Państwo przygotowuje ogólnokrajowy system ewakuacji ludności, ale nie oznacza to, iż po każdego mieszkańca przyjedzie autobus. Obowiązujące przepisy wprost przewidują „samoewakuację”: wyjazd własnym samochodem i samodzielne znalezienie zakwaterowania poza strefą zagrożenia. Zorganizowany transport ma być kierowany przede wszystkim tam, gdzie mieszkańcy nie będą mogli wydostać się samodzielnie.
Fot. Warszawa w PigułceTo jeden z najważniejszych, a jednocześnie rzadko wyjaśnianych elementów przygotowywanego systemu. W publicznej dyskusji najwięcej mówi się o trasach, punktach zbiórki i krajowym planie ewakuacji. Tymczasem z perspektywy zwykłej rodziny najważniejsze jest inne pytanie: czy w razie zagrożenia państwo zapewni wszystkim transport i nocleg?
Odpowiedź brzmi: system przewiduje taką pomoc, ale jednocześnie zakłada, iż część mieszkańców opuści zagrożony teren własnym środkiem transportu i pojedzie do miejsca, które sama wcześniej zorganizuje.
Nie oznacza to, iż zarządzono ewakuację Polski. Chodzi o procedury przygotowywane na wypadek wojny, zagrożenia wojną, powodzi, wielkiego pożaru, katastrofy przemysłowej albo innego zdarzenia wymagającego szybkiego przemieszczenia ludności.
W przepisach pojawiło się konkretne określenie: samoewakuacja
Rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie ewakuacji ludności oraz zabezpieczenia mienia obowiązuje od 26 czerwca 2025 roku. Dokument szczegółowo opisuje, jak administracja ma przygotować i przeprowadzić taką operację.
W paragrafie trzecim wskazano, iż organy obrony cywilnej muszą uwzględnić samoewakuację, w tym:
- wykorzystanie przez mieszkańców własnych środków transportu,
- samodzielne zorganizowanie zakwaterowania poza strefą bezpośredniego zagrożenia,
- uwzględnienie drogi dojazdu do wybranego miejsca.
Oznacza to, iż osoba dysponująca samochodem i możliwością zatrzymania się u rodziny, znajomych albo we własnym drugim lokum może zostać uwzględniona w planie jako ktoś zdolny do samodzielnego opuszczenia zagrożonego terenu.
Nie jest to jednak żywiołowy wyjazd „dokądkolwiek”. Władze mają koordynować samoewakuację, informować mieszkańców o dopuszczonych kierunkach oraz zabezpieczać najważniejsze szlaki komunikacyjne.
Nie każdą drogą będzie można wyjechać
Przepisy przewidują, iż część tras może zostać zarezerwowana dla wojska, służb publicznych i ratowników. Organy odpowiedzialne za ewakuację mają tak kierować ruchem, aby samochody mieszkańców nie blokowały tych dróg.
To ważne szczególnie w Warszawie i innych dużych miastach, gdzie choćby codzienny wypadek może doprowadzić do wielokilometrowych korków. Jednoczesny, niekontrolowany wyjazd setek tysięcy samochodów mógłby całkowicie zablokować drogi.
Dlatego w razie rzeczywistego zagrożenia nie należy kierować się wyłącznie nawigacją w telefonie ani wybierać trasy na własną rękę. Trzeba śledzić komunikaty władz i służb. Oficjalne informacje mają wskazywać między innymi:
- obszary objęte ewakuacją,
- miejsca zbiórki,
- dostępne środki transportu,
- kierunki przemieszczania,
- drogi, z których wolno korzystać,
- miejsca przyjęcia ewakuowanych mieszkańców.
Ustawa przewiduje przekazywanie ostrzeżeń między innymi dzięki syren, urządzeń nagłaśniających, komunikatów medialnych oraz wiadomości kierowanych do użytkowników telefonów.
Kto otrzyma transport w pierwszej kolejności?
Samoewakuacja nie oznacza pozostawienia bez pomocy osób, które nie mają samochodu albo nie mogą samodzielnie się przemieszczać.
Władze gminy mają oszacować liczbę mieszkańców wymagających transportu. Przepisy nakazują zwrócić szczególną uwagę na:
- osoby przebywające w szpitalach i zakładach leczniczych,
- mieszkańców placówek zapewniających całodobową opiekę,
- dzieci przebywające w placówkach opiekuńczo-wychowawczych,
- osoby niezdolne do samodzielnego poruszania się,
- osoby o ograniczonej mobilności,
- osoby z niepełnosprawnościami wymagające pomocy podczas transportu.
Dla tych grup środki transportu powinny zostać zapewnione w pierwszej kolejności. Jednocześnie gmina ma wyznaczyć i oznakować potencjalne punkty zbiórki oraz zapewnić personel potrzebny do ich obsługi.
Państwo przygotuje miejsca przyjęcia, ale część osób przenocuje u bliskich
System zakłada dwa równoległe rozwiązania. Osoby objęte zorganizowaną ewakuacją mogą zostać skierowane do wyznaczonych miejsc czasowego pobytu. Wojewodowie mają ustalić liczbę dostępnych miejsc noclegowych, wolnych miejsc w placówkach opiekuńczych i szpitalach, a także zapewnić dostęp do wody, żywności, urządzeń sanitarnych oraz pomocy zdrowotnej.
