Byłem z Martą prawie rok i nigdy nie żałowałem pieniędzy ani na nią, ani na jej wnuczka. Jednak wystarczyło, iż poprosiłem, by zapakowała mi kilka pierogów na wynos, bym od razu poznał swoje miejsce.
Kelner ostrożnie postawił przed nami plastikowy pojemnik, do którego zapakowano niemal nietknięty kawałek sernika. Marta z wyraźnym zadowoleniem przyciągnęła pudełko do siebie. Siedzieliśmy w przytulnej kawiarni w centrum Warszawy, w tle cicho sączyła się muzyka, a ja czułem narastającą irytację.
Spotykaliśmy się już prawie rok. Ja mam pięćdziesiąt osiem lat, ona pięćdziesiąt cztery oboje po przejściach, rozwodach, z dorosłymi dziećmi i wnukami. Mam dwójkę wnuków chłopca i dziewczynkę. Ona z kolei ma ukochanego wnuczka, Kubę, sześcioletniego rozrabiakę, którego widziałem raptem dwa razy, ale wiem o nim chyba więcej niż o własnych badaniach krwi.
Marta schowała pudełko do torebki i obdarzyła mnie tym samym łagodnym uśmiechem, który kiedyś zawrócił mi w głowie.
Kuba uwielbia wszystko, co z czekoladą powiedziała, głaszcząc pudełko. A ja już najadłam się, nie chcę więcej. Po co ma się zmarnować, prawda?
Kiwnąłem głową, przywołałem kelnera i zapłaciłem rachunek oczywiście i za sernik, i za moją kawę, i jej sałatkę. Pieniądze to nie problem, nie zbiednieję od tego. Chodziło o coś innego o schemat, który utarł się przez ostatnie miesiące. Uparcie udawałem, iż nic się nie dzieje, tłumacząc to sobie miłością babci”. Przy każdej okazji i przeważnie moim kosztem Marta zabierała do domu wszystko, czym tylko mogła sprawić euforia swojemu wnukowi.
Pierwszy sygnał, iż coś jest nie tak, pojawił się jakieś trzy miesiące temu, gdy wybraliśmy się na głośną premierę filmową. Kupiłem bilety, podeszliśmy do baru Marta poprosiła największą porcję karmelowego popcornu i fantę.
Zdziwiłem się, bo zwykle dba o linię, unika słodyczy. Pomyślałem, iż tym razem ma ochotę na małą przyjemność. Usiedliśmy na sali, światła zgasły. Sięgnąłem po popcorn, wziąłem solidną garść. Marta przytrzymywała kubełek na kolanach, zamknięty specjalnie poproszoną pokrywką, i nie ruszyła ani ziarenka.
Czemu nie jesz? szepnąłem. Pyszny jest.
Oj, nie chcę odpowiedziała cicho. Zabiorę Kubie, dziś u mnie nocuje, a on uwielbia popcorn z kina, bo rodzice rzadko kupują.
Zakrztusiłem się wtedy fantą. Okazało się, iż ten popcorn kupiłem nie dla nas, tylko dla jej wnuczka i to bez żadnych ustaleń. Ona po prostu tak postanowiła. Przez cały seans czułem się jak intruz, a kubełek był strzeżony jak skarb. Po wszystkim odwiozłem ją do domu promieniała z tym popcornem w ręku, a ja poczułem się jak kurier, który jeszcze sam zapłacił za paczkę.
Najgorsze, iż to nie sprawa braku pieniędzy. Marta dobrze zarabia, jest zadbana, jeździ nowym samochodem. Potrzeby tu nie było.
Prawdziwy cios dostałem w zeszłą sobotę. Marta zaprosiła mnie na obiad i zapowiedziała swoje słynne pierogi, o których tyle słyszałem. Przyjechałem z winem, owocami i wędzonym łososiem chciałem, żeby stół był bogatszy. W mieszkaniu pachniało ciastem aż rozbolała mnie głowa.
Na kuchennym stole pod ścierką leżała wielka micha. Pod nią cała góra rumianych pierogów lśniących od masła. Usiadłem, Marta nalała herbaty i nałożyła na talerz pięć sztuk.
Nakładaj, Staszku, póki gorące powiedziała z czułością.
Pierogi rzeczywiście były rewelacyjne. Zjadłem trzy z mięsem i dwa z kapustą, byłem najedzony do syta i w świetnym humorze. Rozmawialiśmy długo, otworzyliśmy wino, zrobiło się przyjemnie i domowo.
Marta, pierogi na medal powiedziałem, opadając na oparcie krzesła. Wieczorem przyjeżdżają do mnie wnuki, córka przywiezie je na weekend. Zapakujesz trochę na wynos? Niech też skosztują, bo jedzą głównie sklepowe córka nie przepada za gotowaniem.
I wtedy zobaczyłem ją zupełnie inną.
Jeszcze przed chwilą uśmiechniętą, nagle zobaczyłem chłód w jej oczach, napięcie w ramionach. Uśmiech zniknął.
