Seniorzy będą stanowić blisko 40 proc. społeczeństwa. Marzena Okła-Drewnowicz o wyzwaniach polityki senioralnej [WYWIAD]

Zdjęcie: Marzena Okła-Drewnowicz

Stanowisko ministry ds. polityki senioralnej zostało powołane przez rząd Koalicji 15. października jako odpowiedź na wyzwania związane ze starzeniem się społeczeństwa. Gdy ponad dwa lata temu Marzena Okła-Drewnowicz obejmowała tę funkcję, w rozmowie z „Gazetą Senior” zapowiadała m.in. wzmocnienie Uniwersytetów Trzeciego Wieku, większą rolę rad seniorów oraz rozwój systemowego wsparcia dla osób starszych. Dziś wracamy do tych tematów i pytamy o konkrety: przyszłość bonu senioralnego, reformę opieki długoterminowej, bezpieczeństwo seniorów, politykę międzypokoleniową i rozwiązania przygotowywane przez rząd.

Rozmawiają: Kazimierz Nawrocki, Jadwiga Kwiek, Maria Orwat i Linda Matus

UTW I RADY SENIORÓW

Kazimierz Nawrocki: W poprzednim wywiadzie dla „Gazety Senior” nazwała Pani Uniwersytety Trzeciego Wieku „fenomenem społecznym” i zapowiadała ich wzmocnienie. W programie „Aktywni – Seniorzy – ASY, priorytet II” do 2030 roku przewidziano dla nich finansowanie. Na jakie konkretne działania UTW będą mogły ubiegać się o środki w konkursach realizowanych przez wojewodów?

Marzena Okła-Drewnowicz, Sekretarz Stanu w KPRM i Pełnomocnik Rządu do spraw Polityki Senioralnej: W ramach programu wieloletniego „Aktywni Seniorzy – ASY” Uniwersytety Trzeciego Wieku zostały ujęte w Priorytecie II „Edukacja osób starszych”. O środki w konkursach prowadzonych przez wojewodów będą mogły ubiegać się organizacje pozarządowe oraz inne uprawnione podmioty. Wsparcie będzie przeznaczone na rozwój UTW w zakresie aktywności społecznej osób starszych, różnych form edukacji, udziału seniorów w życiu lokalnych społeczności oraz wolontariatu. W praktyce finansowanie będzie mogło obejmować działania edukacyjne i aktywizujące, takie jak wykłady, kursy, warsztaty, kursy językowe i komputerowe oraz inne formy rozwijania wiedzy i umiejętności seniorów.

Kazimierz Nawrocki: W poprzedniej rozmowie mówiła Pani również o konieczności „skierowania konkretnych pieniędzy” do rad seniorów. Pozostając przy programie „ASY” – na jakie wsparcie mogą liczyć rady seniorów w nowym rozdaniu?

W programie wieloletnim „Aktywni Seniorzy – ASY” po raz pierwszy przewidziano odrębne wsparcie dla projektów inicjowanych przez rady seniorów albo konsultowanych z radami seniorów. Wsparcie to zostało ujęte w Priorytecie III „Partycypacja społeczna osób starszych” i obejmuje projekty, które wzmacniają udział osób starszych w życiu społecznym i publicznym, wspierają samoorganizację środowisk seniorskich, pobudzają aktywność obywatelską w społeczności lokalnej oraz pomagają włączać osoby osamotnione w życie społeczne. O dofinansowanie występują gminy, powiaty i województwa, przy których działa rada seniorów, a projekt musi wynikać z inicjatywy tej rady albo z konsultacji z nią. Ważnym elementem konkursu jest także wzmacnianie kompetencji rad seniorów, w tym rozwijanie współpracy między radami oraz współpracy rady z samorządem.

POLITYKA SENIORALNA

Kazimierz Nawrocki: Jakie nowe rozwiązania w polityce senioralnej są dziś rozważane i wspierane przez Panią? Czy liczy Pani na pomysły wypracowane w ramach programu ASY, szczególnie w jego pierwszym priorytecie?

