Warsztat po Ryszardzie
Klucz nie pasował. Dorota Wieczorek próbowała go przekręcić raz, drugi, w końcu przyjrzała mu się w świetle wpadającym przez brudną szybę hali — nie, klucz był ten sam, to zamek był inny. Termos z herbatą postawiła na skrzynce z narzędziami, pudełko z dokumentami rozliczeniowymi za sierpień oparła o kolano.
— Zmieniłem zamek — powiedział Ryszard, wychodząc zza samochodu na podnośniku, wycierając ręce w szmatę usmarowaną olejem. — Trzeba było, Dorota. Nowy księgowy przejmuje sprawy od pierwszego.
— Jaki nowy księgowy?
— Taki, co się nie miesza w to, co go nie dotyczy.
Na dworze pachniało spalinami i frytkami z budki na rogu Grochowskiej, gdzieś szczekał pies sąsiadów, ten sam co zawsze, kiedy tramwaj linii 22 hamował na przystanku. Chodziło o osiemnaście tysięcy złotych, które miesiąc wcześniej zniknęły z wpłat gotówkowych za lipiec. Ryszard powiedział wtedy, iż "pożyczył na części" i iż to nie jej sprawa, bo firma jest jego. Dorota odpowiedziała, iż to ona prowadzi księgi i iż luka w kasie to jej odpowiedzialność przed skarbówką, nie jego kaprys. Pokłócili się. Teraz stała przed zamkniętymi drzwiami z termosem w dłoni, a jej syn stał obok z kluczem francuskim, nie wiedząc, gdzie ma patrzeć.
— Kuba zostaje — dodał Ryszard, jakby robił jej łaskę. — On się uczy fachu. A ty se poszukaj sobie innej firmy do liczenia. Rynek jest duży.
Kuba nic nie powiedział. Miał umowę na czas określony, stryj płacił mu najniższą krajową plus premie "jak wyjdzie", i teraz patrzył na matkę tak, jakby przepraszał za coś, czego nie zrobił.
Warsztat przy Grochowskiej należał kiedyś do Marka. Zanim zabrał go rak trzustki, zanim leżał w Szpitalu Praskim i już nie mógł mówić wyraźnie, zdążył ustalić z żoną, iż firmę formalnie przepisze na brata — bo tak chciała rodzina, żeby "została w rękach, które się znają na mechanice". Dorota znała się na papierach. Ryszard znał się na silnikach. Tak to sobie ułożyli, dziewięć lat temu, przy szpitalnym łóżku, kiedy nikomu nie chciało się myśleć o niczym poza tym, żeby Marek umarł spokojnie.
Przez jedenaście lat wystawiała faktury, pilnowała ZUS-u, rozliczała się z urzędem skarbowym przy placu Szembeka, a wieczorami liczyła utarg przy kuchennym stole, bo w warsztacie nie było na to spokoju. Ryszard mówił wtedy, iż to "tymczasowe rozwiązanie", dopóki Kuba nie skończy technikum samochodowego i nie przejmie firmy po ojcu. Kuba miał wtedy piętnaście lat. Teraz miał dwadzieścia sześć i od trzech lat pracował w warsztacie jako mechanik — pod nadzorem stryja, który wciąż figurował jako właściciel.
Dorota nie krzyczała. Odstawiła termos na maskę zaparkowanego passata, otworzyła torebkę i wyjęła telefon.
— Dobrze — powiedziała. — Kończę z prowadzeniem waszych ksiąg z dniem dzisiejszym. Umowę zlecenie, którą podpisałeś ze mną w styczniu, rozwiązuję z czternastodniowym wypowiedzeniem. Pismo dostaniesz jutro listem poleconym.
Ryszard zaśmiał się, ale niepewnie.
— I co, myślisz, iż beze mnie sobie nie poradzisz? Kuba umie liczyć.
— Kuba umie liczyć skrzynie biegów. A ty, Ryszard, przez jedenaście lat nie zapłaciłeś ani złotówki za księgowość, bo umówiliśmy się, iż w zamian dostanę piętnaście procent udziałów w firmie. Masz to w akcie notarialnym u notariusza Kowalika przy Alei Waszyngtona. Sprawdziłeś kiedyś ten dokument, czy tylko go podpisałeś?
Twarz Ryszarda zmieniła kolor, ale nic nie powiedział.
Przez dwa tygodnie nic się nie działo. Dorota siedziała w domu na Saskiej Kępie, piła kawę z sąsiadką Anią, która hodowała kaktusy na balkonie i co rano podlewała je z plastikowej butelki po wodzie mineralnej. Zadzwoniła do znajomej radczyni prawnej, Beaty Lis, z którą chodziła kiedyś na aerobik przy Rondzie Wiatraczna. Beata potwierdziła to, co Dorota już wiedziała z papierów — piętnaście procent udziałów w spółce "Auto-Serwis Wieczorek" należało do niej od dziewięciu lat, zapisane w akcie notarialnym, którego Ryszard najwyraźniej nigdy dokładnie nie przeczytał, bo ufał bratu, iż "wszystko będzie po staremu".