Oj, Staszek zaczęła innym tonem, jakby przepraszającym, ale stanowczym. Z przyjemnością, ale nie mogę dać za dużo. Wieczorem przyjeżdża Kuba, piekłam głównie z myślą o nim.
Podniosła się, podeszła do olbrzymiej michy, gdzie przysięgam było co najmniej trzydzieści pierogów, pogrzebała i wsunęła do woreczka zaledwie trzy sztuki. Dwa z kapustą, jeden z mięsem.
Proszę podała mi ten mizerny pakunek. Poczęstujesz wnuki. Nie chcę, żeby Kubie zabrakło.
Popatrzyłem na ten woreczek i poczułem, jak w środku narasta mi żal. Cała micha dla jednego wnuczka, a dla moich trójka, mimo iż właśnie wzbogaciłem stół swoimi zakupami i nigdy niczego jej nie żałowałem?
Marta, przecież jest tego mnóstwo próbowałem złagodzić sytuację, choć w środku już buzowałem. Kuba nie zje wszystkiego sam. Moje wnuki też by się ucieszyły, po dwa dla wszystkich?
Ścisnęła usta, przykryła michę ścierką, jakby ją broniła, i powiedziała stanowczo:
Staszek, liczyłam składniki. Kubie obiecałam pierogi. Nie gniewaj się, nie mogę rozdawać tego, co ugotowałam. Najadłeś się, smakowało? Wspaniale. Te są dla wnuka, nie każ mi wybierać.
Nazwała to rozdać. Jakbym był kimś obcym, kto przyszedł prosić o jałmużnę, a nie partnerem, z którym buduje się związek, i który dopiero co przyniósł do stołu same smakołyki.
Dlaczego w jej hierarchii okazałem się mniej istotny niż sześcioletnie dziecko?
Po trzydziestu minutach wyszedłem, tłumacząc się sprawami. Trzy pierogi leżały na siedzeniu obok, a zapach, który niedawno kojarzył mi się z domem i serdecznością, teraz wydawał się chłodny i podszyty fałszem. Analizowałem w głowie, co się adekwatnie dzieje i doszedłem do smutnych wniosków.
Zawsze myślałem, iż w zdrowych relacjach najważniejsi są partnerzy. To my powinniśmy być dla siebie priorytetem. Dzieci i wnuki jasne, ważne, ale po nas. U Marty jest inaczej. W centrum jej świata jest Kuba. On jest najważniejszy, wszystko kręci się wokół niego. A ja? Bankomat? Człowiek od płacenia za lody, kino i popcorn na wynos?
Gdy płacę za sernik dla jej wnuka to oczywiste, bo przecież jesteśmy rodziną, choć po roku spotkań trudno to tak nazywać. Gdy proszę o pierogi dla moich wnuków słyszę, iż nie może rozdawać. To jednostronna relacja. Wnuk Marty jest wyjątkowy, a moi wnukowie jakby z łaski, trzy pierogi im starczą. choćby nie zauważyła, jak upokarzające było wręczenie dorosłemu facetowi marnego woreczka i demonstracyjne przykrycie michy.
W domu czekały na mnie wnuki. Córka, zmęczona po pracy, rozpakowywała torby.
Tato, jaki tu zapach pierogów!
Podałem jej ten woreczek i poczułem wstyd.
To od pani Marty, spróbujcie powiedziałem, unikając spojrzenia córki.
Pierogi zniknęły w minutę bo rzeczywiście były pyszne.
Są jeszcze? zapytała wnuczka, oblizując palce.
Nie ma, kochanie, tylko tyle dostałem odpowiedziałem i wyszedłem na balkon zapalić.
Stałem na zimnie, patrzyłem na wieczorne światła Warszawy i zastanawiałem się, po co mi to. Po co mi kobieta, dla której moje pieniądze są wspólne, gdy chodzi o jej wnuczka, ale pierogi są już zarezerwowane? To nie kwestia jedzenia. Jedzenia mogę kupić sobie do woli. Chodzi o podejście.
Ona choćby nie zauważyła, iż mnie dotknęła. Wieczorem zadzwoniła z uśmiechem: Kuba się objadł, zadowolony, ogląda bajki. Ja milczałem, bo co miałem jej powiedzieć? Że moi wnukowie pytali, czy są jeszcze pierogi, a ja musiałem im powiedzieć, iż nie mam?
Zastanawiam się czasem, czy tylko ja spotkałem taki podwójny standard: wszystko najlepsze dla jej rodziny, a ode mnie oczekuje tylko dawania? Czy warto o tym rozmawiać, czy może to po prostu typowa polska oszczędność, a ja zrzędzę bez powodu?
Dziś wiem jedno niezależnie od wieku, warto zwracać uwagę nie tylko na gesty, ale na to, czy nasza dobroć wraca. Życie nauczyło mnie, iż prawdziwa bliskość to wzajemność, a nie jednostronne poświęcenia. Lepiej być samemu niż częścią układu, w którym to, co nasze, jest wspólne, a to, co cudze, tylko dla wybranych.