Nowe rozwiązania w polityce senioralnej muszą odpowiadać na głębokie zmiany demograficzne, które zachodzą w Polsce. Dostrzegam potrzeby obecnych i przyszłych seniorów, dlatego politykę senioralną buduję w oparciu o dane, prognozy demograficzne, solidarność międzypokoleniową i przyszłość rynku pracy. Na koniec 2024 r. osoby w wieku 60 lat i więcej stanowiły już 26,6 proc. społeczeństwa, czyli blisko 10 mln osób. Do 2050 r. liczba osób starszych wzrośnie do 12,4 mln, a osoby starsze będą stanowiły blisko 40 proc. ludności Polski. Szczególnie istotny jest wzrost liczby najstarszych seniorów, ponieważ liczba osób w wieku 85 lat i więcej wzrośnie z 0,84 mln do 1,7 mln. Oznacza to większą potrzebę wsparcia w codziennym życiu, rozwoju usług w miejscu zamieszkania i lepszego przygotowania państwa na skutki starzenia się społeczeństwa.

Oczywiście, iż liczę między innymi na rozwiązania wypracowane w programie wieloletnim na rzecz Osób Starszych „Aktywni Seniorzy – ASY” na lata 2026–2030, w Priorytecie I „Rozwój strategicznych koncepcji w zakresie polityki senioralnej”. Ten priorytet służy tworzeniu innowacyjnych koncepcji i uniwersalnych modeli działania, które mogą wzmacniać politykę senioralną szerzej niż w jednej gminie czy jednej organizacji.

Równolegle wspieram rozwiązania ustawowe, które porządkują system wsparcia osób starszych. Projekt ustawy o koordynacji opieki długoterminowej i osobach starszych, przyjęty przez Radę Ministrów 5 maja 2026 r. Projekt dotyczy opieki długoterminowej, która jest dziś rozproszona między systemem ochrony zdrowia a systemem pomocy społecznej. Ustawa połączy te systemy przez wspólne zasady udzielania informacji, współpracy, monitorowania i oceny jakości usług dla osób wymagających długoterminowego wsparcia. Projekt wprowadza między innymi powiatowego koordynatora opieki długoterminowej oraz bon senioralny, czyli usługę wsparcia w domu dla osób od 65. roku życia.

Kazimierz Nawrocki: Podkreśla Pani rolę pełnomocników wojewodów ds. polityki senioralnej jako osób, którzy koordynują działania w regionach. Dla wielu naszych czytelników to jednak wciąż mało znana funkcja. Kim w praktyce są pełnomocnicy i czym zajmują się na co dzień? Czy senior może realnie zwrócić się do pełnomocnika z problemem lub pomysłem?

Tak, senior może zwrócić się do pełnomocnika w sprawach dotyczących polityki senioralnej w regionie. Lista wszystkich wojewódzkich pełnomocników ds. polityki senioralnej wraz z danymi kontaktowymi jest dostępna na stronie: https://www.gov.pl/web/senior/lista-pelnomocnikow.

Pełnomocnicy wojewodów ds. polityki senioralnej działają w każdym województwie. Zostali powołani razem z zespołami ekspertów ds. polityki senioralnej, aby usprawnić koordynację działań w regionach i lepiej dopasować politykę senioralną do realiów poszczególnych województw. To rozwiązanie ma służyć ścisłej współpracy administracji rządowej i samorządowej, aby planować i realizować skuteczną politykę senioralną, która odpowiada na lokalne potrzeby. Pełnomocnicy łączą i integrują podmioty oraz organizacje, które działają na rzecz osób starszych w danym województwie. Koordynują działania w regionie i tworzą przestrzeń do kształtowania polityki senioralnej na szczeblu regionalnym. Ściśle współpracują też z zespołem ekspertów ds. polityki senioralnej oraz prowadzą konsultacje projektów aktów prawnych i programów dotyczących seniorów. Dzięki ich pracy Departament Polityki Senioralnej KPRM oraz przedstawiciele rządu w terenie mogą uwzględnić perspektywę gmin, powiatów i samorządów wojewódzkich. istotną częścią ich pracy jest także kooperacja z jednostkami samorządu terytorialnego, szczególnie we wzmacnianiu roli rad seniorów. Spotkania regionalne, konsultacje i działania aktywizujące sprzyjają tworzeniu nowych rad seniorów oraz włączaniu tych już działających w opiniowanie lokalnych strategii. Pełnomocnicy uczestniczą również w licznych inicjatywach środowisk seniorskich. Są to między innymi debaty społeczne, wizyty studyjne, wydarzenia integracyjne i kampanie, które promują ideę aktywnego starzenia się.

