Ojciec marzył o synu, a tu urodziła się bezużyteczna córka, którą wyrzucił ze swojego serca. Jednak po latach to właśnie ta niechciana dziewczynka, zaliczająca upokorzenia i samotność, stanie się dla niego jedyną podporą i pokaże całemu światu, jak należy siebie szanować.
Wiadomość o narodzinach córki doszła do Czesława Ignacego akurat w biurze leśnictwa, w dzień wypłaty. Chłopy już rozchodziły się po odbiorze pensji, brzęcząc pustymi bańkami po ropie, a on stał sam pod portiernią, ściskając w ręce wymiętolone złotówki.
No pięknie… mruknął Czesław, splunąwszy soczyście w trociny. Prosiłem kobietę, żeby syna urodziła. A tu dziewucha…
W środku aż się zagotowało z żalu i złości do żony, Haliny. Tak zagotowało, iż nie miał najmniejszej ochoty wracać do pustej chałupy, gdzie choćby babskich głosów już nie posłyszy. Gdy Halina z noworodką męczyła się jeszcze w powiatowym szpitalu w Olsztynie, Czesław spakował swoje marne manatki w brezentowy worek, wrzucił bieliznę na zmianę i kawałek chleba, i powędrował do matki, do sąsiedniej wsi nad rzeką Łyna piętnaście kilometrów od swojego domu.
Halina, wracając po dwóch tygodniach z pierwszym dzieckiem, zastała izdebkę dziwnie uporządkowaną (widać mąż przed wyjściem się postarał). Ostrożnie położyła zawiniątko w kocu na łóżku, usiadła i wsparła głowę na rękach. Ramiona jeżyły się od bezgłośnych łez. Córeczka maleńki kłębek z zabawną fałdką na potylicy spała cicho, cmokając czasem przez sen. Halina popatrzyła na nią z goryczą: I kto by pomyślał, iż ty, moje kochanie, staniesz się powodem rozłamu w rodzinie?
Czesław był chłopem z krwi i kości, o twardych łapach i szczęce, z charakterem, o którym wieś gadała, iż ostry. Sprzeciwu nie znosił, każde nie po jego myśli traktował jak osobistą zniewagę. Zachciało mu się syna dziedzica, następcy. Sam miał przecież dwie starsze siostry, a był przekonany, iż to właśnie na nim, Czesławie Ignacym, opiera się cały ród. A tu? Dziewczynka. Niby po co?
Próby dyplomacji
Teściowa, matka Czesława, próbowała jakoś z nim negocjować, przemówić do rozsądku. Ale, gdzie tam Czesław był nieugięty: Póki dziewuchy nie odstawicie dalej, nie wrócę. Piętnaście kilometrów stało się dla Haliny przepaścią nie do przebycia.
Gdy Halina już się podniosła po porodzie, rzuciła się w wir roboty. W pięćdziesiątym siódmym roku o macierzyńskich urlopach nikt nie słyszał: trzeba było gospodarstwa dopilnować, na mleczarnię wychodzić. Nazwała córkę Zuzanna, żeby chociaż z imienia twardo brzmiała. Zuzka rosła cicho, spokojna, silna bez krzyku, bez złości. W pół roku już szarpała się za szczebelki łóżeczka, a rok i trochę nie odstąpiła od drewnianego konika na biegunach, podarowanego przez sąsiada. gwałtownie zaczęła mówić, chodzić… Babka mówiła, iż to żywe srebro. W żłobku zaraz została szefową: szybka, silna, zdecydowana każdy chłopak wiedział, żeby jej nie podskakiwać. Potrafiła choćby stłumić pięcioletniego rozrabiakę z sąsiedztwa, co próbował odebrać jej łopatkę.
Nowa odskocznia
Czesław znalazł jednak pocieszenie. Przylgnął do rozwiedzionej Hedwigi Mitruskiej, wdowy z dwójką dzieci. Najpierw chodził z nudów, a potem jakoś tak się wciągnął. Hedwiga była sprytna, zgrabna, jędrna, słówka przeciw nie powie, tylko ochy i achy.
