Moja pierwsza podróż do Norwegii zaczęła się od psich zaprzęgów. W marcu 2011 roku pojechałem do Oslo na mistrzostwa świata w Holmenkollen. Z tamtego wyjazdu została mi akredytacja i kilka wspomnień. Jedno z nich opowiedziałem po piętnastu latach na Małej Scenie Od Nowy w Toruniu, gdzie poprowadziłem rozmowę z Iloną Wiśniewską podczas Travel Story Night #7.
.jpg)
Ilona przywiozła fotografie z pięciu lat spędzonych na Spitsbergenie. Ja wróciłem pamięcią do śniegu pod skocznią w Oslo i do własnych doświadczeń ze sportem zaprzęgowym. Zaczęliśmy od historii o skarpetkach, a doszliśmy do pytania o to, ile razy w ciągu jednego dnia ten sam pies może pobiec z turystami po tej samej trasie.
To pytanie zostało ze mną także po spotkaniu. Kiedy podróżuję z aparatem, zwykle przywożę ze sobą obraz jakiejś chwili. Mam na karcie zdjęcie, pamiętam rozmowę, czasem mogę wrócić do nagrania. A co działo się w tym miejscu przed moim przyjazdem i co dzieje się tam, kiedy jadę dalej?
- Moje pierwsze Oslo i wieczór maszerów
- Wyścig czterech psów w Holmenkollen
- Pięć lat na Spitsbergenie
- Ile razy ten sam pies pobiegł dziś tą trasą?
- Tromsø i to, czego nie widać na zdjęciu
- Rozmowa z Iloną Wiśniewską i pytania z sali
Moje pierwsze Oslo i wieczór maszerów
Kiedy myślę o pierwszym wyjeździe do Oslo, wracam na trasy wokół skoczni w Holmenkollen. W marcu 2011 roku rozgrywano tam część mistrzostw świata IFSS w psich zaprzęgach. Trasa biegła po terenie znanym z zawodów narciarskich. W krótkim wyścigu liczyło się między innymi to, jak zaprzęg wejdzie w zakręt, gdzie znajdzie miejsce do wyprzedzenia i jak psy zareagują na powrót w okolice startu.
Po latach równie dobrze jak samą rywalizację pamiętam wieczór maszerów. Przy wejściu poproszono nas o zdjęcie butów. Zostawiliśmy je na zewnątrz i dopiero wtedy zorientowaliśmy się, w jakim stanie były nasze sportowe skarpetki. Od tego zacząłem rozmowę z Iloną. Kiedy przez lata opowiada się o wyjeździe na mistrzostwa, łatwo zacząć od nazwisk, wyników i dat. Mnie akurat przypomniała się chwila, w której wszyscy spojrzeliśmy w dół.
Wyścig czterech psów w Holmenkollen
Do zawodów można wrócić dzięki archiwalnemu nagraniu norweskiej telewizji. Przygotowałem do niego polskie napisy. Film pokazuje sobotni wyścig zaprzęgów czteropsich ze startu wspólnego. Zawodnicy ruszają w dwóch rzędach, a zaraz potem trasa zwęża się jak lejek. Kiedy kilka zaprzęgów jedzie obok siebie, od pierwszego zakrętu zależy, kto będzie miał przed sobą wolny przejazd.
W pewnym momencie komentatorzy zwracają uwagę na powrót zaprzęgów na stadion. Dla widza to kolejny punkt wyścigu. Pies, który rozpoznaje miejsce startu, może potraktować je jak metę i zwolnić albo pobiec w stronę, którą zna. Zawodnik musi wtedy przeprowadzić zaprzęg w poprzek areny. Dobrze widać na tym przykładzie, ile w takim wyścigu zależy od porozumienia z psami.
W końcówce Igor Tracz i Teemu Kaivola przejeżdżają przez most obok siebie. Kilka chwil później kamera pokazuje na czele już tylko Polaka. Tracz przekracza linię mety pierwszy, a pod koniec transmisji komentatorzy dowiadują się o proteście Kaivoli. W chwili zakończenia nagrania jego wynik pozostało nierozstrzygnięty. Sędziowie ostatecznie zdyskwalifikowali Tracza w biegu ze startu wspólnego. Tytuł mistrza świata zdobył w osobnej, dwudniowej rywalizacji zakończonej biegiem pościgowym.
Holmenkollen 2011. Archiwalna transmisja z polskimi napisami
Pięć lat na Spitsbergenie
15 listopada 2026 roku, podczas Travel Story Night #7 w toruńskiej Od Nowie, Ilona Wiśniewska pokazała zdjęcia z lat spędzonych na wyspie. Swoją prelekcję zatytułowała „Pięć lat na Spitsbergenie. Opowieść o życiu w ciągłym świetle albo w ciągłym mroku”. Na slajdach pojawiły się renifery, morsy, wnętrza dawnej osady górniczej Pyramiden i Polska Stacja Polarna w Hornsundzie.
.jpg)
.jpg)
Ze zdjęciami z Hornsundu wiązała się historia o dostawie świeżych pomidorów. Po miesiącach bez nich ich pojawienie się sprawiło załodze stacji wielką radość. W domu pomidor jest czymś, co dorzuca się do zakupów. Tam jego smak pamięta się jeszcze długo po dostawie. Po tej historii łatwiej mi było wyobrazić sobie, co dla mieszkańców stacji oznaczało czekanie na coś tak zwyczajnego.