Trzeciego października Dorota przyszła do warsztatu po raz drugi. Tym razem nie sama — z Beatą i z teczką dokumentów. Ryszard stał przy podnośniku, na którym wisiał srebrny opel astra z rozebranym zawieszeniem. Kuba mył ręce przy zlewie w kącie hali.
— Piętnaście procent to nie kontrola — powiedział Ryszard, kiedy Beata podała mu dokumenty. — Ja jestem większościowym udziałowcem.
— Zgadza się — odpowiedziała Beata, tonem, jakim mówi się o pogodzie. — Ale jako udziałowiec mniejszościowy pani Wieczorek ma prawo wglądu do dokumentacji finansowej spółki. Ma pan czternaście dni na przedstawienie faktur na te osiemnaście tysięcy. jeżeli ich pan nie przedstawi, sprawa trafia do prokuratury. Przywłaszczenie mienia to artykuł dwieście osiemdziesiąt cztery.
Ryszard rzucił szmatę na maskę opla, aż odbiła się od blachy i spadła na podłogę.
— Ty mi tu prokuraturą nie grozisz we własnym warsztacie! — krzyknął. — Marek by się wstydził, jakby zobaczył, jak jego żona chodzi po sądach zamiast pilnować domu. On mi ten warsztat zostawił, nie tobie!
— Marek zostawił mi piętnaście procent i jedenaście lat pracy za darmo — powiedziała Dorota, nie podnosząc głosu, choć ręce jej drżały, kiedy zapinała torebkę. — I nie waż mi się mówić, co by powiedział, bo umierał w moich ramionach, nie w twoich.
— A Kuba? — Ryszard odwrócił się do chłopaka przy zlewie. — Myślisz, iż beze mnie będziesz miał gdzie pracować? Kto cię nauczył wszystkiego, co umiesz, co? Matka, która liczy słupki?
Kuba odłożył ręcznik. Podszedł bliżej, stanął między matką a stryjem, tak iż Ryszard musiał spojrzeć na niego, nie na Dorotę.
— Ty mnie nauczyłeś fachu, stryjku, i za to dziękuję. Ale to ona przez jedenaście lat nie brała za to pieniędzy, żeby ta firma w ogóle istniała. jeżeli nie pokażesz faktur, ja stąd odchodzę razem z nią. I zabieram ze sobą klientów, którzy mnie znają, nie ciebie — bo to ja ostatnio pod te opla właziłem, nie ty.
Ryszard otworzył usta, jakby chciał odpowiedzieć, ale zamiast tego odwrócił się do skrzynki z narzędziami i uderzył w nią otwartą dłonią. Metal zadźwięczał głucho w pustej hali. Nikt się nie odezwał. Z radia zostawionego przy stanowisku lakierniczym leciała prognoza pogody na weekend — zapowiadali deszcz.
Piętnaście dni później, dwudziestego drugiego października, odbyło się nadzwyczajne zgromadzenie wspólników w kancelarii notarialnej przy Alei Waszyngtona. Ryszard nie przedstawił żadnych faktur. Zgodził się na spłatę osiemnastu tysięcy w ratach przez sześć miesięcy oraz na stały wgląd Doroty do rachunków — podpisał to milcząc, nie patrząc nikomu w oczy, jakby podpisywał coś, czego się wstydzi.
Kuba został w warsztacie, ale już nie pod stryjem — podpisał z matką i z Ryszardem trójstronną umowę, iż po roku wykupi od stryja kolejnych dziesięć procent udziałów, płacąc z pensji, którą teraz dostawał zgodnie z umową, nie "jak wyjdzie".
Dorota nie wróciła do prowadzenia ksiąg za darmo. Zaproponowała Ryszardowi normalną umowę zlecenie, tysiąc dwieście złotych miesięcznie, przelewem do dziesiątego dnia miesiąca. Podpisał, bo nie miał wyjścia — nowy księgowy, którego zatrudnił na tydzień, po przejrzeniu ksiąg sam zrezygnował, mówiąc, iż "nie chce się w to mieszać".
W grudniu, kiedy pierwsza rata wpłynęła na konto, Dorota siedziała w kuchni na Saskiej Kępie i wypełniała przelew za prąd. Z telewizora w pokoju obok dobiegł głos spikera zapowiadającego mroźną Wigilię. Odłożyła długopis, sprawdziła potwierdzenie przelewu na ekranie telefonu i wpisała kwotę do zeszytu rozliczeniowego, do kolumny, którą prowadziła od jedenastu lat.
