W Nowej Hucie zwykłe życie pachnie belgijskimi frytkami, świeżo mieloną kawą i herbatą w gronie znajomych. Nad Zalewem stoi żółto-czarna ciężarówka Społecznej 21, kilka kilometrów dalej, na Kozłówce, w parterze bloku otwiera się Społeczna Kaffka, a na osiedlu Wandy od ósmej do szesnastej trwa spokojny rytm Dziennego Domu Opieki. Trzy miejsca, jedna myśl: iż praca, przyjaźń i zwykły dzień mogą być wspólne – naprawdę wspólne.
Wystarczy wyjść w słoneczne popołudnie nad Zalew, żeby poczuć ten zapach: świeży olej, ciepłe ziemniaki i coś jeszcze – spokój. Żółta ciężarówka stoi tam od lat. Frytki Belgijskie Społecznej 21. Przy stolikach siadają rodziny, rowerzyści, starsze panie z pieskami. Zwykli ludzie, którzy po prostu przyszli coś zjeść.
To nie jest zwykły food truck. To pierwsze miejsce, które w 2018 roku założyło przedsiębiorstwo społeczne Społeczna 21. Zaczęło się od marzenia, żeby osoby z zespołem Downa miały prawdziwą pracę – nie tylko zajęcie, ale kontakt z ludźmi, uśmiechy, codzienność. Dziś pracuje tu piątka stałych pracowników. Zimą, gdy truck stoi zamknięty, nikt nie traci miejsca. Ludzie dalej się szkolą, rozwijają. A wiosną wracają.
Grażyna Banach-Kociołek, prezeska Społecznej 21, mówi o tym spokojnie, bez wielkich słów:
– To siedem lat naszej pracy, ciągłych wyzwań i radości. Dzięki darczyńcom udało się utrzymać te miejsca. W tym roku znów ruszyliśmy po zimowej przerwie. To było prawdziwe nowohuckie święto – przyszli darczyńcy, przyjaciele, stali klienci. Wszyscy pytali: „Kiedy wracacie?” Bez wspólnej zbiórki mogłoby nie być kolejnego sezonu. A pięć miejsc pracy to nie jest mało.
Między frytkami a przyjaźnią
W food trucku życie toczy się powoli, własnym rytmem. Klienci już po imieniu znają Jarka, który nakłada sosy, i Monikę, która wydaje frytki. Ona śmieje się głośno, jakby chciała, żeby cała Huta to usłyszała. On jest skupiony, dokładny, liczy porcje jak zegarmistrz.
– Są tu od rana, zawsze wcześniej niż ja – mówi jeden z wolontariuszy
– Zawsze ktoś włączy muzykę, ktoś żartuje. Oni traktują tę pracę jak coś swojego. Jak kawałek życia.
Czasem zdarzają się historie, które mogłyby być scenariuszem filmu. Dwójka pracowników poznała się właśnie tu, w sezonie. Najpierw przy oddzielnych stanowiskach, potem razem na przerwie. Dzisiaj chodzą do kina, trzymają się za ręce, śmieją z tych samych rzeczy.
– Tworzą się przyjaźnie, czasem choćby miłości – mówi Grażyna z dumą, ale i z dystansem. – Bo to jest normalność. Tak samo jak wszędzie.
Kawa, ciasto, rozmowa
A kilka kilometrów dalej, na Kozłówce, w parterze zwykłego bloku, pachnie świeżo mieloną arabiką i domowym ciastem. Społeczna Kaffka – drugi projekt Społecznej 21 i pierwsza kawiarnia w Krakowie, gdzie w większości pracują osoby z zespołem Downa.
Tu rytm jest zupełnie inny, ale duch ten sam. Czas zwalnia, rozmowy płyną między stolikami, dzieci bawią się kredkami, a ktoś przy sąsiednim stoliku pomaga baristce przynieść mleko do ekspresu. Nie trzeba nikogo znać, żeby poczuć się zaproszonym.
