Siedemdziesiąt siedem złotych i czterdzieści groszy

Z dyżuru zeszłam o siódmej rano, zmęczona tak, iż klucz do służbowego volkswagena dwa razy upuściłam na asfalt. Od czternastu lat robię jako pielęgniarka środowiskowa w Zawierciu i myślałam, iż już nic mnie nie zdziwi. Że widziałam wszystko: samotność, biedę, śmierć za firanką w kuchni, bo nikt nie przyszedł. A jednak.

Do pani Haliny jeżdżę co drugi dzień, czasem codziennie, zależy od zleceń. Osiemdziesiąt cztery lata, cukrzyca, serce, nadciśnienie. Mieszka w szeregowcu przy ulicy Obrońców Poczty Gdańskiej, takim starym, z lat siedemdziesiątych, gdzie w korytarzu pachnie kapustą i wilgocią, a skrzynki na listy są pomalowane farbą olejną, zdaje się, jeszcze za Gierka. Drzwi zawsze otwiera jej córka.

Córka ma pięćdziesiąt osiem lat. Nazywa się Krystyna.

I wie pani co, ja naprawdę nie oceniam. Nie oceniam ludzi. Po czternastu latach w tym fachu wiem, iż każdy dom to osobna planeta z własną grawitacją. Ale ta planeta, mówię szczerze, od pierwszego dnia wydała mi się jakaś… przygaszona.

Krystyna nigdy nie ma gości. Nikt do niej nie dzwoni. Raz, pamiętam, weszłam, a ona stała przy oknie w kuchni i patrzyła na sąsiadów, którzy w altance pili kawę. Stała tak kilka minut, zanim mnie zauważyła. W ręku trzymała ścierkę. Złożoną w kostkę. Idealnie równo.

Pani Halina leży na łóżku w pokoju od podwórza. Pod oknem rośnie bez, w maju pachnie na cały dom. Na parapecie stoją fiolki z lekami ustawione według schematu dawkowania: rano, południe, wieczór. Krystyna wypisuje na nakrętkach numery dni tygodnia, żeby matka się nie pomyliła. „Bo oczy już nie te”, mówi cicho. Ale ja wiem, iż to nie o oczy chodzi. To o to, iż jak człowiek ma osiemdziesiąt cztery lata i siedem leków, to każdy błąd może być ostatnim.

W zeszłym tygodniu przychodzę, a tam na stole w salonie stoi tort. Mały, z kremem maślanym, z napisem „Krysia”. I świeczki. Pięćdziesiąt osiem świeczek, bo Krystyna dzień wcześniej miała urodziny.

— Ktoś był? — pytam, zdejmując kurtkę.

Krystyna kręci głową.

— My same — mówi. — Mama kazała kupić. Mówi: „córeczko, niech będzie jak dawniej”.

No i siedziałyśmy chwilę, mnie herbatę zrobiła. Pokazała mi zdjęcie. Na zdjęciu Krystyna ma może dwadzieścia lat, stoi pod namiotem nad jeziorem. Obok dwie dziewczyny. Wszystkie trzy się śmieją.

— To była taka wyprawa pod koniec studiów — mówi Krystyna. — Boże, ile myśmy się wtedy naśmiały.

Pytam, gdzie są teraz te dziewczyny. Jedna w Anglii, mówi. Druga w Krakowie, wyszła drugi raz za mąż, ma czworo wnuków, przyjeżdża do Zawiercia tylko na Wszystkich Świętych. Krystyna mówi to spokojnie, bez żalu. Tylko ściereczka znowu złożona w kostkę. Idealnie równo.

Męża nie ma. Nie było, jak twierdzi. Coś się tam kiedyś zaczęło i skończyło, jeszcze w latach dziewięćdziesiątych. Dzieci też nie ma. „Nie wyszło”, tyle. I cisza. Nie taka zwykła cisza, tylko taka, która zostaje do niedzieli wieczorem, kiedy telewizor już zgaszony i tylko zegar w kuchni tyka.

Zawiercie to nie jest złe miasto do życia. Rynek ładny, w soboty jarmark na Bzowie, w lecie fontanna gra. Ale dla Krystyny świat kończy się na tym szeregowcu. Codziennie ta sama trasa: łóżko matki, kuchnia, łazienka, sklep spożywczy na rogu, łóżko matki. Pieluchy, morfina w plastrze, przecieranie odleżyn, zmiana pościeli, gotowanie zupy, której pani Halina zje pół talerza i powie: „już nie mogę, córeczko”.

Ja to wszystko widzę. I wie pani co? Ja tam nie widzę bohaterstwa. Widzę człowieka, który zrezygnował z domu, żeby mieć dom. Bo Krystyna sama kiedyś powiedziała, iż to jedyna osoba na świecie, która do niej mówi po imieniu. A bez matki zostaną tylko ściany.

Tylko iż ja mam też do niej zlecenie. Z NFZ, opieka długoterminowa nad obłożnie chorą. Moja rola to kroplówki, opatrunki, profilaktyka. Nie jestem od tego, żeby oceniać, jak ktoś sobie poukładał życie.

Ale w piątek coś we mnie pękło.

Przychodzę rano, a Krystyna siedzi w kuchni. Na stole leży kalkulator, zeszyt w kratkę i długopis. Obok paragon z apteki.

— Co pani liczy? — pytam.

Podnosi na mnie zmęczone oczy i mówi:

— Pensja mi nie wystarczy. Mama dostaje najniższą emeryturę, tysiąc sześćset osiemdziesiąt jeden złotych i ileś groszy. A leki kosztują. Do tego media. Ja dorabiam sprzątaniem w urzędzie miasta, wie pani, po cztery godziny, żeby było na jedzenie. I tak wisimy trzysta złotych.