RELACJE MIĘDZYPOKOLENIOWE

Linda Matus: Zapowiadany program „Szkoła międzypokoleniowa”, w którym młodzież wspiera seniorów w rozwijaniu kompetencji cyfrowych, ruszył, ale przedłużano nabór. Z czego to wynika – czy zainteresowanie było mniejsze, niż zakładano?

Przedłużenie naboru w kolejnej edycji „Szkoły międzypokoleniowej” traktuję jako decyzję organizacyjną, która służyła lepszemu wykorzystaniu formuły konkursu i dotarciu do większej liczby placówek w każdym województwie. Program jest skierowany do uczniów klas 7 i 8 szkół podstawowych oraz uczniów szkół ponadpodstawowych, a jego zadaniem jest organizacja warsztatów dla seniorów o kompetencjach cyfrowych i bezpiecznym korzystaniu z internetu. Szkoły pracują z nauczycielem liderem, korzystają ze wsparcia merytorycznego ekspertów NASK, otrzymują propozycje scenariuszy zajęć i prowadzą działania w swoich lokalnych społecznościach, na przykład w pracowniach komputerowych, bibliotekach lub klubach seniora. O znaczeniu programu przesądza więc jakość przeprowadzonych warsztatów, liczba zaangażowanych uczniów i seniorów, kooperacja ze środowiskiem lokalnym oraz późniejsze sprawozdania, a sam termin rejestracji pozostaje narzędziem organizacyjnym.

ZDROWIE i OPIEKA

Linda Matus: Opieka długoterminowa była jednym z deklarowanych przez Panią priorytetów polityki senioralnej. Dziś pojawiają się konkretne dane – tysiące nowych i przekształconych łóżek opieki długoterminowej oraz łóżek geriatrycznych w ramach KPO. Spróbujmy to przełożyć na praktykę, w jaki sposób ta opieka będzie realnie dostępna?

Dostępność opieki długoterminowej oznacza, iż osoba starsza, przewlekle chora albo wymagająca dłuższego wsparcia medycznego otrzymuje pomoc bliżej miejsca zamieszkania, w placówce przygotowanej do jej potrzeb. Dostępność opieki długoterminowej wymaga jasnej organizacji systemu, ponieważ samo zwiększanie liczby miejsc nie rozwiązuje problemu zagubienia pacjenta i jego rodziny między ochroną zdrowia a pomocą społeczną. Projekt ustawy o koordynacji opieki długoterminowej i osobach starszych porządkuje ten obszar przez wspólną definicję opieki długoterminowej, zasady współpracy instytucji, obowiązki informacyjne oraz monitorowanie jakości i dostępności usług. Kluczową rolę otrzyma powiatowy koordynator do spraw opieki długoterminowej, który będzie udzielał mieszkańcom indywidualnego wsparcia doradczego, informował o dostępnych usługach i świadczeniach, pomagał w wyborze formy pomocy dostosowanej do sytuacji konkretnej osoby oraz współpracował z podmiotami leczniczymi, pomocą społeczną, organizacjami pozarządowymi i innymi instytucjami działającymi w obszarze opieki. Koordynator będzie także identyfikował lokalne potrzeby i bariery, publikował informacje o dostępnych formach wsparcia oraz inicjował działania poprawiające dostępność i jakość opieki na terenie powiatu.

FINANSE

Linda Matus: Z badania „Gazety Senior” wynika, iż trzynasta emerytura to realne wsparcie – aż 65% seniorów wydaje ją w całości, głównie na leki, leczenie i bieżące rachunki. Jednocześnie wielu podkreśla, iż to pomoc doraźna. Czy – w świetle tych danych – widzi Pani potrzebę przesunięcia akcentu z jednorazowych świadczeń na zwiększanie bezpieczeństwa finansowego seniorów, np. poprzez trwałe zmiany systemowe?