Inny rytm życia pokazała opowieść o Longyearbyen. Gdy po nocy polarnej nadchodzi dzień, w którym powinno być widać pierwsze promienie słońca, ludzie wypatrują ich wspólnie. Dzieci śpiewają, ubrane w stroje przypominające małe słońca. Bywa, iż przez chmury nie widać żadnego promienia. Samo wyjście i wspólne czekanie jest częścią tego dnia.
Ilona mówiła też o przyjaźniach, które na wyspie zawiązywały się szybko. Jedno z pierwszych pytań do nowo poznanej osoby dotyczyło tego, jak długo zamierza zostać. To drobny szczegół, a wiele mówi o życiu w miejscu, z którego ludzie regularnie wyjeżdżają. jeżeli ktoś zostaje tylko na pewien czas, inaczej umawia się na następną kawę.
Ile razy ten sam pies pobiegł dziś tą trasą?
Po pokazie slajdów zapytałem Ilonę o jej reportaż „Kierat”. Rozmawialiśmy o turystach, którzy zimą przyjeżdżają do północnej Norwegii w nadziei na zorzę. Kiedy pogoda nie dopisuje, jedną z proponowanych atrakcji jest przejażdżka psim zaprzęgiem. Turysta zwykle widzi psy po raz pierwszy, robi zdjęcie przed startem i zapamiętuje swój przejazd. Po nim może przyjechać kolejna grupa.
Ile razy ten sam pies pobiegł dziś tą trasą? Ile miał czasu w odpoczynek? Kto zauważy, iż dla niego na dziś wystarczy?
Przez lata w sporcie zaprzęgowym uczyłem się obserwować psy. Ilonie opowiadałem o dobieraniu ich do zaprzęgu i o roli liderów. To psy biegnące z przodu reagują na komendy i nadają kierunek całej ekipie. Ich zadanie dobrze widać na rozwidleniu albo wtedy, gdy zaprzęg wraca w znajome miejsce, ale musi pobiec inną drogą. Żeby wiedzieć, jak pies zachowa się w takiej sytuacji, trzeba znać go z wielu treningów.
Ta znajomość przydaje się też przed biegiem i po nim. Opiekun, który widzi psa codziennie, ma z czym porównać jego zachowanie. Może zauważyć, czy po powrocie odpoczywa tak jak zwykle i jak reaguje na przygotowania do kolejnego wyjścia. Osoba, która wsiada do sań na jedną przejażdżkę, widzi tylko fragment tego dnia. To człowiek odpowiedzialny za zaprzęg ma wiedzę potrzebną, żeby zdecydować, czy konkretny pies powinien dziś jeszcze pobiec.
Po tej rozmowie inaczej słuchałem komentarza do archiwalnego filmu z Holmenkollen. Przy kłopotach jednego z zaprzęgów komentator zastanawia się, czy jeden z psów jest zmęczony albo czy wciąż odczuwa wcześniejszy uraz. Z nagrania nie da się tego rozstrzygnąć. Słychać jednak, jak w kilka sekund uwaga komentatora przenosi się z miejsca w czołówce na stan konkretnego psa. To jeden z tych fragmentów, do których warto wrócić z polskimi napisami.
Tromsø i to, czego nie widać na zdjęciu
Od zaprzęgów przeszliśmy do safari na wieloryby i wycieczkowców w Tromsø. Z perspektywy kogoś, kto przyjechał do miasta na kilka godzin, rejs jest ważnym punktem dnia. Z perspektywy ludzi na miejscu to jedna z wielu wycieczek, które składają się na cały sezon. Podobnie jak przy zaprzęgach, skala staje się widoczna dopiero wtedy, gdy pomyśli się o kolejnych grupach.
W podróży często szukam kadru, który pozwoli mi potem wrócić do jakiejś chwili. W takim zdjęciu mieści się wiele. Zostaje światło, pogoda, czasem twarz osoby, z którą zamieniłem kilka zdań. Żeby dowiedzieć się, co dzieje się w tym samym miejscu poza godzinami mojej wizyty, potrzebuję rozmowy. Dlatego tak dobrze pamiętam szczegóły z prezentacji Ilony. Z fotografii stacji można odczytać, jak wyglądała. Z historii o pomidorach dowiedziałem się, na co ludzie tam czekali.
Rozmowa z Iloną Wiśniewską i pytania z sali
Po naszej rozmowie oddałem mikrofon publiczności. Padły pytania o to, jak Ilona dociera do bohaterów swoich reportaży i dla kogo napisała „Przyjaciela Północy”. Pod koniec zapytałem o plany wydawnicze. Odpowiedziała opowieścią o lecie spędzanym przy latarni morskiej na północy Norwegii i o ludziach, którzy przyjeżdżają tam z różnych stron świata. Wieczór zakończyło podpisywanie książek.
Po spotkaniu wróciłem do nagrania z Holmenkollen. Piętnaście lat wcześniej najważniejsze było dla mnie to, co wydarzyło się na trasie i na mecie. Teraz zatrzymałem się również przy fragmencie, w którym zaprzęgi wracają na stadion. W transmisji to kilka sekund jazdy. Po rozmowie z Iloną zacząłem się zastanawiać, co te same kilka sekund może znaczyć dla psa, który rozpoznaje miejsce startu i czeka na komendę człowieka.
Travel Story Night #7. Rozmowa i pytania publiczności
Zobacz moje zdjęcia ze spotkania z Iloną Wiśniewską w Od Nowie