Ja ci, Czesiu, jeszcze synka urodzę. Najlepszego! obiecywała, przeciągając się w łóżku.
Byle chłopak… prychnął Czesław, choć już nieco miękko.
Ale czas leciał, a Hedwiga wciąż nie była w ciąży. Może próbowała, ale nic z tego. Czesław się posępniał lata minęły, a syna jak nie było, tak nie ma. Czyjeś dzieci wychowywać żadna to radość.
Aż tu plotki dotarły i do nowej wsi: jego Zuzka to istny chłopak mocna, sprawiedliwa, jędrna. Trzy lata, a rwie się do każdego chłopa.
Matka Czesława znów próbowała perswazji: No… pojedź, zobacz do dziecka. Krew nie woda. Pewnie żadnej siły by go nie ruszyło, gdyby nie znalazł u Hedwigi w szafie jakichś suszonych ziół i korzeni Zrodziło się w nim podejrzenie a to niechcący w czarownice popadł. Usłyszał, iż Hedwiga biega do wiejskiej szeptuchy.
Czesław jeszcze tego samego dnia spakował się i trzasnął drzwiami tak, iż aż zaszkliły się szybki. Hedwiga krzyczała z korytarza, iż zioła na zdrowie, żeby dzieci szybciej były, ale on już nie słuchał.
Po prawie czterech latach Czesław wszedł do własnej chałupy. Pierwszy raz zobaczył córkę. Szczupła, rozwichrzona, w wypłowiałej spódniczce, stała pośrodku izby i patrzyła na niego spod byka, świdrując wzrokiem. choćby do cukierka z kieszeni nie podeszła.
Patrzcie ją, patrzcie… mruknął Czesław.
Halina, trzymająca z trudem łzy szczęścia, zaczęła gestykulować:
Czesiu, dobrze, iż wróciłeś! Tylko dobrze o tobie mówiłam, miałam nadzieję, iż przyjdziesz do nas z powrotem. Przecież nie jesteśmy obcy.
Halina naprawdę kochała męża mimo jego szorstkości, a czasem i brutalności. Był raczej oszczędny w słowach, ciągle niezadowolony, nie raz wyładowywał swoją złość uderzeniem w stół, a nieraz podnosił rękę na żonę. Prędko i na córkę zaczął się rzucać, gdy tylko poczuł bunt w jej oczach.
Zuzka miała wtedy pięć lat, ale rozumiała aż nadto. Gdy tylko ojciec gniewnie patrzył na mamę, natychmiast kurczyła się w kłębek i zaciskała piąstki:
Psia krew, niedobry jesteś! Zaraz ci pokażę!
Czesław tylko wściekał się bardziej, iż w tej małej córeczce czai się ten sam bunt, który sam w sobie zawsze próbował zdusić.
Na chwilę Czesław jakby się uspokoił, gdy Halina urodziła syna. Janek. Cała opieka nad bratem od narodzin zaraz przypadła Zuzce nosiła go, karmiła, bawiła się, zmieniała pieluchy, jak tylko nauczył się chodzić.
Czesław był niby zadowolony, ale euforia jakby tępa, cicha. przez cały czas gonił rodzinę po kątach, o ile coś mu się nie podobało.
Halina słuchała przekleństw pokornie, by tylko nie podniósł ręki.
A Zuzka (siedem lat już miała) stawała twardo, zaciskała pięści i wrzeszczała:
Pójdę do dzielnicowego i cię podam na policję!
Czesław aż podskoczył ze złości:
Ty plewa zielona! Na kogo ty podnosisz głos?
Rzucił się do niej, ale Zuzka już dawno wiedziała, iż w takich sytuacjach trzeba mieć refleks były iście olimpijskie. Kiedyś go choćby zgłosiła milicjantowi. Zaniemówił!
Halina była w szoku nie spodziewała się od córki takiego uporu.
