Muzeum Diecezjalne w Sandomierzu oferuje interesujący zbiór pamiątek po powstańcach styczniowych. W dużej mierze jest to kolekcja zgromadzona przez księdza Jana Wiśniewskiego.
Szczególne miejsce wśród tych eksponatów zajmuje proporzec oddziału powstańczego z lat 1863-1864, z wizerunkiem orła, taki wizerunek posiada też srebrna klamra do pasa z 1863 roku. Szczególnie poruszające są pamiątki wykonane przez powstańców na zesłaniu, w tym fajka zrobiona na Syberii, ozdobiona czterema główkami męskimi. Na zachowanej kartce widnieje napis, iż fajka została wykonana przez zesłańca w 1864 roku. Był nim Tymieniecki z kaliskiego.
W kolekcji muzealnej są również dwie skrzynki powstańcze, informuje dr Urszula Stępień, kustosz w Muzeum Diecezjalnym.
– Jedna z nich została ofiarowana księdzu Konstantemu Piwarskiemu w dniu jego imienin. Duchowny został zesłany na Syberię za swoje zaangażowanie w działalność powstańczą. Na wieku tej skrzyneczki oprócz symboli patriotycznych w postaci korony cierniowej znajdują się podpisy 24 współtowarzyszy niedoli duchownego. Z kolei druga skrzynia pochodzi ze zbiorów prywatnych i trafiła do muzeum kilka lat temu. Na wieku od wewnętrznej strony zachował się rysunek przedstawiający dwóch zesłańców: Gustawa Tarczewskiego i autora rysunku Wincentego Ślendzińskiego. Obaj siedzą przy stole, na którym stoi samowar i szklanki z herbatą – opisuje kustosz.
W powstaniu styczniowym brało udział wielu artystów, którzy tematykę powstańczą, a także własne przeżycia próbowali wyrazić w swojej twórczości. Takim przykładem jest znajdujący się w zbiorach Muzeum Diecezjalnego patriotyczna kompozycja pt. „Wizyta u powstańca”. Autorem obrazu jest Antoni Kozakiewicz.
– Kompozycja oparta jest na wspomnieniach malarza z powstania i zawiera wątki autobiograficzne. Artysta uwiecznił na obrazie siebie oraz Ludomira Benedyktowicza – malarza, który w powstaniu stracił prawą dłoń i lewą rękę. Powrócił jednak do malarstwa posługując się specjalną protezą w postaci metalowej obrączki z tulejką, do której mógł mocować ołówek lub pędzel – tłumaczy Urszula Stępień.
W kolekcji muzealnej jest też liczna kolekcja niewielkich, owalnych medalionów powstańczych (szkaplerzy), wykonanych z blachy miedzianej, z wyrytym wizerunkiem Matki Boskiej Królowej Polski na złoconym tle oraz świętych patronów.
