Zamieć uderzyła w wieś pod Suwałkami tak nagle, iż nikt nie zdążył zamknąć okiennic. Wiatr wyrywał śnieg z zasp i ciskał nim poziomo, jakby chciał zdmuchnąć płoty razem ze wsią. Tadeusz Wrona stał na progu obory z latarką, której bateria już siadała, i patrzył na pusty kąt, gdzie jeszcze wczoraj stał osioł.
Burek leżał w śniegu, przewrócony, worki z mąką rozsypane obok jak dwie białe plamy na tle ciemności. Nie ryczał, nie szarpał się – tylko dyszał ciężko, próbując podnieść tylne nogi, które ześlizgiwały się na zlodowaciałym błocie.
— No wstawaj, stary — powiedział Tadeusz, klękając obok w śniegu, który od razu przemoczył mu spodnie. — Wstawaj.
Do tego dnia Burek miał za sobą dwadzieścia dwa lata służby. Trafił do Tadeusza jako młode zwierzę, kupiony od handlarza za dwieście złotych na targu w Sejnach. Nosił worki z ziarnem, ciągnął wóz z sianem, wożył ziemniaki z pola do piwnicy, stając w uprzęży o piątej rano, gdy przez wieś przejeżdżał mleczarz swoim starym Żukiem, a pies sąsiadów szczekał na każdy wóz.
Ale to było dawniej. Teraz nogi już nie trzymały tak pewnie, grzbiet bolał po każdym ładunku, a podjazd pod górkę koło kapliczki męczył coraz bardziej. Tego wieczoru, niosąc mąkę, Burek potknął się na oblodzonym podwórzu i upadł. Tadeusz spojrzał na rozsypane worki, potem na osła leżącego w śniegu, i powiedział tylko: „Starzejesz się, kolego. Już nie ten czas."
Podniósł go wtedy, otrzepał z mąki i śniegu, zaprowadził do stajni. Ale coś się w nim samym przesunęło – jakby po raz pierwszy zobaczył, ile lat już upłynęło.
Miesiąc później do stajni trafiła młoda mulica, kupiona od sąsiada z Puńska za tysiąc pięćset złotych. Silna, szybka – radziła sobie z ciężarami dwa razy lepiej niż Burek w swoich najlepszych latach. Tadeusz chwalił ją przy każdej okazji, prowadził dumnie do wodopoju, a owsa staremu osłu dosypywał coraz mniej. Burek stał w kącie podwórza, tam gdzie od lat leżał zardzewiały pług, i przy żłobie coraz częściej był sam.
W styczniu termometr na ganku pokazywał dwadzieścia stopni mrozu, a nad wsią rozpętała się zamieć, jakiej starzy ludzie nie pamiętali od lat. Wiatr łamał gałęzie lip przy drodze, śnieg zasypywał płoty po sam szczyt. W nocy z podwórza dobiegł huk łamiącego się konaru. Tadeusz wybiegł w samej koszuli i zobaczył tylko wyrwane deski stajni – mulica, przestraszona, zniknęła w zamieci. Szukał jej z latarką aż do świtu, wołając w wiatr, ale znalazł tylko ślady kopyt, które śnieg zasypał, zanim zdążył przejść sto metrów. Nigdy więcej jej nie zobaczył.
A rano trzeba było jechać do apteki w Sejnach – dziewięć kilometrów – po insulinę dla sąsiadki, pani Danuty, i po chleb, bo w domu zostało pół bochenka. Drogi zasypało tak, iż nie było widać choćby słupów telefonicznych.
Tadeusz stał na progu, nie wiedząc, co robić, kiedy zobaczył Burka. Osioł stał w swoim kącie, przysypany śniegiem, uszy postawione pod wiatr. Gospodarz podszedł powoli, poklepał go po zaśnieżonym grzbiecie.
— Ty znasz tę drogę — powiedział cicho. — Zawsze znałeś.
Burek strzepnął śnieg z grzywy i sam pociągnął łbem w stronę uprzęży wiszącej na ścianie.
Wyszli o siódmej rano. Wiatr od razu wciskał się pod kurtkę, śnieg sypał w oczy tak, iż Tadeusz musiał iść, trzymając rękę na uprzęży. Burek szedł wolno, stawiając kopyta ostrożnie, omijając zaspy, których nie było widać spod śniegu.
Przy trzecim kilometrze osioł nagle stanął. Zawahał się, cofnął pół kroku, obwąchał śnieg przed sobą – tam, gdzie zwykle biegł rów przydrożny, teraz była tylko gładka biel. Tadeusz zamarł, czując, jak serce podchodzi mu do gardła. Burek postawił jedno kopyto, wycofał je, spróbował inaczej, przesunął się w bok o metr i dopiero wtedy ruszył dalej, po twardszym gruncie. Rów został po lewej, niewidoczny, ale ominięty.
Do Sejn dotarli po dwóch godzinach, spóźnieni, zmarznięci, ale całą drogą. W aptece Tadeusz kupił insulinę i chleb, a Burek stał przywiązany do słupka, otrzepując śnieg z grzbietu przy każdym podmuchu.
Drogę powrotną pokonali szybciej – wiatr wiał teraz w plecy. Do domu wrócili przed południem. Termometr na ganku pokazywał osiemnaście stopni mrozu, o dwa mniej niż rano.
Tadeusz zdjął z osła uprzęże, otarł mu bok starym ręcznikiem i poszedł do stodoły. Wrócił z naręczem najlepszego siana, tego, które trzymał na czarną godzinę, i wsypał je do żłobu pełną miarą.
— Wybacz mi, stary — powiedział, nie patrząc na osła, tylko na siano, które rozkładał równo. — Byłem głupi.
Burek zanurzył pysk w sianie i zaczął żuć, powoli, bez pośpiechu. Za oknem znowu zaczynało sypać.
