Sytuacja kryzysowa nie zawsze zaczyna się od syreny alarmowej i polecenia natychmiastowej ewakuacji. Czasami pierwszym sygnałem jest brak prądu, utrata łączności, silny wybuch w okolicy albo informacja o znalezieniu szczątków nieznanego obiektu.
Dla osoby starszej choćby kilkugodzinne zakłócenie codziennego funkcjonowania może mieć szczególne znaczenie. Regularnie przyjmowane leki, aparat słuchowy, problemy z poruszaniem się, konieczność kontaktu z rodziną czy korzystanie z urządzeń wspomagających sprawiają, iż część rzeczy warto przemyśleć wcześniej.
Nie chodzi o życie w ciągłym poczuciu zagrożenia.
Dobre przygotowanie oznacza przede wszystkim, iż kiedy wydarzy się coś nietypowego, senior wie, co zrobić jako pierwsze, gdzie szukać informacji i kogo poprosić o pomoc.
Przygotowanie zaczyna się przed kryzysem
Jedną z najważniejszych rzeczy jest prosty plan kontaktu z bliskimi.
Numery telefonów warto mieć nie tylko zapisane w telefonie, ale również na kartce przechowywanej w łatwo dostępnym miejscu. Dobrze wcześniej ustalić, kto sprawdzi sytuację seniora, o ile przez dłuższy czas nie będzie z nim kontaktu, oraz co zrobić, gdy telefon lub internet przestaną działać.
Szczególne znaczenie mają leki i urządzenia używane każdego dnia.
Jeżeli senior regularnie przyjmuje określone preparaty, korzysta z aparatu słuchowego, okularów, sprzętu wspomagającego poruszanie się albo urządzenia wymagającego zasilania, powinno to zostać uwzględnione w planie.
Warto również, aby przynajmniej jedna bliska osoba wiedziała, jakiego wsparcia senior może potrzebować.
Co warto mieć przygotowane?
Nie chodzi o gromadzenie nadmiernych zapasów ani kupowanie specjalistycznego wyposażenia.
Znacznie ważniejsze jest przygotowanie rzeczy, których brak podczas kilkugodzinnego lub kilkudniowego zakłócenia może stać się realnym problemem.
Przydatne mogą być przede wszystkim:
- regularnie przyjmowane leki oraz informacja o ich dawkowaniu,
- podstawowe dokumenty,
- zapisane na papierze numery telefonów do bliskich,
- telefon, ładowarka i naładowany powerbank,
- okulary, aparat słuchowy i potrzebne baterie,
- podstawowa apteczka,
- latarka,
- radio na baterie lub korbkę,
- zapas wody i żywności niewymagającej przygotowania,
- niewielka ilość gotówki,
- potrzebne środki higieniczne i pomocnicze.
Najważniejsze rzeczy powinny być łatwo dostępne.
Jeżeli pojawi się konieczność szybkiego opuszczenia mieszkania, nie jest to dobry moment na szukanie leków, dokumentów i telefonu w kilku różnych miejscach.
Blackout to więcej niż brak światła
Dłuższa przerwa w dostawie energii może oznaczać nie tylko ciemne mieszkanie.
Problemy mogą dotyczyć ładowania telefonu, dostępu do internetu, płatności elektronicznych, ogrzewania, części urządzeń domowych, a w niektórych budynkach również dostępu do wody.
Dlatego warto mieć alternatywne źródło światła, naładowany powerbank, radio niewymagające zasilania z sieci oraz podstawowy zapas wody i żywności.
Dla seniora szczególnie istotne jest także wcześniejsze ustalenie, co stanie się wtedy, gdy kontakt telefoniczny z rodziną nie będzie możliwy.
Czy ktoś przyjdzie sprawdzić sytuację? Czy sąsiad wie, iż w mieszkaniu znajduje się osoba mogąca potrzebować pomocy? Czy rodzina ma ustalone inne miejsce lub sposób kontaktu?
Czasami takie proste uzgodnienia są ważniejsze niż rozbudowany plan.
Ewakuacja seniora wymaga wcześniejszego przygotowania
Jeżeli służby zarządzą opuszczenie budynku lub określonego terenu, osoba starsza może potrzebować więcej czasu w przygotowanie się i przemieszczanie.
