Wiktor Zaremba miał siedemdziesiąt jeden lat, kiedy zobaczył swoje zdjęcie na okładce gazety leżącej przy kasie w Biedronce na Puławskiej. Nie poznał siebie od razu. Człowiek w za dużej kurtce, z siatką na zakupy, z brodą, której nikt mu nie strzygł od miesięcy — to nie był aktor, którego przez trzy dekady oglądała cała Polska w rolach dumnych oficerów i twardych ojców rodu. To był ktoś, kto wygląda, jakby zapomniał, iż kiedyś grywał na Kongresowej przed pełną widownią.
Kasjerka, dziewczyna może dwudziestoletnia, odłożyła gazetę i spojrzała na niego, potem na zdjęcie, potem znowu na niego. Nic nie powiedziała. Wiktor zapłacił kartą, wziął siatkę i wyszedł na mróz.
Dzwoniła do niego tylko jedna osoba regularnie — Marta, jego córka, która mieszkała w Poznaniu i miała własne życie, dzieci, kredyt na dom. Rozmawiali raz na dwa tygodnie, zawsze krótko. Nie pytała, jak sobie radzi finansowo. Nie musiała pytać — wiedziała.
Bo to Marta, razem z mężem, prowadziła od jedenastu lat fundację jej ojca. Fundację, którą Wiktor założył po śmierci żony, żeby pomagać młodym aktorom z małych miast dostać się do szkół teatralnych. Wpłacił na start czterysta dwadzieścia tysięcy złotych — całe honorarium z ostatniego serialu, w którym grał. Podpisał pełnomocnictwo, bo ufał zięciowi, który był prawnikiem i twierdził, iż tak będzie "wygodniej przy rozliczeniach".
Rok po roku Wiktor przestawał rozumiać, gdzie idą pieniądze. Prosił o wgląd w konta, dostawał wymówki. "Tato, akurat mamy audyt". "Nie teraz, mamy się dobrze i tyle". A potem zaczęły znikać drobniejsze rzeczy — samochód, którym jeździł, przepisany "na fundację jako pojazd służbowy". Mieszkanie na Mokotowie, w którym mieszkał czterdzieści lat, sprzedane, bo "fundacja potrzebowała kapitału obrotowego", a on przeniesiony do kawalerki wynajmowanej przez tę samą fundację — płacił za nią z własnej emerytury.
Nikt nie pytał go, czy się zgadza. Po prostu pewnego dnia przyszli ludzie z pudłami.
Teraz siedział w tej kawalerce przy Rakowieckiej, dwadzieścia osiem metrów kwadratowych, kaloryfer, który grzał tylko połowę pokoju, i patrzył na własną twarz w gazecie brukowej z nagłówkiem: "Gwiazda ekranu w nędzy?". Pod tekstem ktoś już zdążył napisać w komentarzach internetowych, iż pewnie przepił majątek.
Za oknem szczekał sąsiedzki jamnik, którego właścicielka wyprowadzała codziennie o tej samej porze — jedyny stały punkt w dniu Wiktora, jedyna rzecz, która się nie zmieniała.
Zadzwonił telefon. Marta.
— Tato, widziałam to zdjęcie. Ludzie piszą różne rzeczy.
— Widziałem.
— Chcesz, żebym coś powiedziała? Może wydać oświadczenie od fundacji, iż wszystko jest w porządku, iż po prostu… nie dbasz o wizerunek, bo już nie musisz.
Wiktor przez chwilę milczał, trzymając w ręku kubek z wystygłą herbatą.
— A jest w porządku, Marta?
Cisza w słuchawce trwała dłużej, niż powinna.
— Tato, nie zaczynajmy tego znowu.
Odłożył słuchawkę bez pożegnania. Nie ze złości — po prostu nie miał już siły na rozmowę, która nigdzie nie prowadziła.
Następnego dnia pojechał do kancelarii na Nowogrodzkiej, do Bartosza Dudka, który kiedyś grał u niego epizod w spektaklu, a potem rzucił aktorstwo dla prawa. Zabrał ze sobą wszystko, co miał — stary segregator z umową założycielską fundacji, kopię aktu notarialnego sprzedaży mieszkania, wyciąg z konta emerytalnego pokazujący, ile płaci za wynajem kawalerki, która formalnie należała do fundacji noszącej jego własne nazwisko.
Bartosz przeglądał papiery przez czterdzieści minut, nie odzywając się. W końcu zdjął okulary.
— Panie Wiktorze, pełnomocnictwo, które pan podpisał w dwa tysiące trzynastym, dawało zięciowi prawo do zarządzania majątkiem fundacji. Nie do dysponowania pana prywatną własnością. Sprzedaż mieszkania na Mokotowie była nielegalna, jeżeli nie miał pan świadomości i nie podpisał pan osobnej zgody.
— Nie podpisałem.