Panie dzielnicowy, przecież to własne dziecko się wychowuje, dla dobra… A Czesław pracowity, do domu pieniądz przynosi…
Policjant, pan Roman Dąbrowski, pokiwał głową i westchnął:
No, pani Halino, takie sprawy mogą zajść wysoko. Lepiej już was ostrzegam na słowo.
Od tego czasu Czesław był z Zuzką ostrożniejszy. Niby się nie bał, ale… no, ostrożnie się trzymał. Często tylko wymamrotał przez zęby:
Ty, dzika bestio
A Halina, przekonana, iż już pogoda po burzy, znów zaszła w ciążę. Urodziła córkę Natalię, jakby przeczuwała.
Wykrakałaś mruknął Czesław, rzucając tylko spojrzenie na noworodkę i bez słowa wyszedł z izby.
Najmłodszą prawie się nie zajmował. Mieszkali pod jednym dachem, jakby go tam nie było. Opieka nad nią zeszła w końcu i tak na Zuzkę.
Przyzwyczajona jesteś, pilnuj Natalki. Pieluszki zmieniaj.
Po powrocie ze szkoły Zuzka od razu odrabiała lekcje, łapała coś do jedzenia i do samego wieczora uwijała się przy siostrze. A matka na zmianę pracę i dom. Czesław widząc, iż najstarsza znowu stała się główną pomocą milczał, nie przegadywał, ręki nie podnosił. Zresztą pamiętał dobrze przygodę z dzielnicowym.
Tak dorastała Zuzka do ósmej klasy. I wtedy oznajmiła, iż jedzie do miasta się uczyć. Czesław zrobił się purpurowy. Jego charakterystyczna ruda czupryna stanęła dęba.
Z czego ty żyć będziesz?! Chyba nie będziesz pasożytować na matce i ojcu! Mało się cię przez lata żywiło?!
Zuzannie piętnaście lat. Zdrowa, rosła, silna twardość rodem z Mazowsza. Jej pięści mogły dać nauczkę każdemu chłopakowi, choćby starszemu. Nauczyciel wuefu kiedyś rzucił:
Zuzka, to ty powinnaś na zapasy iść! Wszystkich przewrócisz!
Tego mi brakowało burknęła Zuzka, po czym twardo spojrzała ojcu w oczy:
Powiedziałam, iż pojadę. I tak będzie.
Nie sap! Czesław groźnie podniósł głos. I pieniędzy nie dam!
A czy cię proszę? Ty przynajmniej młodszych wykarm, tatusiu…
Co?!…
Sięgnął po pasek, chciał z impetem ruszyć na córkę. Ta jednym skokiem była już przy kuchni, w rękach połyskiwał żeliwny pogrzebacz:
Spróbuj tylko! To ci porachuję kości!
Halina wpadła między nich z płaczem.
Uciekaj powiedziała jej cicho. Jak się dogadasz, to jedź.
I rozwód bierz! rzuciła Zuzka.
Co za moda, córko? Uspokój się!
Jak długo będziesz to znosić?
Czego ty się uczysz w tej szkole?! Czemu tam nie uczą, jak zgodnie żyć z rodziną…
Rób, jak chcesz. Ja nie będę się już za was bić.
Po wyjeździe Zuzki Czesław jakby zmiękł. Z młodszymi zaczął rozmawiać ciszej, z Haliną łagodniej, jakby się zmienił. Ale o Zuzce cicho sza. Janek i Natalia przytulili się do ojca. gwałtownie zapomnieli o trudu Zuzki, jej pielęgnacji, bieganiu ze ścierką i dźwiganiu rodzeństwa.
Fajny mamy tatę! wypaliła kiedyś Natalka. A ty jesteś wredna! i pokazała Zuzce język.
No, no uśmiechnęła się Zuzka żyjcie z tym waszym tatusiem na zdrowie.
Po podstawówce wyjechała. Miała w tobołku dwa komplety bielizny i lnianą torbę z jedzeniem, którą mama po kryjomu upchnęła, chowając w portfelu kilka zmiętolonych banknotów.
Na początek, trzymaj szepnęła Halina, wręczając jej pieniądze moje, odłożone po cichu. Weź.
