Przez trzydzieści pięć lat pracowałem jako przewodniczący Wojewódzkiej Komisji ds. Orzekania o Niepełnosprawności i bezlitośnie odbierałem renty tym, którzy według mnie mogli jeszcze pracować. Byłem dumny z tego, iż dbam o pieniądze z budżetu państwa. Ale gdy mojego żonę dopadł udar, a moi dawni koledzy z uśmiechem odmówili jej pieluchomajtek, mówiąc: Przecież jeszcze rusza ręką, wtedy zrozumiałem, iż całe życie byłem pieskiem na łańcuchu systemu, który nie cierpi starości ani słabości.
W naszym kraju nie dostaje się renty inwalidzkiej o nią trzeba walczyć jak lew, udowadniając, iż jest się niemal trupem. A ja byłem właśnie tą ścianą, o którą inni łamali zęby.
Nazywam się Stefan Marciniak. Mam sześćdziesiąt osiem lat. Do zeszłego roku byłem przewodniczącym komisji orzecznictwa w dużym mieście wojewódzkim. Przez mój gabinet przewinęły się tysiące osób: bez nóg, niewidomych, chorzy na nowotwory, diabetycy.
Miałem reputację żelaznego człowieka. Znałem wszystkie kruczki, rozpoznawałem symulantów. Prześwietlałem intencje tych, którzy chcieli uzyskać stopień niepełnosprawności tylko po to, by mieć zniżki na prąd albo wyższą emeryturę.
Moje zadanie, wyznaczone przez przełożonych, było jedno: oszczędzać środki Funduszu. Mniej osób z grupą inwalidzką więcej nagród dla szefostwa.
Odbierałem grupę choćby tym, którzy nie mieli palców u rąk. Patrzyłem im w oczy i mówiłem:
Ma pan drugą rękę. Może pan być portierem, odbierać telefony. Państwo nie musi pana utrzymywać. Zdejmujemy drugą grupę i przyznajemy trzecią, częściową zdolność do pracy. Następny!
Odmówiłem matkom dzieci z porażeniem mózgowym refundacji porządnych zagranicznych wózków, przepisując tańsze polskie odpowiedniki, po których dzieci wrzeszczały z bólu. Powtarzałem:
Takie są przepisy. Polskie produkty nie są gorsze. Trzeba się przyzwyczaić.
Spałem spokojnie. Myślałem, iż służę państwu, jestem tamą dla pasożytów. Miałem dobrą pensję, szacunek przełożonych, służbowe auto i wygodny dom.
Aż wreszcie los zapukał do moich własnych drzwi.
Udar.
Mojej żonie, Grażynie, było sześćdziesiąt dziewięć lat. Była pogodną, silną kobietą, całe życie pracowała jako inżynier w fabryce. Planując emeryturę, chcieliśmy kupić domek na wsi i doglądać wnuków.
Wszystko skończyło się nagle, jednego lipcowego poranka na działce. Rozległy udar niedokrwienny.
Kiedy przyjechałem do szpitala, lekarz spuścił wzrok.
Pan wie, panie Stefanie Prawa strona całkiem sparaliżowana. Odruchy połykowe upośledzone. Mowa zanikła. Przeżyje, ale to ciężka niepełnosprawność.
Po miesiącu zabrałem Grażynę do domu. Moja silna, dumna żona stała się bezbronnym dzieckiem, uwięzionym w ciele dorosłej kobiety. Leżała w łóżku, patrzyła w sufit jednym ożywionym okiem, z kącika ust nieustannie ciekła ślina.
Zaczęło się piekło, które zna każdy mąż opiekujący się sparaliżowanym bliskim. Przewracać co dwie godziny, żeby nie było odleżyn. Zmieniać pieluchy. Karmić zmiksowaną zupą przez strzykawkę. Przez dwa miesiące schudłem 10 kilo, zniszczyłem kręgosłup i zapomniałem, co to dłuższy sen niż trzy godziny pod rząd.
Brakowało nam dramatycznie pieniędzy. Emerytura Grażyny szła na opiekunkę w ciągu dnia i leki. Potrzebowaliśmy pierwszej grupy inwalidzkiej. I IPR (indywidualnego programu rehabilitacji), żeby dostać bezpłatne pieluchy, materac przeciwodleżynowy i specjalistyczne łóżko.
Skompletowałem dokumenty i poszedłem na komisję. Tę samą komisję, którą kiedyś sam kierowałem. Do sąsiedniego gabinetu. Tym razem po drugiej stronie stołu.
Komisją kierowała moja była zastępczyni, Iwona. Uczyłem ją być twardą.
Zawiozłem Grażynę na starej pożyczonej wózku.
Iwona spojrzała na nas znad okularów. Nie było w jej oczach współczucia. Tylko ten lodowaty, rachujący wzrok, którym sam przez lata mierzyłem ludzi.
Podeszła do Grażyny i poprosiła, żeby podniosła lewą, zdrową rękę. Grażyna z wysiłkiem, drżąca, uniosła ją.