— To by tłumaczyło, dlaczego akt notarialny ma pana podpis, którego nie rozpoznaję jako pana podpis sprzed dwa tysiące trzynastego. Może pan przynieść starsze dokumenty do porównania?
Wiktor przyniósł. Ekspertyza grafologiczna, którą zlecił Bartosz, zajęła trzy tygodnie i kosztowała dwa tysiące sześćset złotych, które Wiktor pożyczył od dawnego kolegi z planu. Wynik: podpis pod aktem sprzedaży mieszkania był podrobiony.
Marta i jej mąż Konrad zostali wezwani do kancelarii notarialnej razem z Wiktorem i Bartoszem, formalnie w sprawie "wyjaśnienia rozbieżności w dokumentacji majątkowej fundacji". Konrad przyszedł w garniturze, pewny siebie, z teczką pod pachą. Marta usiadła obok niego, nie patrząc na ojca.
— To jakieś nieporozumienie — zaczął Konrad, zanim ktokolwiek się odezwał. — Wszystkie decyzje były konsultowane z Wiktorem, mamy to na mailach.
— Na jakich mailach? — zapytał Bartosz, kładąc na stole segregator. — Bo ja mam ekspertyzę, która mówi co innego o podpisie na akcie notarialnym z dwa tysiące osiemnastego roku.
Konrad sięgnął po teczkę i otworzył ją, ale nie znalazł tam nic, co mógłby pokazać. Marta patrzyła teraz na ojca, a jej ręce, złożone na kolanach, zacisnęły się na własnym rękawie swetra.
— Tato, ja nie wiedziałam, iż on… iż to on podpisywał za ciebie. Myślałam, iż masz świadomość każdej transakcji.
Wiktor otworzył segregator i wyjął z niego kartkę — pełnomocnictwo z dwa tysiące trzynastego roku.
— Tu jest napisane czarno na białym: zarządzanie majątkiem fundacji. Nie moim mieszkaniem, nie moim samochodem, nie moją emeryturą. Przez jedenaście lat nikt z was nie zapytał mnie wprost, co się dzieje z moimi pieniędzmi, bo baliście się, iż zapytam o to samo.
Notariusz, kobieta w okularach z grubą oprawką, przerwała ciszę pytaniem, czy strony chcą kontynuować w obecności prawnika reprezentującego stronę poszkodowaną, czy wolą przerwę.
— Nie potrzebuję przerwy — powiedział Wiktor. — Chcę odwołać pełnomocnictwo Konrada ze skutkiem natychmiastowym, zgłosić sprzedaż mieszkania jako dokonaną na podstawie sfałszowanego dokumentu i zażądać zwrotu środków z fundacji na moje prywatne konto w wysokości, jaką wykaże biegły księgowy.
Konrad wstał, twierdząc, iż to absurd, iż zrujnuje to fundację, iż dzieci ze szkół teatralnych stracą stypendia. Wiktor spojrzał na niego znad segregatora.
— Fundacja nosi moje nazwisko. jeżeli ktoś ją zrujnował, to nie ja, tylko ten, kto przez jedenaście lat traktował ją jak własny rachunek bankowy.
Bartosz podał notariuszowi gotowy wniosek o odwołanie pełnomocnictwa — dokument, który przygotował dzień wcześniej, licząc się z tym, iż spotkanie może pójść w tę stronę. Wiktor podpisał go własnym, prawdziwym podpisem, tym samym, którym podpisywał się od pięćdziesięciu lat na afiszach teatralnych.
Marta wyszła z kancelarii pierwsza, sama, zostawiając Konrada z jego pustą teczką. Zadzwoniła do ojca trzy dni później, kiedy prokuratura już przyjęła zawiadomienie o możliwym oszustwie.
— Tato, ja się wyprowadzam od niego. Nie wiedziałam o wszystkim, przysięgam, iż o wszystkim nie wiedziałam.
Wiktor nie powiedział, iż jej wierzy. Powiedział tylko, iż w przyszły wtorek ma spotkanie z księgowym w sprawie odzyskania mieszkania na Mokotowie i iż jeżeli chce, może przyjechać.
Mieszkanie odzyskał po siedmiu miesiącach postępowania, w maju, kiedy kasztanowce przy Puławskiej już przekwitały. Nowi właściciele, którzy kupili je od Konrada w dobrej wierze, dostali zwrot ceny z majątku fundacji — decyzją sądu, po ustaleniu, iż sprzedaż była nieważna od początku.
Wiktor wprowadził się z powrotem pierwszego czerwca. Rozpakował jedno pudło z książkami, postawił na parapecie zdjęcie żony i usiadł na starym fotelu, który jakimś cudem przetrwał całą tę historię w piwnicy syna kolegi z planu, gdzie go kiedyś zostawił na przechowanie.
Jamnika sąsiadki spod Rakowieckiej już nie słyszał. Za to słyszał tramwaj numer osiemnasty, który skręcał na rondzie tuż pod jego oknem, dokładnie tak samo jak czterdzieści lat temu.
