Skrytka z ogórkami i dźwiękami — czyli jak zapomniana skrzypka wróciła na nutową ścieżkę życia Sięg…

Kiedy weszłam do schowka, wcale nie zamierzałam szukać wspomnień potrzebowałam słoika ogórków kiszonych do sałatki. Na najwyższej półce, za pudłem z lampkami choinkowymi, wystawał róg pokrowca, którego już dawno miało tu nie być. Materiał pociemniał, zamek zacinał się. Pociągnęłam, i z głębi wysunęło się długie, wąskie ciało futerału.

Postawiłam słoik na stołku przy drzwiach, żeby nie zapomnieć, i usiadłam na kucki, jakbym w tej pozycji łatwiej mogła nie podejmować żadnej decyzji. Zamek ustąpił dopiero za trzecim razem. W środku leżały skrzypce. Lakier miejscami był matowy, struny zwisały, smyczek przypominał rozpadającą się miotłę. Ale kształt był nie do pomylenia, i od tego coś we mnie kliknęło, jak przełącznik światła.

Przypomniałam sobie, jak w dziewiątej klasie nosiłam ten futerał przez całą dzielnicę, wstydząc się, iż wyglądam śmiesznie. Potem była szkoła, praca, ślub, i pewnego dnia zwyczajnie przestałam chodzić na lekcje muzyki, bo trzeba było zdążyć do innego życia. Skrzypce oddałam na przechowanie rodzicom, potem przeszły ze mną podczas przeprowadzki, a teraz leżały tutaj, w schowku, wśród reklamówek i kartonów. Nie obrażone po prostu zapomniane.

Ostrożnie podniosłam instrument, jakby miał się rozsypać. Drewno było ciepłe od mojej dłoni, choć w schowku panował chłód. Palce same odnalazły gryf, a jednocześnie poczułam niezręczność ręka nie pamiętała, jak trzymać, jakby to była obca rzecz wyciągnięta na chwilę.

W kuchni zagotowała się woda. Wstałam, zamknęłam schowek, ale futerału nie schowałam z powrotem. Postawiłam go w korytarzu, opierając o ścianę, i poszłam wyłączyć gaz. Sałatkę mogłam zrobić i bez ogórków. Złapałam się na tym, iż już szukam wymówki.

Wieczorem, gdy talerze były już umyte, a na stole zostały tylko okruszki chleba, przyniosłam futerał do pokoju. Mąż siedział przy telewizorze, przełączał kanały nie zwracając uwagi. Podniósł wzrok.

Co tam wygrzebałaś?

Skrzypce odpowiedziałam spokojnie, choć sama się zdziwiłam tym tonem.

Aha. Jeszcze żywe? uśmiechnął się, raczej z domową ironią niż złośliwością.

Nie wiem. Zaraz się przekonam.

Otworzyłam futerał na kanapie, podkładając pod niego stare ręczniki, żeby nie porysować obicia. Wyjęłam skrzypce, smyczek, pudełeczko z kalafonią. Kalafonia popękana, jak lód na kałuży. Przejechałam po niej smyczkiem, włoski ledwo zaczepiły o powierzchnię.

Strojenie było osobnym upokorzeniem. Kołki chodziły ciężko, struny skrzypiały, jedna od razu pękła i uderzyła mnie w palec. Zaklęłam cicho, by sąsiedzi nie usłyszeli. Mąż parsknął.

Może zanieś do lutnika? zapytał.

Może odpowiedziałam, ale już czułam w środku rozdrażnienie: nie na niego, na siebie, iż choćby strun nie potrafię założyć.

Znalazłam w telefonie aplikację z tunerem i położyłam na stoliku. Ekran pokazywał literki, strzałka podskakiwała. Kręciłam kołkami, słuchałam, jak dźwięk raz opada, raz skacze za wysoko. Ramię zesztywniało, palce bolały od nieprzywykłego wysiłku.

W końcu struny przestały brzmieć jak przewody na wietrze. Podniosłam skrzypce do podbródka. Podbródek zimny, skóra na szyi jakby cieńsza. Próbowałam się wyprostować, jak mnie kiedyś uczyli plecy nie chciały współpracować. Zaśmiałam się, sama z siebie.

Co, koncert? rzucił mąż, nie odrywając się od telewizora.

Dla ciebie odpowiedziałam. Przygotuj się.

Pierwszy dźwięk przeszył mnie. Ani nuta, ani skarga. Smyczek drżał, ręka nie trzymała prosto. Zatrzymałam się, wzięłam oddech, spróbowałam jeszcze raz. Trochę lepiej, ale wciąż wstyd.

Ten wstyd był inny, dorosły. Nie taki, jak kiedyś, gdy wydawało się, iż cały świat patrzy. Tu patrzyły tylko ściany, mąż i moje własne ręce, które nagle stały się obce.

Zagrałam otwarte struny, jak kiedyś, wolno licząc w głowie. Potem próbowałam gamę D-dur: palce lewej dłoni mieszały się, nie pamiętałam układu, były grubsze, poduszki nie trafiały. Nie było znajomego bólu, tylko głupie uczucie, iż skóra jest zbyt miękka.