Jednocześnie osoby korzystające z samoewakuacji mogą samodzielnie zorganizować pobyt poza obszarem zagrożenia. W praktyce może to oznaczać wyjazd do rodziny lub znajomych w innym mieście albo województwie.
To właśnie dlatego warto wcześniej ustalić z bliskimi prosty rodzinny plan: dokąd pojedziemy, o ile konieczne będzie opuszczenie domu, gdzie spotkamy się w przypadku rozdzielenia i kto zabierze dzieci, seniorów lub zwierzęta.
Co zrobić po otrzymaniu komunikatu o ewakuacji?
Rządowy „Poradnik bezpieczeństwa” wskazuje, iż decyzjom władz i służb należy podporządkować się bezwzględnie. Informacje mają być przekazywane przez oficjalne strony, Alert RCB, Regionalny System Ostrzegania oraz media.
Przed opuszczeniem mieszkania lub domu należy – o ile służby nie nakazują natychmiastowego wyjścia:
- zamknąć okna,
- odciąć dopływ wody,
- wyłączyć urządzenia elektryczne i gazowe,
- wygasić piec, kominek i kuchenkę,
- zabrać dokumenty, leki i plecak ewakuacyjny,
- ubrać się odpowiednio do pogody,
- sprawdzić, czy sąsiedzi wiedzą o zagrożeniu,
- powiadomić bliskich, dokąd i w jaki sposób się wyjeżdża.
Osoby korzystające z własnego samochodu nie mogą blokować dróg ewakuacyjnych. jeżeli ktoś nie dysponuje autem, powinien udać się pieszo do wskazanego punktu albo skorzystać ze zorganizowanego transportu.
Dziecko powinno mieć przy sobie dane opiekuna
Poradnik zwraca uwagę na szczegół, który w stresie łatwo przeoczyć. Dzieci powinny mieć przy sobie dane kontaktowe rodzica lub opiekuna, a także najważniejsze informacje medyczne.
Każdy domownik – również dziecko – powinien mieć własny plecak dopasowany do wieku, stanu zdrowia i możliwości fizycznych. Nie chodzi o ciężki zestaw survivalowy, ale o rzeczy pozwalające przetrwać pierwsze godziny po opuszczeniu domu.
W plecaku powinny znaleźć się między innymi:
- woda i żywność gotowa do spożycia,
- stale przyjmowane leki,
- podstawowa apteczka,
- dokumenty i ich kopie,
- gotówka w różnych nominałach,
- telefon, ładowarka i powerbank,
- latarka oraz radio na baterie lub korbkę,
- odzież przeciwdeszczowa i ubranie na zmianę,
- folia termiczna albo lekki śpiwór,
- papierowa mapa,
- środki higieniczne.
Rządowa lista zaleca również oznaczenie plecaka imieniem, nazwiskiem, adresem i numerem kontaktowym oraz regularne sprawdzanie terminów ważności żywności, wody i leków.
Co ze zwierzętami?
Zwierzęta domowe również należy uwzględnić w rodzinnym planie. Warto wcześniej przygotować transporter, smycz, zapas karmy, wodę, książeczkę zdrowia i przyjmowane przez zwierzę leki.
Rządowy poradnik zaleca zabranie zwierząt podczas ewakuacji. o ile będzie to niemożliwe, należy je zabezpieczyć, pozostawić im jedzenie i wodę oraz poinformować służby o ich lokalizacji.
Nie warto zakładać, iż w środku nagłej operacji transporter, karma czy dokumentacja weterynaryjna znajdą się same. Te rzeczy powinny mieć jedno, znane wszystkim domownikom miejsce.
Nie oddawaj dokumentów obcej osobie oferującej transport
Chaos związany z ewakuacją może zostać wykorzystany przez oszustów. Rząd ostrzega, aby nie przekazywać dokumentów osobom, które oferują pomoc lub przewóz.
Jeżeli ktoś decyduje się skorzystać z transportu obcej osoby, powinien przekazać bliskim numer rejestracyjny pojazdu oraz aktualną lokalizację. Nie należy również wierzyć w niepotwierdzone wiadomości przesyłane przez komunikatory.
Źródłem informacji powinny być Alerty RCB, komunikaty administracji, policji, straży pożarnej i innych służb oraz wiarygodne media przekazujące oficjalne ostrzeżenia.
Krajowy plan nie oznacza decyzji o ewakuacji Polski
Przygotowywanie tras, punktów przyjęcia i środków transportu nie oznacza, iż Polska ma zostać ewakuowana ani iż władze przewidują takie wydarzenie w najbliższych dniach.
Ustawa nakazuje stworzenie planów na wypadek zagrożenia wojną, wojny, przewidywanej klęski żywiołowej oraz już trwającej klęski. Krajowy plan ma połączyć rozwiązania wojewódzkie i umożliwić koordynację działań pomiędzy regionami. Zawierać ma między innymi liczbę osób przewidzianych do przemieszczenia, wykorzystywaną infrastrukturę, miejsca zakwaterowania, środki transportu i sposób powiadamiania mieszkańców.
Najważniejszy praktyczny wniosek jest jednak prosty: w razie ewakuacji nie należy zakładać, iż po każdego mieszkańca przyjedzie osobny transport. o ile rodzina ma samochód i bezpieczne miejsce pobytu poza zagrożonym terenem, przepisy przewidują możliwość samodzielnego wyjazdu – ale wyłącznie zgodnie z komunikatami władz i wyznaczonymi kierunkami.
