Geografia niemożliwa. Miłość w tranzycie
Tytułowa „Mocca D’Oro” jest nie tylko kawiarnią, ale również sygnaturą pewnego stanu skupienia. Podgórnik osadza swoje wiersze w przestrzeniach tranzytowych: na płytach lotniska w Kopenhadze, w mordowniach Ostrawy, w hotelikach Łodzi czy w bramach katedr w Uppsali, tworząc coś na kształt geografii rozczarowania. Miłość w książce poetki nie posiada własnego domu; jest
„zawsze w piekle hotelu / nigdy w swoim łóżku.”.
Ta bezdomność uczuć jest u Podgórnik nierozerwalnie związana z kondycją współczesnego podmiotu, nas samych, wiecznie w drodze. Przestrzeń u Podgórnik jest równie specyficzna – centrum handlowe, klatka schodowa czy taksówka stają się jedynymi scenografiami, w których może dojść do zbliżenia czy aktów bliskości.
A zbliżenie to, jak czytamy w „Pustych kadrach”, zamiast gry wstępnej oferuje „ranking seryjnych morderców”. Nagłe przejście od erotyki do śmierci, od Erosa do Tanatosa, to jedno z bardziej widocznych napięć nowego tomu.
Puste kadry
GM
Zawsze w piekle hotelu,
nigdy w swoim łóżku.
Po pół butelki wina;
ze szminką na wargach.
Zamiast gry wstępnej
ranking seryjnych morderców
i pieśń jakiegoś palanta
z zadupia. Mieszkamy
na południu, a tu
rządzi miłość,
nawet taka pomięta
i mało zabawna.
Tulipany
raz i dwa, i trzy, i kręcimy kołem, wiosła biją o wodę, młodość
się domaga tak zwanych praw, a tak naprawdę mija stacje
niczym Pendolino. Sfrustrowana muza cynicznego podrapka
liczy już tylko na telefon miłości sprzed lat. ale on zajmuje
tron i gra jej na nosie, a ona i tak się uśmiecha, bo ładnie mu
ze wszystkim, co ich spotkało. choćby zagony trupów, po których
się przeszli, kwitną od razu zwiędłe. Ta forma przetrwania, co
w najlepszej wierze wydała się niezła niespełnionym rodzicom,
odwala cover zmartwychwstania. I to nie siwizna, to pajęczyny
wzbudzają ściśle reglamentowany rodzaj czułości. Tulipany.
Krew, pot i menopauza
W „Kochankach z Mocca D’Oro” ciało nie jest już świątynią kultu młodości, ale maszyną, która zaczyna zawodzić. Podgórnik z niezwykłą odwagą wprowadza do wierszy tematykę starzenia się, biologicznego zużycia i „odłamek menopauzy znudzonego ciała”. Cielesność jest tu lepka, gęsta i problematyczna.
Autorka „Erwina i fatum” dokonuje tu niemal medycznego audytu kobiecego ciała. Macierzyństwo, płodność, pożądanie: wszystko to zostaje przefiltrowane przez filtr nowych okularów, które pozwalają dostrzec „pominięty tekst”.
To somatyka usterki: serce jest sztuczne, lis na etoli jest sztuczny, a jedynym autentycznym doznaniem są marznące na dworze dłonie.
fot. Materiały prasowe
Dziedziczka maski
Szósta rano, poranny spacer po Uppsali. Wyrwana
z dusznej skandynawskiej nocy zbiegam uliczką
i chłonę jak szwedzka odmiana Audrey Hepburn,
i jeszcze się dopinam wtedy w tym anturażu w etoli,
coś mi ją kupił w Padwie na targu staroci. Sztuczny
lis, sztuczne serce. Kalendarzyk, nie gumki. Świt
smaga mnie pragnieniem lepszych alkoholi, lepszych
stron, lepszych śniadań, łóżek, antresoli i sztalug,
bo to o nie mieliśmy się kłócić. Powoli to odjeżdża;
kupuję pocztówki w folii i palę w bramie katedry,
która skądinąd piękna.
Wojna jako poza
Niezwykle interesujący jest u Podgórnik wątek społeczno-polityczny, ujęty w ironiczną ramę. Wiersz „Nie moja wojna” to bezlitosny portret współczesnego zaangażowania, które staje się rodzajem modowego wyboru („Toczek czy arafatka? Maseczka? Ray-Bany?”). Podgórnik demaskuje powierzchowność naszych buntów, pokazując, jak łatwo tragedia staje się elementem anturażu.
Jednocześnie autorka nie ucieka od konkretu ekonomicznego. Pisze o „ofiarach pregabaliny”, o księgarniach zamykanych z przyczyn rynkowych, o „beneficjentach korpo i żniwiarzach coachingu”. Ten społeczny horyzont nadaje jej wierszom ciężaru – nie idzie już tylko o egzystencjalny ból.
To ból osadzony w konkretnym systemie, w którym „tramwaje drożeją”, a klasa społeczna „dawno rozeszła się w szwach płodoróbstwa”.
Nie moja wojna
Proszę pokornie o wybaczenie, teraz chciałabym
podłączyć się do paninej wojny. Mam wygodne
buty, ale mogę też pozować w szpilkach. Toczek
czy arafatka? Maseczka? Ray-Bany? Może być
ciemna szminka albo spierzchnięte usta.
Wnoszę o równouprawnienie mego uczestnictwa
w paninej wojnie. Mogę łykać proszki, dowolne
proszki, albo wziewać, czy co tam robicie na tej
wojnie. Mam zapas gotówki i plecak ratunkowy.
Tak, sypiam spokojnie.
Forma jako pancerz
Podgórnik żongluje gatunkami – od mini poematów aż po rwane, niemal filmowe kadry. Ta dbałość o formę pełni tu funkcję pancerza: im bardziej świat się rozpada, tym bardziej zdyscyplinowana musi być fraza. „Urna albo trumna” – ten brutalny skrót myślowy z wiersza „After you, Milady” pokazuje, iż w tym świecie nie ma miejsca na ornament.
„Kochankowie z Mocca D’Oro” to tom o ostatecznym pożegnaniu z iluzjami. Marta Podgórnik napisała książkę o tym, co zostaje, gdy zdejmiemy z siebie „plomby, łatki i akty / zawarcia małżeństwa”. Zostają „truchła rytmu zawieszone w słowach”.
To lektura przypominająca spojrzenie w lustro w hotelowej łazience o szóstej rano – tam, gdzie światło jest bezlitosne, a szminka na wargach dawno się starła po poprzedniej nocy. Podgórnik udowadnia, iż jest jedną z ważniejszych diagnostek ciemniejącej współczesności.
After you, Milady
Kochałam kiedyś chłopca, co miał złote serce
(I nie jest to opowieść o stracie dziewictwa).
Jest sto sposobów pokochania chłopca, lecz
Jakoś mnie pociesza, gdy płacę rachunek,
Że koniec końców jeden: urna albo trumna.
Kochałam kiedyś książki, formalne dziedzictwa
Mieszczańskich fortun, srogie jak długie nazwiska,
Lecz pociesza mnie dzisiaj – jestem z tego dumna,
Że tak hojnie dotują w Polsce czasopisma.
