W Polsce żyje ponad 5 mln osób z niepełnosprawnościami, ale ich aktywność zawodowa pozostaje niska. Wskaźnik zatrudnienia wynosi 18,5 proc. Luka w zatrudnieniu między osobami z niepełnosprawnościami a pozostałą częścią społeczeństwa jest w Polsce wyraźnie większa niż średnio w Unii Europejskiej. Eksperci wskazują, iż jedną z największych barier są obawy pracodawców oraz brak dostępności. W ich przełamywaniu ma pomóc kampania społeczna Fundacji Avalon „Widzimy się w pracy!” – informuje agencja Newseria Biznes.
Ponad 5 mln osób z niepełnosprawnościami, ale tylko część aktywna zawodowo
– Sytuacja na rynku pracy dynamicznie się zmienia. Pracodawcy dostrzegają, iż zaczyna brakować specjalistów, którzy przydaliby się im w organizacji, ale przez cały czas mamy bardzo dużą grupę osób, potencjalnych pracowników, którzy nie są brani pod uwagę. Są to właśnie osoby z niepełnosprawnością. w tej chwili mamy ok. 800 tys. osób, które nie są aktywne zawodowo, a posiadają orzeczenie – mówi agencji Newseria Anna Łoginow, specjalistka ds. zasobów ludzkich i doradczyni zawodowa w Fundacji Avalon.
– W Polsce mamy ponad 5 mln osób z niepełnosprawnością. To nie oznacza, iż wszystkie byłyby w stanie podjąć aktywność zawodową w każdym obszarze. Aczkolwiek przez cały czas jest grupa ok. 20 proc. osób, które mogłyby być aktywne zawodowo, więc mamy bardzo dużo do zrobienia.
Polska ma dużą lukę w zatrudnieniu osób z niepełnosprawnościami
Różnica w poziomie zatrudnienia osób z niepełnosprawnościami i pozostałej części społeczeństwa w Polsce w 2025 roku wynosiła 35 pp., a średnia dla Unii Europejskiej – 24,2 pp. Jest to jeden z najgorszych wyników we Wspólnocie – wynika z danych Eurostatu.
– Kraje w Unii Europejskiej, które mają znacznie wyższy wskaźnik aktywności osób z niepełnosprawnością, to na przykład Czechy, Niemcy czy Estonia. Widzimy więc, iż nasi sąsiedzi są w stanie podjąć takie działania i może warto zobaczyć, jak u nich to wygląda, i część działań zaimplementować również w Polsce – podkreśla ekspertka Fundacji Avalon.
Osoby z niepełnosprawnościami rzadziej znajdują pracę
Z danych GUS wynika, iż w II kwartale br. w Polsce aktywnych zawodowo było 17,8 mln osób, a stopa bezrobocia wynosiła 3,2 proc. Fundacja Avalon podaje, iż wśród osób z niepełnosprawnościami wskaźnik zatrudnienia wyniósł 18,5 proc., a bezrobocie wyniosło 8,6 proc.
Na koniec 2025 roku w rejestrach urzędów pracy pozostawało 54,1 tys. osób z niepełnosprawnościami, a w ciągu całego roku zarejestrowało się ich 74,9 tys. Z kolei liczba ofert pracy skierowanych do tej grupy wyniosła 30,4 tys.
Obawy pracodawców barierą w zatrudnianiu osób z niepełnosprawnościami
– Największą barierą dla osób z niepełnosprawnościami na rynku pracy jest obawa pracodawców. Jak widzimy z wielu badań, najważniejsze jest przełamanie barier i zatrudnienie osoby z niepełnosprawnością. Później się okazuje, iż ona w niewiarygodny sposób zmienia perspektywę funkcjonowania, bardzo dobrze wpływa na zespół, ale też może się dzielić kompetencjami, umiejętnościami i kwalifikacjami. Poza tym wiele osób z niepełnosprawnościami, jak widzimy ich aktywność w organizacjach pozarządowych, to są wspaniali liderzy, którzy prowadzą zespoły i realizują mnóstwo nowych projektów – podkreśla Małgorzata Lorek, prezeska Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON).
Potwierdzają to m.in. wyniki badania „Pracodawca na TAK” z 2021 roku. Pracodawcy wskazali w nim, iż przed zatrudnieniem osób z niepełnosprawnościami powstrzymują ich: brak doświadczenia w tym zakresie (64 proc.), obawa przed mniejszą efektywnością takich pracowników (56 proc.) i ograniczona wiedza na temat korzyści z ich zatrudniania (44 proc.).
Dostępność zaczyna się przed rozpoczęciem pracy
– W swojej praktyce zauważam, iż pracodawcy coraz częściej odnoszą się do terminu dostępność. W pierwszej kolejności pojawia się myśl, iż chodzi o dostępność architektoniczną. Dla mnie dostępność zaczyna się już dużo wcześniej, zanim osoba z niepełnosprawnością przyjdzie do miejsca pracy. To jest adekwatnie skonstruowane ogłoszenie rekrutacyjne, zebranie się zespołu i planowanie zatrudnienia, wzięcie pod uwagę, iż o ile przyjdzie pracownik z niepełnosprawnością, to też musi mieć ścieżkę awansu, możliwości rozwoju i wejścia w zespół. Wszystko na równych prawach, tak jak inni współpracownicy – podkreśla Justyna Cuże, trenerka i konsultantka ds. dostępności i HR, jedna z bohaterek kampanii „Widzimy się w pracy!”.