Zuzka spojrzała na matkę młoda, a już zmęczona, ze zmarszczkami i opuszczonymi ramionami.
Mamo, czemu ty ciągle tak? Rozwiodłabyś się i miałabyś spokój.
Taka już moda? W naszej wsi wszyscy tak żyją. Pokłócą się, pogodzą. A Czesław robotny, pieniądze przynosi. Ojciec dzieciom… Ludzie nie zrozumieją, powiedzą, iż szczęścia się nie docenia…
Jak cię będzie nękał, pisz do mnie. Już ja mu pokażę.
Oj, Zuza, grzech na swojego…
A jemu wolno być panem, kiedy ty jesteś jak służka? Co to za życie?
Tak wszyscy żyją.
Nieważne, ja już nie wrócę. Za pieniądze dzięki. Dobro pamiętam.
Wracaj, jeżeli będziesz chciała. Czesław zapomni, skończy się… Ja ci warzywa dam.
Pomogę, obiecuję.
Miasto przywitało Zuzkę hałasem, smrodem benzyny, harmiderem. Wybrała technikum mechaniczno-technologiczne, bo ciągnęło ją do maszyn. Egzaminy zdała z łatwością, miała smykałkę i solidne podstawy, mimo domowych obowiązków.
W akademiku poznała współlokatorkę Elżbietę: wesołą, kręconą dziewczynę z małego miasteczka, przeciwieństwo poważnej Zuzki. Ela przyjechała na technologa, ale gwałtownie wyszło na jaw, iż bardziej marzy o bogatym mężu.
Spójrz, Zuzka, jacy chłopcy na naszym roku! Ten, wysoki Jarek… mówią, iż jego ojciec siedzi w zarządzie.
A mnie to rybka odpowiadała Zuzka, grzebiąc w zeszytach. Przyjechałam się uczyć.
Ale z ciebie beton! śmiała się Ela. A Sylwia z pokoju obok, już randkuje ze studentem z trzeciego roku. Mówi, zaraz ślub…
Ja nie mam czasu w kawalerów. Muszę się utrzymać.
Zuzka pracowała wieczorami jako sprzątaczka w biurze przędzalni. Kasa była marna, ale wystarczało i nie musiała dociągać od matki.
Ela tylko wzdychała patrząc na Zuzkę:
Ty to żelazna jesteś. Albo szkoła, albo robota… Jeszcze mi pomagając mechanikę opanować.
Przyzwyczajona Zuzka tylko się uśmiechała.
Wykładowca od hydrauliki pojawił się pod trzecim rokiem. Michał Ilczuk młody, elegancki, w stalowym garniturze z okularami. Ciemne włosy zaczesane do tyłu. Wśród studentów w wieku ponad niego wyglądał niemal nienaturalnie.
Dzień dobry zaczął cicho. Nazywam się Michał Ilczuk…
Michaś, he, he! krzyknął ktoś z końca sali. Synek…
Sala ryknęła śmiechem. Ilczuk poprawił okulary, próbował wykład, ale nikt nie słuchał. Harmider narastał.
Ela szturchnęła Zuzkę:
Patrz, jaki galant! Jak on sobie poradzi z tym bydłem?
Zuzka patrzyła z rosnącą złością. Było jej po prostu szkoda tego człowieka, który starannie rysował wzory na tablicy, a dostawał tylko śmiech.
Cisza! powiedziała nagle. Koniec!
Zrobiła się głucha cisza, wszyscy spojrzeli:
Rybacki, Mazurek spojrzała na dwóch największych prowodyrów jeżeli jeszcze raz, to ja was wywalę. Jasne?
Cooo…? odezwał się Rybacki.
Tego! Mam dość. I tak muszę ciężko tyrać, tu przyjechałam po dyplom, a nie byczyć się na koszt mamy. Albo cicho siedzicie, albo wypad.
Siła Zuzki była znana każdemu nikt nie zamierzał się jej sprzeciwić.
Po zajęciach Ela dręczyła ją całą drogę:
Eh, Zuzka, widziałaś jak się na ciebie patrzył? Pewnie się zakochał!