— Od kiedy?

— Od marca.

Sięga po herbatę, ale ręka jej drży. Nie ze starości. Z nerwów. I nagle, nie pytając, wyjmuje z szuflady pudełko po herbacie, a w nim zwitek banknotów. Liczy przy mnie: dziesięć, dwadzieścia, pięćdziesiąt. Razem siedemdziesiąt siedem złotych i czterdzieści groszy. Wszystko, co zostało do pierwszego.

Mówi cicho:

— choćby tortu już nie starczy na przyszły rok, co ja gadam, przyszły rok… Do apteki muszę jutro.

I wie pani, co ja zrobiłam? Wyszłam. Po prostu wyszłam do przedpokoju, zdjęłam kurtkę z wieszaka i przez moment stałam jak słup. Bo to nagle zrobiło się za dużo. Ta cała cisza, te świeczki, ta ściereczka złożona w kostkę, te trzysta złotych długu, które dla mnie są jednym tankowaniem do Wrocławia i z powrotem, a dla niej miesiącem strachu.

Wracam do pokoju. Pani Halina leży, oczy ma otwarte. Pyta: „co, Krysiu, znowu ta pani z przychodni?”. A ja jej na to: „Tak, pani Halino, przyszłam zobaczyć, czy cukier pani nie skacze”.

Cukier miałam sprawdzić. Sprawdziłam. Sto dziewięćdziesiąt osiem. Za wysoko. Zapisuję w karcie, myślę: „stres, no pewnie, iż stres”. Bo Krystyna nie mówi matce o długach. Nie mówi, iż ledwo zipie. Bo po co? Matka i tak już czuje, iż jest ciężarem. To widać po tym, jak zamyka oczy, kiedy córka wchodzi z basenem. Jak udaje, iż śpi, żeby nie patrzeć.

Wychodzę na korytarz. Krystyna stoi przy drzwiach i ściska w ręce ten zwitek. Siedemdziesiąt siedem czterdzieści. Podejmuję decyzję, może głupią, może nie moją sprawę:

— Proszę posłuchać — mówię. — W poniedziałek przyjadę poza grafikiem. Przywiozę miernik glukozy i testy paskowe z hurtowni, kupuję dla całego rejonu, wyjdzie taniej. A pani kupi to, co potrzebne.

Krystyna patrzy na mnie i pierwszy raz od miesięcy nie wie, co powiedzieć. Bo ja też nie wiem, czy to była pomoc, czy tylko odsunięcie problemu o tydzień.

Ale wie pani, co jest w tym wszystkim najbardziej gorzkie? To, iż Krystyna absolutnie dokładnie wie, ile ją kosztuje każdy dzień. Liczy każdą złotówkę, każdą tabletkę, każdy plaster. A jednocześnie nie liczy ani jednego dnia swojego życia, który jej przez palce uciekł. Bo gdybym ją zapytała, czy żałuje — nie odpowiedziałaby. I to nie jest odwaga. To jest coś, na co nie mamy nazwy.

W sobotę wracałam do domu po nocnym dyżurze. Słońce już mocno grzało, na przystanku przy ulicy Kościuszki ktoś grał na akordeonie, pachniało bzem z jakiegoś ogródka. I przypomniała mi się moja matka. Zmarła jedenaście lat temu. Do końca mówiła do mnie „Danka”. Kiedy odeszła, przez pół roku budziłam się o piątej rano z przyzwyczajenia, bo zawsze o piątej sprawdzałam jej ciśnienie.

Weszłam do domu. Mąż spał. W kuchni na stole stał kubek z zimną kawą, którą zdążył wypić przed pracą i zapomniał po sobie posprzątać. Nalałam sobie wody, usiadłam. I pierwszy raz od dawna pomyślałam o Krystynie nie jak o pacjentce, tylko jak o kobiecie, która ma pięćdziesiąt osiem lat, a jutro znowu wstanie o szóstej, bo matka nie może leżeć w mokrym.

W poniedziałek rano przyjechałam przed ósmą. Miałam w torbie testy, miernik, a dla siebie czystą kartę, żeby w końcu napisać to, co od dawna chodziło mi po głowie. ale kiedy Krystyna otworzyła drzwi, zobaczyłam w jej ręku nie ściereczkę, tylko klucze.

— Jadę do ratusza — powiedziała. — Zapisać mamę do programu opieki wytchnieniowej. Cztery godziny dziennie, dwa razy w tygodniu, za darmo. Pani Agnieszka z opieki mi powiedziała. Złożyłam wniosek.

Stałam z tą torbą, a ona patrzyła na mnie tak jakoś spokojnie. Nie triumfalnie, nie ze łzami. Po prostu jak ktoś, kto znalazł małą szczelinę w ścianie.

— Wie pani, co zrobię w te cztery godziny? — zapytała.

— No?

— Pójdę na basen. Pierwszy raz od jedenastu lat.

I ja, stara pielęgniarka, która niby widziała wszystko, poczułam, iż coś mnie ściska w gardle. Zdjęła z wieszaka drugą kurtkę, tę matczyną, sprawdziła, czy suwak działa, i powiesiła z powrotem.

Do samochodu szłam wolno. Klucz tym razem nie upadł. Otworzyłam volkswagena, włożyłam torbę na siedzenie pasażera i jeszcze raz popatrzyłam na ten szeregowiec.

Nie wiem, jak pani to nazwie. Ja to nazwałam może pierwszy raz w życiu, iż widziałam, jak ktoś wstaje. Bez krzyku, bez awantury. Po prostu bierze klucze i wychodzi z domu. A w tej ciszy, co zostaje po matce, nagle otwiera się okno.