Zima w Sokółce zaczęła się wcześnie tego roku – już w połowie października spadł pierwszy śnieg, a Bartek Wieczorek trzeci dzień z rzędu nie mógł rozpalić w piecu kaflowym po dziadku. Drewno leżało na podwórku od miesiąca, przywiezione ciężarówką z gminnego składu – dla rodzin wielodzietnych rozdawali za darmo, trzeba było tylko porąbać samemu. A on nie umiał. Albo siekiera była tępa, albo ręce nie te.
Miał trzydzieści cztery lata, dwoje dzieci i żonę, która od pół roku leżała w szpitalu w Białymstoku – guz na jajniku, druga chemia za tydzień. Teściowa, Halina Kowalczyk, przyjechała "pomóc", zajęła pokój po babci i codziennie rano pytała przy kawie, dlaczego w domu zimno.
– Bo drewna nie porąbałem, mamo.
– To porąb.
– Próbowałem wczoraj cały wieczór. Nie idzie.
Halina wzruszała ramionami i wracała do swojego kubka. Ona sama nigdy w życiu drewna nie rąbała – w bloku na Sienkiewicza mieszkała czterdzieści lat, ogrzewanie miejskie, choćby nie wiedziała, jak siekierę trzymać. Ale wiedzieć nie musiała, żeby oceniać.
Syn, Kacper, miał dziewiętnaście lat i akurat wrócił z zasadniczej szkoły zawodowej w Białymstoku na weekend. Zobaczył ojca przy pniu, z czerwonymi od zimna dłońmi, i przez chwilę nic nie powiedział – tylko podniósł siekierę, zważył ją w ręku, obejrzał ostrze pod światło.
– Tato, ona jest tępa jak but. Kiedy ją ostatnio ostrzyłeś?
– Nie wiem. Dziadek chyba jeszcze ostrzył.
Kacper pokręcił głową i poszedł do komórki po pilnik. Przez godzinę siedział na progu i ostrzył, a Bartek stał obok i patrzył, jak metal zaczyna błyszczeć jaśniej przy każdym pociągnięciu.
Wtedy Halina wyszła na ganek z papierosem – paliła po kryjomu, żeby dzieci nie widziały – i rzuciła, jakby mówiła do siebie, ale głośno, żeby na pewno usłyszeli:
– U mnie w bloku Zdzisiek z trzeciego piętra jednym zamachem rąbał. A tu chłop, dwa metry wzrostu, nie potrafi.
Bartek nic nie odpowiedział. Poszedł do kuchni, nalał sobie herbaty, usiadł przy stole i patrzył przez okno na syna, który właśnie skończył ostrzyć i zabierał się do pierwszego pnia.
Pierwsze uderzenie – siekiera weszła jak w masło, pieniek rozpadł się na dwie równe połówki. Kacper spojrzał na ojca przez szybę i uniósł kciuk.
Trzy dni później Bartek pojechał do Białegostoku, do szpitala. Żona, Ania, leżała podłączona do kroplówki, chudsza o dziesięć kilogramów niż jesienią, ale przytomna i całkiem trzeźwo patrząca na sprawy. Opowiedział jej o drewnie, o Kacprze, o matce z papierosem na ganku. Ania długo milczała, bawiąc się rurką od kroplówki.
– Wiesz, ile mama nam dała, jak braliśmy kredyt na dom?
– Piętnaście tysięcy. Pamiętam.
– A wiesz, ile razy nam to wypomniała przez te dziesięć lat?
– Nie liczyłem.
– Ja tak. Sto dwadzieścia siedem razy. Zaczęłam liczyć trzy lata temu, w zeszytku.
Bartek nie wiedział, co powiedzieć. Ania wyjęła z szafki przy łóżku zeszyt w kratkę, pokazała mu strony zapisane drobnym pismem – daty, cytaty, jedna linijka na wpis. "18 marca – powiedziała, iż bez niej byśmy zdychali z głodu." "2 lipca – przy sąsiadce powiedziała, iż jestem niewdzięczna."
– Chcę, żebyś jej oddał te pieniądze. Z odsetkami, jak w banku, sześć procent rocznie. To będzie dziewiętnaście tysięcy osiemset. Mam to policzone.
– Ania, ty teraz powinnaś myśleć o sobie, nie o…
– Ja myślę o sobie. Bo jak wrócę do domu, chcę wrócić do domu, w którym nikt mi nie liczy każdego kawałka drewna, który mój mąż nie umie porąbać.
Bartek wypłacił zaliczkę z pensji spawacza, dołożył sprzedaż starego traktorka Ursus, który stał w szopie bez użytku od lat – razem wyszło dziewiętnaście osiemset, day po dniu, gotówką w kopercie. W niedzielę, przy niedzielnym obiedzie, którego Halina sama nie ugotowała, bo Kacper stanął przy garnkach zamiast niej, Bartek położył kopertę na stole.
– Co to?
– Piętnaście tysięcy sprzed dziesięciu lat plus odsetki. Dziewiętnaście osiemset. Rachunek zamknięty, mamo.
Halina otworzyła kopertę, policzyła, spojrzała na zięcia tak, jakby po raz pierwszy zobaczyła go naprawdę.
– Nie chcę tych pieniędzy. To był prezent.
– Prezenty się nie wypomina sto dwadzieścia siedem razy. Ania liczyła. W zeszycie.
Cisza przy stole trwała długo – tak długo, iż zupa wystygła w talerzach. Halina wstała pierwsza, zabrała kopertę i wyszła z kuchni bez słowa. Nazajutrz spakowała walizkę i pojechała do siostry w Grajewie, mówiąc, iż "u obcych ludzi mieszkać nie będzie".
Ania wróciła ze szpitala w grudniu, po drugiej rundzie chemii, z wynikami lepszymi, niż lekarze się spodziewali. W domu było ciepło – Kacper przyjeżdżał na weekendy i rąbał drewno naostrzoną siekierą, a Bartek nauczył się w końcu sam, po pokazówce syna. Zeszyt w kratkę Ania schowała do szuflady w komodzie, obok metryk dzieci i aktu własności domu. Nie wyrzuciła go. Czasem, wieczorem, otwierała go i dopisywała nową linijkę – już nie o mamie, tylko o tym, ile drewna spalili w danym tygodniu i czy starczy do wiosny.
