Pięćdziesiąt sześć świeczek dla jednej osoby

Obudziłam się w dniu swoich pięćdziesiątych szóstych urodzin i przez dobrą chwilę leżałam, gapiąc się w sufit. Bez pośpiechu, bez tych wszystkich myśli, które podobno nachodzą kobiety w tym wieku. Za oknem październikowe słońce kładło się na parapet, a ja wciągnęłam zapach kawy z dołu — ktoś z sąsiadów już zdążył nastawić ekspres. Mama weszła po cichu, postawiła na brzegu łóżka kubek z melisą i talerzyk z herbatnikami. Tymi samymi co zawsze, z Biedronki, po pięć złotych za paczkę.

— Wszystkiego dobrego, córeczko.

Pocałowałam ją w czoło, pachniała mydłem i kremem nivea. I na tym się skończyło. Żadnego tortu, żadnych baloników. choćby telefon nie zadzwonił, choć wiedziałam, iż Ewa obudzi się dopiero koło dziesiątej — ona teraz rzadko wstaje wcześniej, od kiedy przeszła na emeryturę.

Mieszkam z mamą w starej kamienicy przy ulicy Kilińskiego w Lublinie. Dwa pokoje, kuchnia z oknem na podwórze, łazienka, w której zimą rury potrafią trzeszczeć tak, iż człowiek budzi się w środku nocy z wrażeniem, iż ktoś chodzi po mieszkaniu. Czynsz niski, bo kamienica komunalna, ale za to klatka schodowa pachnie gotowaną kapustą i od lat nikt nie umył tam okna na trzecim piętrze. Mama ma osiemdziesiąt trzy lata. Drobna, przygarbiona, ale jeszcze codziennie schodzi na dół po świeże pieczywo i wraca z siatką, trzymając się poręczy. Obserwuję ją z okna i zawsze to samo: serce mi się ściska, a w głowie jedna myśl — tylko nie teraz. Jeszcze nie teraz.

Kiedyś było inaczej. Miałam przyjaciółki, takie naprawdę. Renata z liceum, z którą dzieliłam ławkę w drugiej ławce od okna i wszystkie tajemnice do matury. I Iza — pracowałyśmy razem w księgowości w jednej firmie na terenie dawnej Fabryki Samochodów Ciężarowych, dwadzieścia cztery lata. Potem Renata wyjechała z mężem do Anglii, a Iza wyszła drugi raz za mąż i teraz wychowuje wnuki, ma swoje sprawy, swoje niedziele u córki. Dzwonimy do siebie na święta. Czasem na urodziny. Ale to już nie jest przyjaźń, to jest kurtuazja. Człowiek mówi „jak tam u ciebie” i adekwatnie nie czeka na odpowiedź.

Męża nie mam. Był jeden, krótko, jeszcze za Gierka, ale to zupełnie inna opowieść. Dzieci nie doczekałam. Kiedyś bolało tak, iż nie mogłam patrzeć na wózki przed blokiem. Teraz mniej. Czasem mi się wydaje, iż po prostu zrosłam się z tą pustką, jak z garbem, który przestaje uwierać po latach.

Czy mam coś oprócz tego? Robotki na drutach. Stare książki z biblioteki osiedlowej. Turecki serial, który oglądamy z mamą we wtorki i czwartki — ona nie rozumie połowy, ale i tak komentuje z kanapy, iż „ten doktor to łajdak”. I te wieczory, kiedy siedzę z nogami na taborecie i pruję sweter, bo wyszło za szeroko pod pachą.

Czy to mało, żeby żyć? Sama nie wiem.

W sobotę przychodzi czasem Halina z trzeciego, ta, co ma psa dachowca i zawsze nosi kapelusz, choćby do sklepu. Siadamy przy kuchennym stole, mama parzy herbatę w dzbanku z różowym pęknięciem na uchu. Rozmawiamy o tym, iż z telewizji leci sama powtórka, iż mięso znów podrożało, iż na Klarowie otworzyli nowy warzywniak. Zwykłe rzeczy. Po wyjściu Haliny powietrze w mieszkaniu jest cieplejsze, jakby ktoś zostawił po sobie dobre słowo.

Ale dziś, w te moje urodziny, siedziałam sama przy oknie i myślałam jedno: kiedy to się stało? Kiedy zrezygnowałam? Kiedy wybrałam spokój zamiast życia? Można to nazwać jak się chce — rozsądkiem, brakiem okazji, opieką nad mamą. Ale prawda jest prostsza: ja się kiedyś wycofałam. Jak zawodnik, który schodzi z boiska nie dlatego, iż nie ma siły, tylko dlatego, iż boi się rzutu karnego. I teraz, po latach, zostało mi tylko stwierdzić, iż czas nie wraca. Że nie wejdę drugi raz do tej samej rzeki.