Nie szkodzi powiedział mąż niespodziewanie. No nie od razu.

Kiwnęłam, choć nie wiedziałam, komu to ma nie szkodzić. Jemu? Mnie? Skrzypcom?

Następnego dnia poszłam do lutnika przy metrze. Nic romantycznego: szklane drzwi, lada, na ścianie wiszą gitary i skrzypce, pachnie lakierem i kurzem. Młody lutnik z kolczykiem w uchu wziął instrument pewnie, jakby brał narzędzie pracy.

Struny na pewno do wymiany powiedział. Kołki nasmarować, podstawek wyregulować. Smyczek można naciągnąć, ale to już kosztuje.

Słowo kosztuje sprawiło, iż się spięłam. Przypomniały mi się rachunki za mieszkanie, lekarstwa, prezent urodzinowy dla wnuczki. Chciałam powiedzieć: To nie trzeba. Ale zamiast tego zapytałam:

A jeżeli na razie tylko struny i podstawek?

Da się. Będzie grać.

Zostawiłam skrzypce, dostałam pokwitowanie, schowałam do portfela. Wychodząc poczułam jakbym oddała do naprawy nie rzecz, ale kawałek siebie.

W domu otworzyłam laptop, wpisałam w wyszukiwarkę nauka gry na skrzypcach dla dorosłych. Ta fraza rozbawiła mnie. Dla dorosłych. Jakby istniał osobny gatunek ludzi wymagających tłumaczenia wszystkiego powoli i łagodnie.

Znalazłam kilka ogłoszeń: jedne obiecywały efekty po miesiącu, inne indywidualne podejście. Zamknęłam okna, bo od tych słów robiło się nieswojo, ale później wróciłam i napisałam krótką wiadomość do kobiety z sąsiedniej dzielnicy. O, tak: Dzień dobry. Mam 52 lata. Chciałabym odświeżyć umiejętności. Czy to możliwe?

Przesłałam, z żalem. Chciałam skasować, jakby to była deklaracja słabości. Wiadomość poszła.

Wieczorem przyszedł syn. Wszedł do kuchni, ucałował mnie w policzek, zapytał o pracę. Postawiłam czajnik, wyjęłam ciastka. Zauważył futerał w kącie.

To skrzypce? zapytał, szczerze zdziwiony.

Tak. Znalazłam. Myślę żeby spróbować.

Serio, mamo? uśmiechnął się z niedowierzaniem, ale bez kpiny. Przecież dawno…

Dawno przyznałam. Dlatego właśnie chcę.

Usiadł, obracając ciastko w dłoniach.

Po co ci to? I tak się męczysz przecież.

Poczułam, jak w środku rośnie znane: tłumaczyć, przekonywać, udowadniać, iż mam prawo. Ale tłumaczenia zawsze wypadały płasko.

Nie wiem powiedziałam szczerze. Po prostu chcę.

Spojrzał na mnie uważniej, jakby pierwszy raz widział nie matkę, która wszystko trzyma, a kobietę, która czegoś zwyczajnie chce.

No okej powiedział. Byle byś się nie przemęczała. I szkoda sąsiadów!

Zaśmiałam się.

Sąsiedzi wytrzymają. Będę grać za dnia.

Gdy wyszedł, poczułam ulgę. Nie dlatego, iż pozwolił dlatego, iż nie musiałam się tłumaczyć.

Po dwóch dniach odebrałam skrzypce od lutnika. Struny lśniły, podstawek stał równo. Lutnik pokazał, jak ostrożnie stroić, jak przechowywać.

Proszę nie zostawiać przy grzejniku powiedział. I zawsze w futerale.

Kiwnęłam głową jak uczennica. W domu postawiłam futerał na krześle, otworzyłam i długo patrzyłam na instrument bałam się zepsuć znowu.

Pierwsze ćwiczenie wybrałam najprostsze: długie smyczki na otwartych strunach. Kiedyś to była nudna kara, teraz ratunek. Bez melodii, bez oceny. Tylko dźwięk i próba jego wyrównania.

Po dziesięciu minutach bolało mnie ramię. Po piętnastu zesztywniała szyja. Zatrzymałam się i schowałam skrzypce do futerału. W środku gotowała się złość: na ciało, na wiek, na to, iż wszystko jest trudniejsze.

Poszłam do kuchni, nalałam wody, usiadłam przy oknie. Na podwórku nastolatki jeździły na hulajnogach, śmiały się głośno. Zazdrościłam im nie młodości, tylko bezwstydu. Upadali, podnosili się, jechali dalej, nikomu nie przyszło do głowy, iż jest za późno, by uczyć się równowagi.

Wróciłam do pokoju i znów otworzyłam futerał. Nie z przymusu nie chciałam kończyć w złości.

Wieczorem przyszła odpowiedź od nauczycielki: Dzień dobry. Oczywiście, iż można. Proszę przyjść zaczniemy od ustawienia i prostych ćwiczeń. Wiek nie przeszkadza, tylko cierpliwości trzeba. Przeczytałam dwa razy. Słowo cierpliwość było uczciwe od razu poczułam spokój.

