
Nie podejmuj decyzji zakupowych pod wpływem emocji ani próśb wynikających z chwilowej mody.
Nie ulegaj komunikatom o ograniczonej liczbie produktów lub rzekomo wyjątkowych okazjach.
Zachęcaj dzieci do zastanowienia się, czy dany produkt jest rzeczywiście potrzebny.
Wyjaśniaj wnukom, czym różni się materiał rozrywkowy od reklamy.
W przypadku podejrzenia nieuczciwych praktyk zgłaszaj je do adekwatnych instytucji.

Nie dajmy się manipulacji

Byłeś świadkiem nieuczciwych praktyk marketingowych? Zauważyłeś manipulację skierowaną do dzieci lub seniorów? Zgłoś się do nas – będziemy nagłaśniać takie sprawy i wspólnie budować świadomość konsumencką. Zostań Ambasadorem kampanii Głosu Seniora „STOP Manipulacji -Nie Daj Się Oszukać!” i promuj bezpieczeństwo w swoim otoczeniu.