Nazywam się Wanda i mam sześćdziesiąt cztery lata. Przez trzydzieści jeden lat siedziałam za ladą w aptece przy rynku w Głogowie — ludzie mnie tu znają, bo to ja odmierzałam im krople na receptę, kiedy jeszcze nie było komputerów, tylko zeszyt w kratkę. Na emeryturze jestem od czterech lat. Mam jednego syna, Marcina, i to on jest w tej historii najciszej milczącą postacią.
Tamtej soboty zadzwonił o ósmej rano.
— Mamo, przywieziemy dzieciaki na cały dzień, mamy ważne wyjście.
Nie zapytał, czy mam plany. Nigdy nie pyta. Przyjechał z synową Agnieszką kwadrans przed dziewiątą, z torbą pieluch, z bidonami, z trójką dzieci: dziesięcioletnią Olą, siedmioletnim Igorem i najmłodszym, czteroletnim Frankiem, który zawsze pierwszy biegnie do mnie z butami na złą nogę. Agnieszka choćby nie wysiadła z auta. Siedziała w srebrnej octavii, poprawiała rzęsy w lusterku i machnęła mi ręką przez szybę, jakby odganiała muchę.
Cały dzień lepiliśmy z Frankiem pierogi z plasteliny na starej ceracie w kwiatki, ta cerata jest u mnie na stole chyba piętnaście lat. Zrobiłam szarlotkę, bo akurat miałam antonówki z działki sąsiada, pana Zenka, który zawsze zostawia mi siatkę jabłek pod bramą. Poszliśmy na spacer nad Odrę, karmiliśmy łabędzie starym chlebem. Ola narysowała mi kredkami dom z kominem, z którego wychodzi serce zamiast dymu — tę kartkę mam do dziś przypiętą magnesem do lodówki.
Wieczorem, gdy kąpałam Franka, chłopiec sięgnął po telefon Igora leżący na wersalce i podetknął mi go pod nos, cały mokry od kąpieli.
— Babciu, a czemu ciebie tu nie ma?
Na ekranie: sala w jakimś hotelu pod Legnicą, białe obrusy, tort trzypiętrowy, balony w kolorze eukaliptusowej zieleni. Marcin w szarym garniturze, którego u niego nigdy nie widziałam. Agnieszka w sukience koloru wina, z lampką prosecco, śmiejąca się do obiektywu. Ola w tiulu. Igor w muszce. I w tle, przy stole gości, teściowa Marcina, pani Bożena — w żakiecie, z broszką, z kieliszkiem w dłoni.
Zaproszona.
Ja nie.
Wzięłam telefon z rączki Franka delikatnie, jakby parzył.
— Babcia pilnowała ciebie, kochanie. Chodź, jeszcze ciepła woda, umyjemy uszy.
Nie spałam tej nocy. Leżałam i liczyłam w głowie — nie owieczki, tylko lata. Trzydzieści cztery lata, odkąd urodziłam Marcina. Sama go wychowałam, bo mój mąż Ryszard wyjechał do Niemiec, kiedy syn miał siedem lat, i stwierdził przez telefon, iż "nie czuje się stworzony do rodziny". Kartki na Boże Narodzenie przychodziły jeszcze przez trzy lata, potem choćby to ustało.
Marcin poznał Agnieszkę dziewięć lat temu. Pracowała w biurze rachunkowym przy tej samej ulicy co apteka, w której wtedy jeszcze pracowałam. Ślub wzięli szybko, bo Ola była już w drodze. Na weselu pani Bożena usiadła obok mnie przy stole i powiedziała: "Pani Wando, teraz to już jedna rodzina jesteśmy". Uwierzyłam jej.
Pierwsze pęknięcie przyszło po narodzinach Igora. Agnieszka zaczęła poprawiać mnie przy stole: iż za dużo słodyczy dzieciom daję, iż moje metody są z innej epoki. Raz, przy Marcinie, rzuciła: "Mamo, ile razy mam mówić, żeby nie dawać im coca-coli". Mamo — ale takim tonem, jakby czytała upomnienie z sądu. Marcin wtedy spuścił wzrok i nic nie powiedział. Nic nigdy nie mówił.
Dostosowywałam się. Przestałam przywozić im czekoladki z cukierni na rynku. Dzwoniłam rzadziej. A mimo to telefon dzwonił za każdym razem, gdy potrzebowali opiekunki: "Mamo, odbierz Olę ze szkoły, mamy zebranie". "Mamo, Igor ma anginę, a my nie możemy wziąć wolnego z pracy". "Mamo, w sobotę mamy ważne wyjście".
Nigdy nie odmówiłam. Ani razu.
W niedzielę rano zadzwoniłam do Marcina. Odebrał po długiej chwili.
— Mamo, coś się stało?
— Byliście wczoraj na weselu.
Cisza w słuchawce trwała tak długo, iż pomyślałam, iż rozłączenie.
— Skąd wiesz — powiedział w końcu, nie jako pytanie.
— Franek pokazał mi zdjęcia. Kogo żeniliście?
