Nazywam się Bożena Wypych i od dwudziestu trzech lat prowadzę mały sklep motoryzacyjny przy ulicy Wjazdowej w Radomiu — filtry, oleje, klocki hamulcowe, czasem żarówka do starego poloneza, choć takich klientów już mało. Warsztat Struzika mam dosłownie po sąsiedzku, przez ścianę, i słyszę przez tę ścianę więcej, niż powinnam. Kompresor, radio nastawione na jedną stację disco polo, i od jakiegoś czasu — kłótnie.
Pan Edward Struzik, właściciel, to człowiek koło siedemdziesiątki, blacharz z zawodu, ręce ma czarne od oleju już chyba na stałe. Warsztat założył w osiemdziesiątym dziewiątym roku, jeszcze za komuny, na podwórku po dziadku. Syna, Marka, wciągnął w robotę, kiedy ten miał może dwadzieścia lat. Marek teraz ma czterdzieści dwa, żonaty z Anitą, dwoje dzieci w podstawówce przy Sadkowskiej.
To właśnie Anita zaczęła u nich pomagać w papierach jakieś sześć lat temu, po tym jak stara księgowa poszła na emeryturę. I trzeba przyznać — dziewczyna ogarnęła to gospodarstwo lepiej niż ktokolwiek wcześniej. Faktury, ZUS, terminy przeglądów — wszystko poukładane. Ja jej choćby program polecałam do fakturowania, bo u mnie w sklepie ten sam działa.
Problem zaczął się wiosną, kiedy pan Edward zachorował. Serce. Trzy tygodnie w szpitalu przy Aleksandrowicza, potem rehabilitacja. Marek przejął warsztat całkowicie — klientów, zamówienia części, wszystko. I chyba wtedy coś mu się w głowie poprzestawiało, bo zaczął mówić klientom "mój warsztat", a nie "warsztat ojca". Słyszałam to na własne uszy, bo raz przyszedł do mnie po uszczelkę i tak się przedstawił nowemu klientowi przez telefon.
We wrześniu, jak pan Edward już wrócił do pracy, choć na pół etatu, bo lekarz zabronił dźwigać — Marek zaproponował ojcu, żeby "dla porządku prawnego" przepisał warsztat na niego. Podobno tłumaczył to podatkami, jakąś ulgą przy sukcesji firm rodzinnych. Anita mi to sama potem opowiadała, stojąc u mnie w sklepie po worek płynu do spryskiwaczy, bo zimą to u niej zawsze rozchodzi się szybko.
Pan Edward się zgodził. Zaufał synowi, poszedł do notariusza przy Żeromskiego, podpisał. Warsztat, dwie podnośniki, kompresor, cały sprzęt — wszystko na Marka. Zostawił sobie tylko rentę i mieszkanie na Michałowie, w którym mieszka sam od śmierci żony.
I tu zaczyna się to, co widziałam już z bliska.
Gdzieś w listopadzie zauważyłam, iż pan Edward przychodzi rano do warsztatu, a wychodzi po dwóch godzinach. Kiedyś przesiadywał tam do wieczora, choćby po zamknięciu, bo lubił dłubać przy jakimś starym aucie dla przyjemności. Zapytałam go wprost, przy kawie, którą czasem razem pijemy na zapleczu u mnie.
— Marek mówi, iż nie muszę już przychodzić na dłużej. Że sobie poradzi.
Powiedział to bez pretensji, tak jakby to była normalna kolej rzeczy. Ale ręce mu drżały przy tej filiżance bardziej niż zwykle.
W grudniu było gorzej. Zamówił sobie części do swojego prywatnego auta — starego mercedesa, który reperował po godzinach jako hobby — i Marek kazał mu za to zapłacić z własnej kieszeni. Wcześniej wszystko było wspólne, teraz nagle "firma to firma, a ty to ty".
Anita przyszła do mnie tydzień przed Wigilią, roztrzęsiona, kupić żarówki choinkowe, bo akurat u niej w sklepie zabrakło. Powiedziała, iż Marek postanowił, iż ojciec od nowego roku ma "przejść na emeryturę na dobre" — czyli w ogóle przestać przychodzić. Że warsztat go teraz "spowalnia", iż klienci wolą, jak obsługuje młodszy. Anita się z tym nie zgadzała, mówiła mu, iż tak się nie robi, ale Marek miał to gdzieś.
— On się boi, iż ojciec znowu zachoruje, i wtedy będzie problem z obsadą — tłumaczyła mi Anita, kręcąc w palcach paragon. — Ale to nie tak się mówi ojcu, prawda?
Nie odpowiedziałam, bo nie moja sprawa była oceniać. Ale zapamiętałam tę minę pana Edwarda, kiedy dwa dni później przyszedł do mnie po drobny bezpiecznik i zobaczył, iż na drzwiach warsztatu wisi już nowy szyld z samym nazwiskiem "M. Struzik — Mechanika Pojazdowa". Stary, ten sprzed trzydziestu paru lat, z jego imieniem, ktoś zdjął i wystawił przy śmietniku.
Podniósł ten szyld z ziemi. Nic nie powiedział. Wsadził go do bagażnika swojego mercedesa i pojechał.