Każda sytuacja jest indywidualna i wsparcie należy zróżnicować. Seniorzy mogą korzystać z usług opiekuńczych organizowanych przez gminy. W tym roku przeznaczyliśmy na to dodatkowe środki. Działa program bezpłatnych leków i szczepień dla osób po 65 roku życia. Działają też kluby seniora i domy dziennego pobytu, które oferują nie tylko zajęcia, ale także pomoc i poradnictwo. Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej przeznaczyło 80 mln zł na dofinansowanie tych form wsparcia. Co więcej, rząd wprowadził nowe świadczenie honorowe z tytułu ukończenia stu lat życia, rentę wdowią i rozwiązał kwestię tzw. emerytur czerwcowych. Chodzi tutaj o świadczenia emerytalne przyznane lub przeliczone w czerwcu w latach 2009–2019 oraz powiązane z nimi renty rodzinne. 16 kwietnia br. Zakład Ubezpieczeń Społecznych zakończył ponowne ustalanie ich wysokości. Łącznie ZUS przeliczył 219,5 tys. świadczeń z 220,2 tys. zaplanowanych spraw. Oznacza to realizację na poziomie 99,7 proc. W niewielkiej liczbie spraw postępowanie o ponowne przeliczenie świadczenia pozostaje zawieszone z powodu trwających postępowań sądowych lub administracyjnych.

Kazimierz Nawrocki: Wielu seniorów czuje się pokrzywdzonych zasadami przyznawania tzw. 14. emerytury – zwłaszcza osoby, które przez lata odprowadzały wyższe składki, a dziś otrzymują świadczenie pomniejszone lub wcale. Padają głosy, iż narusza to zasadę równości. Czy te zasady mogą zostać zmienione? W jakich okolicznościach?

Czternasta emerytura ma charakter świadczenia dodatkowego, który ma wspierać przede wszystkim seniorów o niższych dochodach. Dlatego też wprowadzono próg dochodowy, który wynosi 2900 zł brutto. Jednocześnie mechanizm „złotówka za złotówkę” zapewnia, iż wsparcie jest stopniowo ograniczane wraz ze wzrostem świadczenia podstawowego.

BEZPIECZEŃSTWO

Maria Orwat: Wielu seniorów – zwłaszcza tych, którzy pamiętają wojnę – odczuwa dziś realny lęk związany z sytuacją bezpieczeństwa. Czy państwo ma plan przygotowania seniorów na sytuacje kryzysowe – tak, aby każdy wiedział, gdzie się schronić, gdzie szukać pomocy i jak się zachować? Czy w tym zakresie większą rolę będą odgrywać ośrodki pomocy społecznej i samorządy?

Ministerstwo Obrony Narodowej, Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz Rządowe Centrum Bezpieczeństwa we współpracy z ekspertami, samorządami, służbami i organizacjami pozarządowymi opracowały „Poradnik Bezpieczeństwa”. Ma on przygotować obywateli na różnorodne zagrożenia, ale też wzmacniać wspólnotę, zaufanie i solidarność w całym społeczeństwie. Poradnik został rozesłany do wszystkich gospodarstw domowych w Polsce. Dostępny jest też w wersji wydrukowanej alfabetem Braille’a. Inne wersje językowe można pobrać w wersji elektronicznej na stronie: poradnikbezpieczenstwa.gov.pl. W systemie ochrony ludności i obrony cywilnej istotną rolę pełnią instytucje publiczne, w tym władze lokalne. Wójtowie, burmistrzowie, prezydenci miast, starostowie, wojewodowie i minister adekwatny do spraw wewnętrznych tworzą plany ewakuacji i schronienia, zarządzają infrastrukturą i koordynują działania służb. W urzędzie miasta lub gminy można uzyskać więcej informacji o wsparciu dla osób potrzebujących szczególnej pomocy w sytuacjach kryzysowych, w tym seniorów. Natomiast informacje o lokalizacji miejsc schronienia są dostępne w urzędzie gminy, jednostkach Państwowej lub Ochotniczej Straży Pożarnej oraz na stronie gov.pl/kgpsp/

