Przez jedenaście lat nakrywałam do świątecznego stołu na pięć osób, i co roku krzesło mojego ojca stało puste. Nie dlatego, iż nie żył. Dlatego, iż sam wybierał, żeby nie przyjść.
Nazywam się Marysia Duda. Wychowałam się w wynajętym domku z dwiema sypialniami na ulicy Sosnowej na krakowskim Bieżanowie, w takim, gdzie zimą piec kaflowy trzeszczał całą noc i słyszało się psa sąsiada przez trzy ogrodzenia. Moja matka, Elżbieta, pracowała na pierwszą zmianę w pralni przemysłowej przy ulicy Wielickiej, prasując cudze pościele za jedenaście złotych na godzinę, a mój ojciec, Ryszard, mieszkał po drugiej stronie miasta — dość blisko, żeby dojechać w piętnaście minut, i dość daleko, żeby nigdy tego nie zrobić.
Nie zniknął. Tego ludzie nie rozumieją, kiedy próbuję to wyjaśnić. Miał nowe mieszkanie, nową dziewczynę, w końcu nowe dzieci. Na moje zakończenie szkoły podstawowej przyszedł czterdzieści minut spóźniony, stał z tyłu sali w okularach przeciwsłonecznych i wyszedł, zanim wyczytano moje nazwisko przy świadectwie z wyróżnieniem. Dwa razy wysłał pięćdziesiąt złotych w kartce urodzinowej — pamiętam, bo drugi raz kartka była na niewłaściwe urodziny, "wszystkiego najlepszego z okazji dziesiątych urodzin", gdy właśnie skończyłam dwanaście lat.
Matka nigdy nie mówiła o nim źle. Powtarzała tylko: "To twój ojciec, córeczko, to się nie zmieni" — i wracała do prasowania.
W niedzielne popołudnia siadałam na schodkach przed domem, bo niedziela miała być jego dniem. Patrzyłam, jak samochody zwalniają przy znaku stopu na rogu i znowu przyspieszają. O szóstej wchodziłam do domu i udawałam, iż nie czekałam. Matka wiedziała. Włączała radio, jakąś płytę Anny Jantar, na tyle głośno, żebyśmy obie nie musiały o tym rozmawiać.
Jeśli chcecie liczby — przez jedenaście lat przegapił trzydzieści jeden urodzin i świąt razem wziętych. Raz je policzyłam w zeszycie, tak jak inne dzieci liczą gwiazdy. Trzydzieści jeden.
Wyszłam za mąż w wieku dwudziestu sześciu lat, w ogrodzie w Wieliczce, z lampkami na sznurkach i składanymi krzesłami wypożyczonymi z remizy OSP. Nie zaprosiłam go. Matka zapytała, czy jestem pewna. Byłam.
Zwrot nastąpił cztery lata później, kiedy miałam trzydzieści lat i własną córkę, osiemnastomiesięczną Zosię. Matka miała wylew we wtorek rano w marcu — pamiętam, bo to był tydzień, kiedy zaczynały kwitnąć pierwsze forsycje, ten ciężki, słodki zapach, który wisi nad miastem może dziesięć dni w roku. Przeżyła, ale lewa strona ciała nigdy w pełni nie wróciła do formy i nie mogła już pracować na linii w pralni.
Właśnie wtedy Ryszard się odnalazł. Nie dla niej. Dla domu.
Okazało się, iż ten domek na Sosnowej — za który matka sama spłacała kredyt, odkąd miałam sześć lat — miał w księdze wieczystej oboje ich nazwisk, z papierów rozwodowych, które nikomu nigdy nie przyszło do głowy uregulować. Zjawił się w sobotnie popołudnie swoim starym Volkswagenem Transporterem, wszedł bez pukania i oświadczył matce, siedzącej na wózku przy oknie w kuchni, iż znalazł kupca i potrzebuje jej podpisu do końca miesiąca. Czterysta tysięcy złotych, po połowie. Jego część, jak powiedział, pokryje "pewne zobowiązania".
Byłam tam, dolewałam jej wody do szklanki, kiedy to mówił. choćby nie spojrzał na nią, mówiąc to — patrzył na kuchenkę, na szafki, licząc coś w głowie.
Matka nie podniosła głosu. Poprosiła, żeby wyszedł.
Nie wyszedł jednak od razu. Stał w tej kuchni dobrych pięć minut, tłumacząc, iż dom jest "po połowie jego z prawa", iż miała szansę go wykupić lata temu, iż to nie on tu jest winowajcą — jest po prostu człowiekiem, który potrzebuje pieniędzy, a rodzina powinna rodzinie pomagać. Zosia zaczęła płakać w drugim pokoju. Poszłam po nią, a kiedy wróciłam, już go nie było, jego bus zjeżdżał z Sosnowej, żwir strzelał pod kołami.
Tego wieczoru matka poprosiła, żebym podała jej teczkę z górnej półki szafy w przedpokoju — tę z papierami do domu, polisą, oryginalnym aktem notarialnym. Ręka jej się trzęsła, kiedy trzymała długopis, ale podpis był dość pewny. Nie na akcie sprzedaży. Na oświadczeniu, które tydzień później przygotowała jej prawniczka z poradni obywatelskiej — tym, w którym Ryszard jedenaście lat wcześniej zrzekł się swoich praw do domu w ramach nieformalnej ugody rozwodowej, która po prostu nigdy nie trafiła do sądu. Leżało to w teczce przez cały ten czas — jego podpis, potwierdzony notarialnie, z datą z roku, w którym się wyprowadził.
Pojechałyśmy same do wydziału ksiąg wieczystych, matka na przednim siedzeniu, fotelik Zosi wciśnięty za nią, i złożyłam dokumenty w okienku. Osiemdziesiąt złotych opłaty sądowej. Tyle kosztowało zamknięcie tej sprawy.
Ryszard dowiedział się dwa tygodnie później, kiedy kancelaria kupującego zrobiła przegląd księgi wieczystej i trafiła na wpisane zrzeczenie się praw — żadnej niejasności, żadnej połowy do sprzedania. Wydzwaniał do matki jedenaście razy jednego wieczoru. Nie odebrała. Przy dwunastym telefonie odebrałam ja.
— Nie możesz mnie tak po prostu wymazać — powiedział.
— Sam to zrobiłeś — odpowiedziałam. — Dawno temu.
Przyjechał jeszcze raz, około miesiąc później, i stanął na końcu podjazdu — nie podszedł bliżej, tylko stał z rękami w kieszeniach kurtki, patrząc na schodki, na których kiedyś siadywałam w niedziele. Matka obserwowała go przez chwilę przez okno, potem odwróciła wózek w stronę kuchni i poprosiła, żebym pomogła jej zacząć gotować kolację.
Wciąż tam stał, kiedy zasunęłam rolety.