Nie widziałam go potem przez dwa tygodnie. Dopiero w połowie stycznia, mroźnego dnia, kiedy termometr u mnie w sklepie pokazywał minus jedenaście, zajechał pod warsztat taksówką — sam, bez samochodu, bo mercedesa jakoś nie było widać. Miał ze sobą teczkę, tę samą skórzaną, w której zawsze trzymał papiery firmowe, jeszcze zanim wszystko przepisał.
Wszedł do warsztatu w środku dnia, kiedy Marek akurat obsługiwał klienta przy kanale. Anita siedziała przy biurku z laptopem. Widziałam to przez okno swojego sklepu, bo drzwi u nich były uchylone mimo mrozu — pewnie od spalin.
Pan Edward położył teczkę na biurku, otworzył ją i wyjął stamtąd plik dokumentów. Powiedział coś do Anity, ona zaczęła czytać, a potem zawołała Marka od kanału.
Podeszłam bliżej, pod pretekstem, iż akurat wynoszę kartony do kontenera, który stoi między naszymi budynkami. Usłyszałam urywek.
— To jest umowa dożywotniej dzierżawy pomieszczenia na Michałowie — mówił pan Edward, spokojnym, ale twardym głosem, jakiego u niego wcześniej nie słyszałam. — Garaż po sąsiedzku, ten, który kupiłem w zeszłym roku od Kowalika. Wynająłem go firmie transportowej Bartczaka na dziesięć lat, od pierwszego lutego. Płacą z góry, całość, sto dwadzieścia tysięcy złotych, już na moim koncie.
Marek stał z ręcznikiem w rękach, nie rozumiejąc jeszcze, o co chodzi.
— Tato, po co mi to mówisz? Ten garaż nie ma nic wspólnego z warsztatem.
— Właśnie — odpowiedział pan Edward. — Bo warsztat już do mnie nie należy, sam mi to wytłumaczyłeś w grudniu. A ten garaż to jedyne, co mi zostało po sprzedaniu udziału w firmie, którą budowałem trzydzieści siedem lat. I postanowiłem, iż skoro mój syn potrafi obejść się beze mnie w miejscu, które sam stworzyłem — to ja też obejdę się bez niego przy tym, co jeszcze mam.
Anita przestała pisać na klawiaturze. Marek zrobił krok do przodu.
— Zaczekaj, jaki udział? Ty nic nie sprzedawałeś, ty przepisałeś…
— Przepisałem warsztat. Ale zachowałem prawo pierwokupu do gruntu pod nim, bo działka formalnie jest współwłasnością z twoją matką, świeć jej Panie, i po niej przeszła połowa na mnie. Notariusz Żeromski dopilnował tego, jak podpisywaliśmy akt we wrześniu, bo o to poprosiłem osobiście, bez twojej wiedzy.
Zapadła cisza, w której słychać było tylko syczenie kompresora w tle.
— To znaczy co? — zapytał Marek, a głos mu się łamał.
— To znaczy, iż grunt pod warsztatem wciąż w jednej trzeciej należy do mnie. I iż właśnie podpisałem z prawnikiem, panią Ilończyk z kancelarii przy Malczewskiego, wniosek o zniesienie współwłasności. Masz dwa wyjścia: albo wykupisz moją część za rynkową wycenę, którą już zrobił rzeczoznawca — sto siedemdziesiąt cztery tysiące złotych — albo grunt idzie pod licytację sądową, a wtedy nie wiadomo, kto go kupi.
Marek usiadł na krześle obok Anity, jakby nogi mu się ugięły. Anita patrzyła to na niego, to na teścia, z tą samą miną, z jaką kiedyś opowiadała mi o żarówkach choinkowych — jakby wiedziała, iż to się musiało tak skończyć.
— Miałem sto dwadzieścia tysięcy z dzierżawy garażu — dodał pan Edward, zamykając teczkę. — Resztę dołożę z oszczędności. jeżeli nie zechcesz wykupić, ja to zrobię za ciebie, formalnie, przez spółkę, którą już zarejestrowałem w KRS w zeszłym tygodniu. I wtedy to ja będę twoim wynajmującym, Marku, a nie ojcem.
Wyszedł z warsztatu bez pożegnania. Zamówił taksówkę przez telefon, tę samą firmę, co przyjechał. Stałam przy swoich kartonach i patrzyłam, jak wsiada, trzymając teczkę na kolanach, tak jak trzyma się rzecz, której nie odda już nikomu.
Marka widziałam jeszcze tego samego wieczoru, sam, przy warsztacie, gapiącego się na szyld z samym swoim nazwiskiem, ten sam, który kazał zawiesić w grudniu. Stał tak długo, iż zgasło światło na klatce u mnie nad sklepem, bo czujnik ruchu przestał je wyłapywać.
Nie wiem, co zrobią dalej — czy Marek zbierze te sto siedemdziesiąt cztery tysiące, czy sprzeda coś, żeby spłacić ojca, czy w końcu ktoś obcy będzie właścicielem gruntu pod warsztatem, który nosi jego nazwisko na szyldzie. Wiem tylko, iż pan Edward od tamtego dnia znów zagląda do mnie na kawę — ale teraz przychodzi już nie z warsztatu, tylko od strony przystanku, pieszo, w tej samej teczce, którą nosi teraz wszędzie ze sobą.