Mama zawołała z kuchni, żebym zjadła coś ciepłego. I wtedy — nie wiem, dlaczego akurat tego dnia — pomyślałam o tym chłopaku z piętra. Ma na imię Szymon, mieszka naprzeciwko z matką, która od roku nie wychodzi z domu. Pomaga jej myć okna, nosić zakupy, załatwiać recepty. Widuję go, jak wracał wieczorem z budowy, zmęczony, z papierową torbą z żabki, i otwierał drzwi tak ostrożnie, żeby nie obudzić matki. Przez trzy lata zamieniliśmy ze sobą może dziesięć zdań. A ja nagle poczułam coś w środku — nie żal, nie sentyment. Coś jak ukłucie. Bo on ma to samo, co ja. Całe życie na zapleczu cudzego życia. Tylko iż on jeszcze może zdążyć.

Wieczorem zapukałam do jego drzwi. Głupio mi było, ale w ręce trzymałam talerz z kawałkiem mazurka, który upiekłam dwa dni wcześniej i który i tak by wysechł. Otworzył, miał na sobie dres i słuchawki na szyi. Powiedziałam, iż mam prośbę. Że szukam kogoś, kto mógłby czasem pomóc przy mamie, bo ona już nie dźwiga i „pan Szymon, taki silny”. Coś tam bredziłam. On patrzył na mnie spokojnie. Potem powiedział:

— Niech pani wejdzie.

I to mogła być najdziwniejsza rzecz, jaka mnie spotkała od lat. Weszło mi w nawyk obserwowanie cudzych mieszkań z progu, ale tu było inaczej. Czysto, skromnie, na stole termos i okulary. Jego matka spała w drugim pokoju. Siedzieliśmy w kuchni, piliśmy herbatę, a on mówił, iż od piętnastu lat opiekuje się nią sam, iż siostra wyjechała do Irlandii i przestała dzwonić, iż jego ojciec umarł, gdy Szymon był w ósmej klasie. Że chciał kiedyś iść na studia, na politechnikę, ale nie było jak, bo trzeba było rano podać leki i zawieźć matkę na dializy. Mówił to bez goryczy, tak jak się mówi, iż pod domem nie ma miejsc parkingowych.

Wtedy zrozumiałam, iż jesteśmy jak dwa rzędy tego samego ściegu. Ja i on. Dwa życia przyklejone do starych mieszkań, do poręczy, do zapachu kapusty na klatce. Tylko iż ja mam pięćdziesiąt sześć lat, a on trzydzieści osiem. I właśnie dlatego mu tego wieczoru o czymś powiedziałam.

— Niech pan to zrobi — powiedziałam cicho. — Niech pan zapisze się na te studia zaoczne. Wieczorowo. To się da. Matce można wynająć opiekunkę, choćby na dwa popołudnia w tygodniu. Są w Lublinie takie z fundacji. Niech pan nie czeka, aż utknie pan jak ja.

Słowo „jak ja” wypadło mi z ust i zawisło w powietrzu. Poprawiłam serwetkę na kolanie. Nie dodałam nic. On milczał chwilę, potem odstawił kubek i popatrzył w okno, za którym paliła się latarnia pod starym kasztanowcem.

— Zobaczymy — powiedział. Ale w jego głosie pierwszy raz usłyszałam coś, czego nie było tam wcześniej. Nie wiem, jak to nazwać. Może pęknięcie.

Wracałam do siebie przez korytarz i było mi lekko, zupełnie jakbym zgubiła po drodze coś, co ciążyło mi od lat. W mieszkaniu mama już spała. Ściągnęłam buty, stanęłam boso na zimnych kaflach i patrzyłam przez chwilę na Jej twarz: spokojną, zmęczoną, z tym drobnym drganiem powieki, które znałam od dziecka. I wiecie, co wtedy zrobiłam? Zdjęłam z haczyka pełne wiadro i poszłam umyć klatkę. Tak po prostu. O dwudziestej trzeciej, jak wariatka, szorowałam balustradę na drugim piętrze. Ktoś mógłby pomyśleć, iż zwariowałam. A ja po prostu chciałam, żeby rano, jak mama będzie schodzić po pieczywo, jej dłoń trafiła na czystą, suchą poręcz. Żeby coś się zmieniło. Choćby to.

To były moje urodziny. Bez tortu, bez śpiewu. Ale z tą jedną myślą, iż życie, jakie mam, jest jedynym, jakie będzie. I zamiast nad nim płakać, można w nim coś zrobić.

Tydzień później na wycieraczce znalazłam kartkę. Pismo równe, pochyłe, pewne. „Zapisałem się. Dzięki sąsiadce. Szymon”. Stałam w progu z tą kartką w palcach i nie mogłam oderwać od niej wzroku. A potem zaczęłam płakać. Nie z żalu. Tego, co czułam, nie umiem nazwać jednym słowem.