Wiktor znalazł go przy drodze w październiku.
Szczeniak siedział na poboczu szosy, mokry i malutki, i patrzył na przejeżdżające samochody tak, jakby czekał na kogoś konkretnego. Wiktor jechał wtedy na działkę po ziemniaki, przyhamował na chwilę, myślał, iż tylko spojrzy. Ale szczeniak podniósł łeb i po sprawie. Ziemniaki zostały w ziemi na jeszcze tydzień.
Nazwał go Mars. Imię wymyśliła sąsiadka, Wiera Kowalska, gdy zobaczyła na korytarzu rude, uszate stworzenie z łapami nie na miarę.
– Rudy, nosaty, nieporadny – powiedziała. – Mars. W sam raz.
Wiktor się wtedy zaśmiał.
Mars rósł szybko. Do wiosny zajmował już całą lewą połowę kanapy i uważał to za słuszne. Wiktor na początku się złościł, potem przestał. Spać samemu w mieszkaniu było gorzej niż z psem, który chrapie i czasami targa nogą przez sen.
Zaprzyjaźnili się nie od razu, ale stopniowo, jak zaprzyjaźniają się ludzie, którym nie spieszy się szczególnie. Poranny spacer. Miska z jedzeniem o siódmej wieczorem. Telewizor. Czasami Wiktor rozmawiał z Marsem na głos. Mars siedział obok i słuchał z poważną miną, tylko od czasu do czasu ziewał, pokazując wszystkie zęby.
– Masz rację – mówił Wiktor. – Wystarczy.
I wyłączał telewizor.
***
Wypadek wydarzył się w kwietniu, kiedy wracali z wieczornego spaceru.
Wiktor potem słabo pamiętał, jak dokładnie. Ślisko, samochód wyleciał na chodnik zza rogu, Mars był na smyczy, a potem smycz się urwała. Wiktora odrzuciło na krawężnik. Uderzył się w bok, przez kilka sekund leżał i słyszał tylko własny oddech i czyjś daleki krzyk.
Kiedy się podniósł, Marsa obok nie było.
Smycz leżała na asfalcie. Plastikowe zapięcie pękło na pół.
Szukał do północy. Ominął trzy kwartały, wołał po imieniu, pytał przechodniów. Przechodnie kręcili głowami. Ktoś powiedział, iż widział rudego psa, który biegł w stronę przejazdu kolejowego, ale to było jakieś czterdzieści minut temu i dalej już nie widzieli.
W domu Wiktor usiadł w kuchni i długo patrzył na pustą miskę.
Potem wstał. Napisał ogłoszenie, wydrukował dwadzieścia sztuk. Rano rozkleił po całej okolicy, jeszcze zadzwonił do trzech klinik weterynaryjnych i do schroniska przy ulicy Fabrycznej.
– jeżeli trafi rudy pies, kundel – mówił do słuchawki. – Proszę zadzwonić. Oto mój numer.
Minął tydzień.
Potem miesiąc.
Ogłoszenia wyblakły pod majowym deszczem, Wiktor je przedrukował. Potem znów w czerwcu. Kliniki milczały. Ze schroniska na Fabrycznej dzwonili dwa razy, za każdym razem omyłkowo, za każdym razem to był inny pies.
W lipcu Wiera Kowalska ostrożnie powiedziała przez drzwi:
– Wiktorze, może weźmiesz innego. Tam w schronisku tyle.
– Nie – odpowiedział Wiktor.
Więcej nie proponowała.
Mieszkanie bez Marsa stało się inne.
Nie puste, nie. Rzeczy stały na swoim miejscu, lodówka bzyczała, sąsiedzi tupali z góry o wpół do dziesiątej jak zwykle. Ale coś się zmieniło.
Wiktor podniósł z podłogi starą piłeczkę, którą Mars ganiał po korytarzu. Położył na półce. Pomyślał i schował do szuflady. Potem znów wyjął i zostawił na półce.
Rano ręka po przyzwyczajeniu sięgała po smycz wiszącą przy drzwiach. Smycz wisiała. Nigdzie nie trzeba było iść.
Zaczął chodzić na spacery sam. Tą samą trasą, o tej samej porze, tylko bez Marsa. Sam nie umiał wytłumaczyć po co. Po prostu szedł.
W sierpniu zadzwoniła córka z Warszawy.
– Tato, przyjedź. Pomieszkasz u nas, odpoczniesz.
– Nie mogę.
– Dlaczego?
Zamilkł. Powiedział:
– A jak wróci?
Córka też zamilkła. Potem powiedziała „dobra” głosem, jaki się ma, kiedy chce się powiedzieć coś innego, ale się nie mówi.
Mars wrócił w październiku.
Wiktor usłyszał drapanie do drzwi kilka minut po siódmej wieczorem. Najpierw pomyślał, iż mu się zdaje. Hałas z klatki schodowej, przeciąg, różnie bywa. Ale drapanie powtórzyło się. Natarczywie, z przerwami, jakby ktoś wiedział, iż drzwi się otworzą, tylko trzeba trochę poczekać.
Otworzył.
Na wycieraczce siedział Mars.
Postarzały. Sierść w kilku miejscach przystrzyżona, tam, gdzie widocznie były rany. Lewy bok trochę zapadnięty. I na szyi miał obrożę. Obcą, skórzaną, brązową, z mosiężną klamrą i małym żetonem, na którym było jedno słowo „Przyjaciel”.
Wiktor długo stał w drzwiach i patrzył na niego. Mars siedział i patrzył na Wiktora. Prawe ucho opadnięte, rude znamię na czole w kształcie nierównej gwiazdki. Te same oczy, bursztynowe, z ciemną obwódką.