Na pierwszą lekcję jechałam z futerałem w rękach, jakby niosła coś kruchego i ważnego. Ludzie w metrze zerkali, niektórzy się uśmiechali. Chwytałam te spojrzenia i myślałam: niech patrzą. Niech wiedzą.

Nauczycielka okazała się niską kobietą około czterdziestki, z krótkimi włosami i uważnym spojrzeniem. W pokoju stało pianino, na półce nuty, na krześle małe dziecięce skrzypce.

To pokażmy powiedziała i poprosiła mnie, bym chwyciła instrument.

Chwyciłam od razu jasne, iż niepoprawnie. Ramię spięte, podbródek ściskał, lewa ręka sztywna.

Ze spokojem powiedziała. Przecież pani nie grała. Najpierw sam kontakt. Skrzypce to nie wróg.

Poczułam rozbawienie i odrobinę wstydu: stoisz w wieku pięćdziesięciu dwóch lat i uczysz się trzymać skrzypce. Ale była w tym lekkość. Nikt nie wymagał, bym była dobra. Wymagano tylko obecności.

Po lekcji drżały mi ręce jak po wychowaniu fizycznym. Dostałam zalecenie: codziennie dziesięć minut otwartych strun, potem gama, nie więcej. Lepiej krócej, ale regularnie powiedziała.

W domu mąż zapytał:

I jak?

Ciężko odpowiedziałam. Ale dobrze.

To zadowolona?

Zawahałam się. Zadowolona nie to słowo. Byłam niespokojna, rozbawiona, zawstydzona, a mimo wszystko rozjaśniona.

Tak powiedziałam. Znów robię coś rękami, nie tylko pracuję i gotuję.

Po tygodniu odważyłam się zagrać krótki fragment melodii, którą pamiętałam z dzieciństwa. Nuty znalazłam w internecie, wydrukowałam w pracy, schowałam do teczki, by nikt nie pytał. W domu ustawiłam kartki na prowizorycznym pulpicie książka i pudełko.

Brzmienie nierówne, smyczek czasem łapał sąsiednią strunę, palce się myliły. Przerywałam, zaczynałam od nowa. W pewnym momencie mąż zajrzał do pokoju.

Ładnie powiedział ostrożnie, jakby bał się zniechęcić.

Nie udawaj odpowiedziałam.

Nie udaję. Po prostu poznawalne.

Uśmiechnęłam się. Poznawalne prawie jak komplement.

W weekend przyszła wnuczka. Sześć lat, od razu zauważyła futerał.

Babciu, co to?

Skrzypce.

Umiesz grać?

Chciałam powiedzieć: Kiedyś. Ale dla niej liczyło się tylko teraz.

Uczę się odpowiedziałam.

Wnuczka siadła na kanapie, ręce złożyła na kolanach, jak na przedszkolnym występie.

Zagraj!

Poczułam się nieswojo grać przy dziecku było trudniejsze niż przy dorosłych. Dzieci słyszą prawdę.

Dobrze powiedziałam i chwyciłam skrzypce.

Zagrałam melodię, którą ćwiczyłam cały tydzień. Przy trzecim takcie smyczek się zatrzymał, dźwięk wyszedł piszczący. Wnuczka się nie skrzywiła. Przechyliła główkę.

Czemu tak piszczy?

Bo babcia krzywo prowadzi smyczek odparłam śmiejąc się.

Wnuczka zaśmiała się też.

Jeszcze raz! poprosiła.

I zagrałam jeszcze raz. Nie było lepiej, ale nie przerwałam z powodu wstydu. Dobrnąłam do końca.

Wieczorem, gdy wszyscy rozeszli się do swoich spraw, zostałam sama w pokoju. Na stole leżały wydrukowane nuty, obok ołówek, którym zaznaczałam trudniejsze miejsca. Skrzypce w futerale, futerał zamknięty, ale nie schowany do schowka. Stoi pod ścianą, przypomina, iż teraz jest częścią mojego dnia.

Ustawiłam na telefonie minutnik dziesięć minut. Nie po to, by się zmuszać, ale by nie przepalić. Otworzyłam futerał, wyjęłam skrzypce, sprawdziłam kalafonię, naciągnęłam smyczek. Przyłożyłam instrument, wypuściłam powietrze.

Dźwięk był delikatniejszy niż rano. Potem znów się urwał. Nie przeklinałam. Poprawiłam rękę, kontynuowałam długi smyczek, słuchając, jak nuta drży i utrzymuje się.

Kiedy minutnik zadzwonił, nie opuściłam od razu rąk. Doprowadziłam smyczek do końca, ostrożnie położyłam skrzypce w futerale, zamknęłam zamek. Potem znów postawiłam futerał pod ścianą, nie do schowka.

Wiedziałam, iż jutro będzie podobnie: trochę wstydu, trochę zmęczenia, kilka czystych sekund, dla których warto otworzyć futerał. I to mi wystarczyło, żeby próbować dalej.