Dlatego warto wcześniej wiedzieć, gdzie znajdują się leki, dokumenty i podstawowe rzeczy potrzebne poza domem.
Jeżeli senior ma ograniczoną mobilność albo wymaga dodatkowego wsparcia, dobrze, aby wiedzieli o tym bliscy lub osoby znajdujące się w najbliższym otoczeniu.
Podczas ewakuacji warto również poinformować rodzinę, dokąd senior się udaje i — o ile jest to możliwe — z kim opuszcza miejsce zamieszkania.
Inna zasada obowiązuje jednak wtedy, gdy zagrożenie jest już bezpośrednie.
Jeżeli trzeba natychmiast oddalić się od niebezpieczeństwa, nie należy wracać po torbę, dokumenty czy leki, o ile oznaczałoby to ponowne wejście w strefę zagrożenia.
Słychać wybuch. Co zrobić?
Wyobraźmy sobie sytuację, która początkowo może być całkowicie niejasna.
Senior przebywa w mieszkaniu. Nagle słychać silny wybuch. Na chwilę znika zasilanie, za oknem pojawia się dym, a po kilku minutach zaczynają krążyć informacje, iż w pobliżu mógł spaść dron albo inny nieznany obiekt.
Pierwszym odruchem nie powinno być wychodzenie z domu po to, aby zobaczyć miejsce zdarzenia.
Nie trzeba również samodzielnie ustalać, czym był obiekt i dlaczego spadł.
Jeżeli w pobliżu znajdują się szczątki przypominające drona lub inny nieznany przedmiot, nie należy się do nich zbliżać, dotykać ich ani próbować ich przenosić. Takie znalezisko należy zgłosić pod numer 112 i pozostawić jego sprawdzenie adekwatnym służbom.
Nie warto również podchodzić bliżej tylko po to, żeby zrobić zdjęcie.
Najważniejsze jest zachowanie bezpiecznego dystansu i korzystanie z oficjalnych informacji.
A jeżeli pojawi się alarm o zagrożeniu z powietrza?
Inaczej należy reagować wtedy, gdy służby przekazują oficjalny alarm lub komunikat o zagrożeniu z powietrza.
W takiej sytuacji szczególnie ważne jest stosowanie się do przekazanych zaleceń i korzystanie z wiarygodnych źródeł informacji.
Senior nie powinien podejmować decyzji wyłącznie na podstawie przypadkowych wpisów w mediach społecznościowych czy niesprawdzonych wiadomości przesyłanych przez znajomych.
Rodzaj działania zależy od charakteru zagrożenia.
W jednej sytuacji adekwatne może być pozostanie w bezpiecznym miejscu, w innej przejście do wskazanego miejsca schronienia, a jeszcze w innej ewakuacja.
Dlatego samo usłyszenie sygnału alarmowego nie powinno prowadzić do chaotycznego działania.
Najpierw trzeba ustalić, czego dotyczy komunikat i jakie zalecenia przekazały adekwatne służby.
Wybuch nie zawsze oznacza bezpośredni atak
To ważne rozróżnienie.
Sam wybuch, awaria, upadek nieznanego obiektu czy alarm nie oznaczają automatycznie, iż w pobliżu działa napastnik.
Sytuacja wygląda inaczej, o ile pojawiają się strzały, uzbrojony sprawca, gwałtowna przemoc wobec ludzi albo inne bezpośrednie zagrożenie życia.
Wtedy nie należy zbliżać się do miejsca zdarzenia tylko po to, żeby sprawdzić, co się dzieje.
Priorytetem staje się ochrona życia.
Co zrobić podczas bezpośredniego ataku?
W Polsce w ramach kampanii przygotowanej przez Centrum Prewencji Terrorystycznej ABW i MSWiA promowany jest model 4U: Uważaj, Uciekaj, Ukryj się, Udaremnij atak. To prosty sposób zapamiętania kolejności działań podczas bezpośredniego ataku.
Uważaj – rozpoznaj zagrożenie i nie kieruj się w stronę miejsca, z którego dochodzą strzały lub widać gwałtowną przemoc.
Uciekaj – o ile istnieje bezpieczna droga odejścia od zagrożenia, skorzystaj z niej. Nie wracaj po pozostawione rzeczy.