No widzi pan, panie Stefanie powiedziała pogodnie Iwona. Jest postęp. Lewa strona działa. Niektóre odruchy są zachowane.
Iwonko, ona nie mówi, nie kontroluje potrzeb! wydusiłem. Zaczynają się odleżyny! Potrzebujemy pierwszej grupy i materaca!
Iwona westchnęła i pobłażliwie się uśmiechnęła. Tak samo, jak ja niegdyś.
Pan przecież zna przepisy. Pierwsza grupa tylko przy całkowitej utracie samodzielności. A pani Grażyna może lewą ręką podać łyżkę do ust. Czyli samodzielność częściowo zachowana. Przyznajemy drugą grupę.
A pieluchy? głos mi się załamał. Potrzebuję pięć dziennie! Za emeryturę nie kupię!
Ministerstwo zdrowia przewiduje trzy na dobę dla drugiej grupy. Materac się nie należy. Trzeba dbać o przewracanie chorego. Budżet nie z gumy, panie Stefanie. Sam mnie pan tego uczył. Następny!
Bumerang.
Wywiozłem żonę na korytarz.
Tam czekali dziesiątki ludzi. Staruszkowie o laskach. Kobiety bez włosów po chemii. Matki z dziećmi na wózkach. Siedzieli w dusznym, mrocznym pomieszczeniu godzinami, żeby udowodnić tym zadbanym paniom w fartuchach, iż cierpią. Że chcą żyć.
Patrzyłem na nich i nagle przypomniałem sobie każdego.
Przypomniałem sobie weterana z Afganistanu bez nogi, któremu odmówiłem skierowania na niemiecką protezę, mówiąc: „Jest pan już stary, polska wystarczy na chodzenie po domu”. Płakał w moim gabinecie.
Przypomniałem sobie kobietę z czwartym stadium raka piersi, której przyznałem drugą, częściową grupę, tłumacząc: „Może pani szyć w domu, rak da się leczyć”. Zmarła dwa miesiące później.
Zrozumiałem, iż przez te lata nie oszczędzałem pieniędzy państwa. Odbierałem starszym ludziom godność. Byłem trybikiem w okrutnej maszynie, która sprawia, iż chorzy czują się winni swojej chorobie.
A teraz ta maszyna pożerała mnie.
Uklęknąłem przy wózku Grażyny. Moja żona, silna i piękna niegdyś, która potrafiła mnie podnieść na rękach, siedziała ze śliną cieknącą po brodzie. Nic nie mówiła. Ale jej żywe oko patrzyło na mnie. I z tego oka popłynęła jedna, gorzka łza. Rozumiała. Rozumiała, iż wyrzucono ją na margines. Że jej życie, jej podatki z czterdziestu lat pracy nie są warte choćby dodatkowej pieluchy.
Wybacz mi, Grażynko zapłakałem, wtulony w jej kolana pośród tego okropnego korytarza. Wybaczcie wszyscy. Boże, wybacz mi.
Pokuta.
Następnego dnia złożyłem wypowiedzenie. Zrezygnowałem z państwowej emerytury, odszedłem z hukiem.
Sprzedałem samochód, żeby kupić Grażynie dobre łóżko i niemiecki materac. Pieluchy kupuję sam.
Jednak zrobiłem coś jeszcze.
Teraz działam za darmo. Zostałem społecznym prawnikiem dla niepełnosprawnych.
Każdego dnia chodzę z chorymi seniorami na te przeklęte komisje. Znam wszystkie przepisy, sztuczki i wytyczne ministerstwa, które urzędnicy maskują przed ludźmi.
Kiedy kolejna żelazna dama odmawia babci po udarze pieluch, kładę na biurku wyciągi z ustaw i grożę prokuraturą. Walczę o wózki, leki, turnusy rehabilitacyjne. Pokonuję system jego własnymi narzędziami.
Moja Grażyna nie wstała. Lekarze mówią, iż zostało jej niewiele.
Ale gdy kolejnej osobie wyrwę pierwszą grupę na komisji, wracam do domu, siadam przy jej łóżku, biorę jej ciepłą, bezwładną dłoń i mówię:
Dziś uratowaliśmy jeszcze jedną osobę, Grażynko.
I mam wrażenie, iż się uśmiecha.
Żyjemy w okrutnym świecie, w którym starość i słabość to wstyd. Ale kiedyś ten dzwon zadzwoni dla wszystkich z nas. Żadne stanowisko, żadna znajomość nie uchroni od udaru czy raka.
I jeżeli dziś odmawiasz słabszemu współczucia, nie zdziw się, kiedy system z równie kamienną twarzą przetoczy się po tobie.
A czy wy mieliście do czynienia z bezdusznością i biurokracją przy załatwianiu renty inwalidzkiej dla siebie czy bliskich? Dlaczego, waszym zdaniem, ludzie obdarzeni choćby odrobiną władzy tak gwałtownie tracą człowieczeństwo? Czy to system ich takim czyni?