Kolejna pauza. Potem powiedział cicho, iż to był ślub Agnieszki brata, Dawida. Że nie zapraszali mnie, bo "to była kameralna uroczystość, tylko najbliższa rodzina".
Kameralna uroczystość, na której było sto dwadzieścia osób i orkiestra na żywo — dowiedziałam się tego później od pani Zosi, sąsiadki z dołu, której córka robiła tam zdjęcia jako fotograf.
Odłożyłam słuchawkę i przez kolejny tydzień nie zadzwoniłam do nich ani razu. Oni też nie zadzwonili — aż do czwartku, kiedy Agnieszka napisała esemes: "Mamo, w piątek trzeba by Frankiem się zająć, przedszkole zamknięte, techniczna przerwa".
Nie odpisałam od razu. Wyjęłam z szuflady kredensu stary segregator — ten sam, w którym trzymam dokumenty od czasu, gdy jeszcze pracowałam. W środku było zaświadczenie z banku o lokacie, którą zakładałam przez ostatnie osiem lat z myślą o wnukach — pięćdziesiąt sześć tysięcy złotych, odkładane po kawałku z emerytury i z tego, co zostało po sprzedaży mieszkania po mamie. Miałam podzielić to na trzy części, kiedy dzieci będą pełnoletnie. Nikt o tym nie wiedział, choćby Marcin.
W piątek rano, zamiast pojechać po Franka, pojechałam do banku przy rynku. Pani w okienku, którą znam jeszcze z apteki, spytała, czy na pewno chcę zamknąć lokatę przed terminem — stracę część odsetek. Powiedziałam, iż tak, na pewno. Przelałam całość na osobne konto, które otworzyłam tego samego dnia — konto tylko moje, bez pełnomocnictw, bez wspólnych kart.
Do Marcina zadzwoniłam wieczorem.
— Nie mogę wziąć jutro Franka. Mam swoje sprawy.
— Jakie sprawy, mamo? — w jego głosie usłyszałam coś, czego nie było wcześniej: niepokój.
— Uporządkowałam parę rzeczy w banku. Ta lokata, którą miałam na wnuki — już jej nie ma. Rozłożyłam pieniądze inaczej.
— Co to znaczy, inaczej?
— To znaczy, iż część przekazałam fundacji, która pomaga dzieciom z domów dziecka w Głogowie. Resztę zostawiam sobie, bo mam prawo pożyć trochę dla siebie. Nie jestem już bankomatem na wezwanie i nie jestem opiekunką na telefon, kiedy wam wygodnie, a niewidzialną rodziną, kiedy jest wesele.
W słuchawce było cicho tak długo, iż usłyszałam, jak w tle Agnieszka pyta: "co on mówi, co się stało".
— Mamo, przesadzasz. To nie było tak, iż cię unikaliśmy specjalnie…
— Marcinku. Twój ojciec też mi kiedyś powiedział, iż nic specjalnie nie robił. Po prostu wyjechał. Ty po prostu mnie nie zaprosiłeś. Skutek dla mnie jest ten sam.
Odłożyłam telefon. Na stole wciąż leżała rysunek Oli z domkiem i sercem zamiast dymu. Nie zdjęłam go z lodówki — dzieci nie są niczemu winne, to nie one wybierały, kogo zapraszać na wesele wujka.
W niedzielę pod moim blokiem stanęła octavia. Marcin wysiadł sam, bez Agnieszki. Stał przy furtce z rękami w kieszeniach kurtki, jakby nie wiedział, czy ma zadzwonić domofonem.
Wpuściłam go. Usiadł przy stole w kuchni, tym samym, przy którym lepiliśmy pierogi z plasteliny.
— Mamo, oddaj tę lokatę. Bez sensu tak robić, to były pieniądze dla dzieci.
— Franku, Oli i Igorowi zostawię co innego. Zapiszę im mieszkanie w testamencie, jak zawsze planowałam. Ale ty i Agnieszka macie zrozumieć jedno: jestem babcią, nie służbą. Chcecie, żebym z wami była — to zapraszacie mnie, kiedy jest tort i orkiestra, nie tylko wtedy, kiedy trzeba umyć komuś uszy.
Marcin patrzył długo w blat stołu, obracając w palcach łyżeczkę. W końcu powiedział, iż porozmawia z Agnieszką, iż może rzeczywiście coś między nimi się popsuło, jeżeli chodzi o to, jak mnie traktują.
Nie obiecałam mu nic. Odprowadziłam go do drzwi, a on jeszcze w progu zapytał, czy w przyszłą sobotę mogłabym wziąć dzieci na kilka godzin — po prostu, bez okazji, na spacer nad Odrę.
— Mogę — powiedziałam. — Ale przyjedziecie po nie razem. Obydwoje. I wejdziecie do środka, zamiast siedzieć w samochodzie.
Zamknęłam za nim drzwi i wróciłam do kuchni, gdzie na cerecie w kwiatki wciąż leżała zaschnięta plastelina w kształcie małego pierożka, ulepionego przez Franka.