– Gdzieś ty był? – powiedział Wiktor.
Mars wstał, przekroczył próg i wszedł na korytarz tak, jak chodzą ci, którzy znają rozkład na pamięć. W prawo, do miski. Miska była tam, gdzie zawsze. Pusta, rzecz jasna.
Wiktor zamknął drzwi. Poszedł do kuchni. Ręce mu trochę drżały, gdy otwierał lodówkę.
– Dobra – powiedział. – Dobra.
Następnego ranka pojechał do kliniki weterynaryjnej.
Marsa zbadano, zrobiono mu potrzebne szczepienia, sprawdzono czip. Wiktor zapytał o obrożę. Lekarka wzięła żeton i odczytała na głos:
– „Przyjaciel”. To znaczy, iż miał inne imię?
– Ktoś dał mu inne imię – powiedział Wiktor.
– Mieszkał u kogoś?
– Pół roku gdzieś mieszkał. Nie wiem gdzie.
Lekarka popatrzyła na niego, potem na Marsa, potem znów na Wiktora.
– Zdarza się – powiedziała. – Psy czasem odchodzą, a potem wracają. Zwłaszcza te mądre.
Wiktor nie odpowiedział. Patrzył, jak Mars siedzi na metalowym stole z obojętną miną i znosi badanie.
Na żetonie z drugiej strony odkryli numer telefonu.
Wiktor zadzwonił z samochodu, podczas gdy Mars siedział na tylnym siedzeniu i patrzył w okno.
Odebrali po trzecim sygnale.
– Halo?
– Dzień dobry – powiedział Wiktor. – Mieliście psa. Rudego. Nazywaliście go Przyjacielem.
Długa cisza.
– Tak – powiedział głos. Kobiecy, niemłody. – Miał. Odszedł od nas we wrześniu. Szukaliśmy go.
– Jest u mnie. To mój pies. Ma na imię Mars. Zgubił się w kwietniu.
Znów cisza. Potem kobieta powiedziała:
– Mieszkał u nas. Karmiliśmy go, leczyliśmy. Miał rany.
– Dziękuję – powiedział Wiktor.
– To dobry pies.
– Tak.
Przerwa.
– Daleko pan mieszka? – spytała kobieta. – Od ulicy Brzozowej?
– Inna dzielnica.
– Boże. Sam przyszedł w kwietniu. Po prostu legł przy naszym płocie i nie odchodził.
Wiktor patrzył przez przednią szybę na szary podwórzec z topolami bez liści.
Rozmowa skończyła się jakoś sama. Wiktor schował telefon. Mars sapał na tylnym siedzeniu, leżąc z głową na złożonych łapach.
W domu Wiktor zdjął z Marsa obcą obrożę. Położył na stole, długo się jej przyglądał. Brązowa, skórzana, z żetonem „Przyjaciel”. Dobra robota, niedrogą.
Pół roku gdzieś był pies. I tak wrócił.
Wiktor pomyślał o kobiecie z ulicy Brzozowej. Jak go codziennie karmiła, głaskała, przywiązała się pewnie. A potem we wrześniu wyszła rano, a jego nie ma. I szukała. Dzwoniła może po ogłoszeniach.
Wziął telefon.
– To znowu ja – powiedział, gdy odebrała. – Chciałem powiedzieć. jeżeli chcecie go odwiedzić, nie mam nic przeciwko.
Cisza.
– Naprawdę? – spytała.
– Naprawdę.
Przyjechała w sobotę. Halina Piotrowska, sześćdziesiąt cztery lata, w szarym płaszczu i z siatką, w której było jabłkowe konfitury i paczka karmy dla psów, tej samej, do której Mars przywykł przez te pół roku.
Mars ją zobaczył z korytarza i nie rzucił się, nie. Po prostu podszedł i wetknął nos w jej dłoń. Radośnie zamachał ogonem.
Pili herbatę. Halina Piotrowska opowiadała, jak w kwietniu znalazła go przy płocie, jak woziła do weterynarza, jak bał się pierwsze dni, a potem przywykł. Wiktor opowiadał o wypadku, o zerwanej smyczy, o rozklejonych ogłoszeniach.
Mars leżał między nimi na podłodze i drzemał. Czasem podnosił łeb, patrzył na jednego, patrzył na drugiego.
– On wybrał nas oboje – powiedziała Halina Piotrowska.
Wiktor spojrzał na psa. Potem na kobietę obok.
– Wygląda na to.
Obcą obrożę Wiktor schował do szuflady biurka. Nie wyrzucił.
Mars znów zaczął zajmować lewą połowę kanapy i ganiać piłeczkę po korytarzu o pierwszej w nocy. Ogłoszenia na słupach zmokły pod listopadowym deszczem i odkleiły się same.
Halina Piotrowska przychodziła w soboty. Przynosiła konfitury, czasem prosiła o radę w sprawie porzeczek, miała ogródek na ulicy Brzozowej, a Wiktor na ogródkach się znał. Rozmawiali, gdy Mars drzemał między nimi.
Pewnego wieczoru Wiktor wyjął z szuflady skórzaną obrożę z żetonem „Przyjaciel”. Popatrzył na nią. Żeton błyszczał pod lampą.
W przedpokoju wisiały dwie smycze. Jedna czerwona, stara. Jedna niebieska, nowa, którą Halina Piotrowska przyniosła w kolejną sobotę i powiesiła w milczeniu, nie pytając o pozwolenie.
Nauczyłem się, iż nie ma rzeczy straconych na zawsze, jeżeli ktoś jeszcze na nie czeka. I iż czasem trzeba umieć dzielić się tym, co się kocha, by to do nas wróciło.