– Chcemy, żeby Kaffka była miejscem otwartym dla wszystkich – nie tylko kawiarnią, ale punktem spotkań, gdzie pełnosprawni i osoby z niepełnosprawnościami mogą być razem, naturalnie – mówi Grażyna. – Planujemy warsztaty, zajęcia dla dzieci, działania, które będą łączyć ludzi. I to dosłownie – przy stole, przy rozmowie, przy kawie.
Społeczna 21 nie zatrzymuje się. niedługo chcą otworzyć pracownię druku 3D – kolejne miejsce, gdzie osoby z niepełnosprawnościami będą pracować i poznawać nowoczesne technologie.
– Wierzymy, iż każdy może pracować – trzeba tylko wiedzieć, jak mu pomóc – dodaje prezeska.
Wszystkie zyski idą na rehabilitację i rozwój pracowników. Bo Społeczna 21 to przedsiębiorstwo społeczne – nie dla zysku, tylko dla ludzi.
Dzienny Dom Opieki na osiedlu Wandy
A kilka osiedli dalej, na Wandy, działa kolejne miejsce, które też pisze tę nowohucką historię od nowa. Dzienny Dom Opieki. Od ósmej do szesnastej spotyka się tu piętnastka podopiecznych z Małgorzatą Niemiec-Smelką – terapeutką, opiekunką, po prostu „terapeutką”, jak sama o sobie mówi.
Dzień zaczyna się o dziewiątej spotkaniem społeczności przy herbacie. Zwykłe rozmowy, rytuały, które spajają grupę. Potem gimnastyka ogólnorozwojowa, a dalej zajęcia terapeutyczne: muzykoterapia z emisją głosu, teatroterapia, choreoterapia. Jest też ruch autentyczny i intuicyjny – nie pajacyki, tylko coś, co pobudza wyobraźnię i ducha.
Gdy pogoda dopisuje, wychodzą w miasto: muzea, teatry, spacery. A czasem na kajaki – do Krakowskiego Klubu Wodnego na ulicy Księcia Józefa. Tam pływają, śmieją się, integrują się z innymi. Kiedy pada, zostaje hortiterapia – przesadzanie kwiatków, treningi kulinarne, porządkowe, higieniczne. Wszystko po to, żeby codzienne życie było łatwiejsze, żeby budować samodzielność, umiejętności społeczne, rozmowy o emocjach i relacje w grupie. Trening poruszania się po Krakowie też jest codziennością.
Nikt nie przyjeżdża sam – rodzice lub opiekunowie przywożą każdego. Ludzie zostają tu latami. Ośrodek działa od 2015 roku, niektórzy są już siedem, dziewięć lat. Znają się po imieniu, przyjaźnią się, tworzą grupę, w której każdy ma swoje miejsce.
Robią też filmy. Jedna z podopiecznych, dziewczyna z zespołem Downa, jest ich gwiazdą – „nasza główna bohaterka”.
Nowa Huta w małej skali
Tu, na osiedlu Wandy, tak samo jak nad Zalewem czy na Kozłówce, zwykły dzień staje się czymś więcej. Pracą, przyjaźnią i normalnością.
Ta historia ma w sobie coś bardzo nowohuckiego. Jest o wspólnocie, upartości i o tym, iż choćby najmniejsze rzeczy – porcja frytek albo filiżanka kawy – mogą mieć znaczenie, gdy stoją za nimi konkretni ludzie. Ludzie, którzy zbudowali coś trwałego: miejsca, gdzie praca, przyjaźń i zwykłe życie splatają się w jedną codzienność.
Bo Społeczna 21 (i wszystkie miejsca, które wokół niej powstały) nie uczy nas empatii. Uczy nas normalności.
Czytaj więcej:
- Ten sklep działa od 47 lat. “Tego się nie da włożyć do koszyka online”
- “Nie da się dobrej pizzy zrobić na tanich rzeczach”
- „Szpeje, czyli sztuka codziennego absurdu”
- Bure Wióry – rzeźbią drewno w ciszy
- Sprzęt kiedyś był trwały. Teraz to jednorazówki. Rowery z marketów to w większości katastrofa