Ukryj się – o ile ucieczka nie jest możliwa albo prowadziłaby w stronę napastnika, znajdź bezpieczniejsze miejsce, zamknij lub zabarykaduj wejście, wycisz telefon i odsuń się od drzwi oraz okien.
Udaremnij atak – to rozwiązanie ostateczne, gdy nie można ani bezpiecznie uciec, ani skutecznie się ukryć, a zagrożenie życia jest bezpośrednie.
Dla seniora szczególnie ważne może być wcześniejsze zwracanie uwagi na wyjścia z budynków oraz możliwość uzyskania pomocy od osób znajdujących się w pobliżu.
Nie każda osoba będzie mogła poruszać się równie szybko. Dlatego reakcja powinna uwzględniać rzeczywiste możliwości danej osoby i sytuację w miejscu zdarzenia.
Wiedza o takich zasadach ma znaczenie również w firmach, urzędach, placówkach i innych organizacjach, w których pracownicy mogą znaleźć się w sytuacji bezpośredniego zagrożenia. Szkolenia antyterrorystyczne dla firm i instytucji mogą obejmować m.in. model 4U, alarmowanie, ewakuację, ukrycie oraz praktyczne przygotowanie pracowników do reagowania na aktywnego napastnika.
Leki są ważne, ale podczas bezpośredniego zagrożenia najważniejsze jest życie
Leki, dokumenty, okulary, aparat słuchowy czy przygotowany wcześniej plecak mogą mieć ogromne znaczenie podczas ewakuacji, blackoutu albo dłuższego pobytu poza domem.
Jeżeli jednak senior znajduje się w miejscu bezpośredniego ataku i ma możliwość bezpiecznego odejścia, nie powinien wracać po pozostawione przedmioty.
Właśnie dlatego przygotowanie rzeczy wcześniej jest tak ważne.
Pozwala ograniczyć liczbę decyzji, które trzeba podejmować pod wpływem stresu.
Bliscy i sąsiedzi mogą mieć ogromne znaczenie
Bezpieczeństwo seniora nie zależy wyłącznie od jego własnego przygotowania.
Osoby starsze mogą później zauważyć komunikat, mieć trudności z przemieszczaniem się, nie korzystać regularnie z aplikacji mobilnych albo potrzebować pomocy przy opuszczeniu budynku.
Dlatego warto wiedzieć, kto w najbliższym otoczeniu może wymagać dodatkowego wsparcia.
Czasami bardzo ważnym elementem przygotowania będzie po prostu ustalenie:
„Jeżeli wydarzy się coś poważnego, sprawdzę, czy starsza osoba mieszkająca obok wie, co się dzieje i czy potrzebuje pomocy”.
Nie zastępuje to działań służb, ale może pomóc szczególnie w pierwszych minutach lub godzinach zakłócenia.
Najważniejszy jest prosty plan
Nie da się przygotować osobnej instrukcji na każdą możliwą sytuację.
Można jednak wcześniej ograniczyć liczbę decyzji, które trzeba będzie podejmować pod presją.
Blackout wymaga przygotowania do czasowego braku podstawowych usług.
Ewakuacja wymaga wcześniejszego przygotowania leków, dokumentów, kontaktów i podstawowych rzeczy potrzebnych poza domem.
Upadek drona lub nieznanego obiektu oznacza przede wszystkim zachowanie dystansu, niedotykanie znaleziska i przekazanie informacji służbom.
Alarm o zagrożeniu z powietrza wymaga korzystania z oficjalnych komunikatów i wykonywania zaleceń dotyczących schronienia lub ewakuacji.
Bezpośredni atak wymaga przede wszystkim ochrony życia: oddalenia się od zagrożenia, ukrycia, o ile ucieczka nie jest możliwa, oraz działania przeciwko napastnikowi jedynie w sytuacji ostatecznej.
Dobre przygotowanie nie polega na przewidywaniu wszystkiego.
Polega na tym, aby w trudnej sytuacji wiedzieć, co zrobić jako pierwsze.
Materiał ekspercki RiskCom
RiskCom przygotowuje firmy, instytucje i inne organizacje do działania w sytuacjach zagrożenia poprzez szkolenia, procedury, ćwiczenia i działania doradcze.
Materiał przygotowano z uwzględnieniem zaleceń zawartych w „Poradniku Bezpieczeństwa” oraz materiałów MSWiA, Policji i Centrum Prewencji Terrorystycznej ABW.