PSYCHE

Jadwiga Kwiek: Od lat w „Gazecie Senior” prowadzimy cykl „ABC psychologii dla seniora” i widzimy, jak dużą potrzebą jest oswajanie zmian związanych z przemijaniem. Dla wielu seniorów najtrudniejsze jest to, co dzieje się w ich „w głowie”. Czy w polityce senioralnej widzi Pani miejsce na systemowe wsparcie, które przygotowuje do starości także od strony psychologicznej?

Tak, w polityce senioralnej widzę miejsce na systemowe wsparcie, które pomaga osobom starszym lepiej przechodzić przez zmiany związane z wiekiem. Projekt „Strategii Rozwoju Polski do 2035 r.” zakłada między innymi działania zwiększające udział seniorów w życiu społecznym, kulturalnym, wolontariacie oraz edukacji. Przewiduje też programy wspierające instytucje publiczne i organizacje społeczne w aktywizacji osób starszych przez spotkania, warsztaty i inne wydarzenia. istotną częścią tych działań będzie także informacja, pomoc w rozwiązywaniu drobnych problemów dnia codziennego oraz wsparcie wolontariuszy. Tak rozumiana aktywność wzmacnia relacje społeczne, poczucie sprawczości i codzienne bezpieczeństwo seniorów, dlatego pomaga im także w oswajaniu psychologicznych i społecznych zmian związanych ze starzeniem się. Więcej informacji znajdą państwo w projekcie „Strategii”: https://www.gov.pl/attachment/a9125b06-57ba-4e3b-b1be-50719a724eba

BON SENIORALNY

Linda Matus: Bon senioralny miał być jednym z najważniejszych elementów systemowego wsparcia opieki nad osobami starszymi w domu. Tymczasem projekt został wykreślony z Krajowego Planu Odbudowy, a jego przyszłość stała się niepewna, nie ma już ani terminu, ani finansowania z KPO. Czy bon senioralny wejdzie w życie, czy seniorzy powinni traktować go dziś jako niezrealizowaną zapowiedź?

Bon Senioralny jest programem rządowym przewidzianym w projekcie ustawy o koordynacji opieki długoterminowej i osobach starszych. Rada Ministrów przyjęła projekt 5 maja br. Ustawa ma wejść w życie 14 dni od dnia jej ogłoszenia. Wiadomo jednak, iż każdy projekt może zostać zmieniony w trakcie prac legislacyjnych. Przewiduję, iż prace w parlamencie potrwają nie dłużej niż do wakacji. Potem liczę na podpis prezydenta. Zakładamy, iż Bon Senioralny będzie dostępny już pod koniec trzeciego kwartału, czyli od października.

fot. Marzena Okła-Drewnowicz, PAP Marian Zubrzycki

Dziękujemy, iż przeczytałaś/łeś artykuł do końca. Mamy dla Ciebie kilka propozycji!

✓ Prenumeruj Gazetę Senior >>>TU nie przegap ważnych tematów dla seniorów
✓ Zapisz się do bezpłatnego Newslettera [środowy biuletyn] >>>TU najciekawsze treści prosto na Twój e-mail
✓ Wesprzyj pracę redakcji drobną kwotą: odwiedź buycoffee.to/gazeta-senior >>>TU
✓ Weź udział w anonimowej ankiecie o turystyce senioralnej >>>TU na jej podstawie powstanie artykuł do lipcowego wydania „Gazety Senior”. Dzięki Twojej opinii możemy opisywać i nagłaśniać prawdziwe potrzeby i problemy seniorów!

Przeczytaj również:

Marzena Okła-Drewnowicz, Ministra ds. Polityki Senioralnej [WYWIAD]. Rozmawiają redaktorzy „Gazety Senior”

Jak podróżują seniorzy? Wypełnij ankietę „Gazety Senior” i odbierz prezent