Badania Fundacji Avalon wskazują, iż osoby z niepełnosprawnościami wciąż doświadczają dyskryminacji w procesach rekrutacyjnych oraz braku zaufania ze strony pracodawców. Jak wskazują eksperci, zatrudnienie osób z tej grupy bywa postrzegane jako obciążenie organizacyjne lub finansowe, a nie inwestycja w różnorodność i rozwój zakładu pracy.
– Na pewno wielu z nas oczekiwałoby przede wszystkim większej świadomości wśród pracodawców i tego, żeby przy zatrudnianiu kolejnych pracowników oceniano nasze kompetencje, umiejętności, uprawnienia i wiedzę, a nie naszą niepełnosprawność – zaznacza Robert Zarzecki, przedsiębiorca i prezes Fundacji „Widzimy Inaczej”, bohater kampanii „Widzimy się w pracy!”.
Rozwój zawodowy osób z niepełnosprawnościami to także szansa
– Co dla osób z niepełnosprawnością oznacza możliwość rozwoju zawodowego? Dla moich klientów, z którymi pracuję w doradztwie zawodowym, oznacza to, iż ktoś dostrzega ich potencjał, inwestycję w naukę i rozwój kompetencji, doświadczenie i traktuje ich tak jak każdego innego pracownika w zespole. Mogą realizować różnego rodzaju zadania, rozwijać się i spełniać – wyjaśnia Justyna Cuże.
W Polsce 637,6 tys. osób z niepełnosprawnościami ukończyło studia, co pokazują dane z Narodowego Spisu Powszechnego 2021. 26,7 proc. badanych przez PFRON korzystało z kursów zawodowych podnoszących kwalifikacje, a 20,1 proc. z kursów pozwalających zdobyć uprawnienia zawodowe.
„Widzimy się w pracy!” ma zmienić podejście do zatrudniania
– Kampania „Widzimy się w pracy!” przede wszystkim odwraca perspektywę, pokazuje trochę inne postrzeganie osób z niepełnosprawnością jako potencjalnych pracowników. Chcemy walczyć z tym, iż są to często osoby niedostrzegane na rynku pracy, pomijane przez pracodawców i niebrane pod uwagę. To ma duży wpływ również na to, w jaki sposób one funkcjonują w życiu codziennym. Dlatego nasza kampania odnosi się do tego, jak wspierać osoby z niepełnosprawnością, ale przede wszystkim jak wspierać biznes, który może się otworzyć na zatrudnienie różnorodnych pracowników – zaznacza Anna Łoginow.
Wszyscy bohaterowie kampanii Fundacji Avalon to osoby z niepełnosprawnością, które są aktywne na rynku pracy, udowadniając, iż ich zawodowej tożsamości nie definiuje niepełnosprawność, tylko ich kompetencje, doświadczenie i osobowość. Na plakatach pojawiają się dobrze znane z życia zawodowego sformułowania: „nie widzę przeszkód”, „dowożę temat” czy „ogarniam od ręki”.
Kampanii towarzyszy też publikacja poradnika dla pracodawców, która proponuje konkretne rozwiązania w zakresie dostępności i zatrudniania osób z niepełnosprawnościami. Kampania jest współfinansowana przez PFRON.
Coraz mniej osób w wieku produkcyjnym
– Aktywizacja osób z niepełnosprawnościami to odpowiedzialność społeczna nas wszystkich, którzy tworzymy rynek pracy, funkcjonujemy w społeczeństwie. Z jednej strony to tworzenie dobrych warunków pracy, stanowiska pracy, ale też współistnienie nas wszystkich. To nie jest tylko jednostronny proces, wymaga zaangażowania obu stron. Patrzenie na aktywizację zawodową osób z niepełnosprawnościami – z perspektywy możliwości, a nie wyzwań – daje perspektywę na przyszłość. Tym bardziej iż demografia i starzejące się społeczeństwo pokazują, iż to już tak naprawdę nie jest wybór, tylko konieczność – zaznacza Małgorzata Lorek.
GUS prognozuje duży spadek liczby osób w wieku produkcyjnym. Szacuje, iż liczba ta w 2060 roku wyniesie odpowiednio 13,3 mln w scenariuszu niskim i 16,6 mln w scenariuszu wysokim, podczas gdy w 2022 roku było to 22,2 mln. To oznaczałoby spadek odpowiednio o 40 proc. i 25 procent.
Przeczytaj więcej o kampanii społecznej „Widzimy się w pracy!” i pobierz bezpłatny poradnik dla przedsiębiorców Fundacji Avalon
Źródło: Newseria Biznes/Fundacja Avalon
Te artykuły też mogą Cię zainteresować:
„Włączanie wykluczonych grup – remedium na pogłębiający się deficyt kadrowy?” Debata Forum Pracownika i Pracodawcy
III Kongres ESG: wyzwaniem jest dostrzeżenie osób z niepełnosprawnością intelektualną