Głupia jesteś przewracała oczami Zuzka Przecież żonaty, obrączka na palcu.
Oj, obrączka to nie przeszkoda… Pewnie nieszczęśliwy.
Odczep się.
Ale sama często łapała się na tym, iż przypominała sobie tę chwilę i ten spokojny głos wykładowcy… Niby nic, a od razu cieplej na sercu.
Ilczuk też ją zapamiętał. Najlepsza studentka, starościna roku, poważna, twarda, ale z jakąś głębią, której nie miały inne dziewczyny.
Z domu do Zuzki jeździła rzadko na święta, czasem latem na wykopki. Janek już kończył szkołę, Natalia zaczęła naśladować matkę cicha, zgodna. Z Czesławem relacje sztywne, chłodne. Zuzka dystans, ale zawsze pomagała, jeżeli poproszono. Gościniec przywiozła, parę groszy zostawiła.
O, z miasta przyjechała… Patrzcie jak wystrojona! Już swoich nie poznaje! cedził Czesław.
Poznaję, tata. Spokojnie. Nie przewróciło mi się w głowie.
Na czwartym roku Ela dopięła swego wyszła za Jarka, tego z zarządu. Wesele hucznie, z akordeonem i gorzko!. Zuzka była świadkową, stała z boku, patrząc na szczęśliwą koleżankę, myśląc: A mnie co czeka? Praca, jakieś dziecko, samotność?
Coraz częściej myślała o rodzinie. Dwadzieścia lat na wsi w tym wieku już się miało dwoje dzieci. U niej? Jeden praca. Mężczyźni no, różni: jedni piją, inni żonaci, trzeci choćby patrzeć szkoda. Przypominała sobie tatusia… Nie, lepiej być samą niż dać się poniewierać.
Los jednak lubi prowadzić na skróty.
Witek Groszek uczył się na równoległym roku. Wysoki, spokojny, trochę flegmatyczny. Oglądał się za Zuzką długo, ale nie miał śmiałości podejść aż pewnego razu na potańcówce, zaciągnięty przez Elę, zebrał się w sobie.
Zatańczysz?
Zuzka zaskoczona, bo go wcześniej choćby nie dostrzegła, uniosła brwi:
Czemu nie?
Od tego dnia zaczęli się spotykać. Witek był zupełnym zaprzeczeniem taty cichy, powolny, nie pił, nie palił, pracowity, na spokojnie. Nadrzędną jego zaletą było to, iż patrzył na nią z takim oddaniem, iż aż się jej robiło miękko na sercu.
Wyjdź za mnie poprosił po trzech miesiącach.
Zuzka długo milczała:
A nie zostawisz mnie jak tata mamę?
Skąd…
I uwierzyła.
Wzięli ślub po cichu, zaraz po dyplomie, tylko Ela była świadkiem. Dostali od przędzalni kawalerkę w bloku. Po roku urodziła się Ula.
Ale szczęście trwało krótko. Witek po narodzinach córki jakby się zmienił spokój zamienił się w marazm, a powolność w lenistwo. Zaczął unikać domu, koledzy z pracy, po pracy… Kasy coraz mniej. Kiedy Zuzka próbowała coś ustalić, odburkiwał:
Co, jestem niewolnikiem? Mam prawo odpocząć!
Przypomniały jej się słowa mamy: Tak już jest, takie owo życie… I przeraziła się, iż pójdzie śladem Haliny.
Witek, albo się zmieniasz, albo rozwód.
On tylko odparował, ledwo trzymając się na nogach:
I gdzie pójdziesz? Z dzieckiem?
Zobaczymy odpowiedziała i następnego dnia złożyła pozew.
Ela aż westchnęła:
Zwariowałaś! Sama z dzieckiem?
A myślisz, iż zginę? uśmiechnęła się Zuzka. Daj spokój.
Nie zginęła. Pracowała dalej, córka w żłobku, żyły skromnie, ale nie brakowało. Witek płacił alimenty, jak mu się przypomniało, a tych dużo nie było.
Janek przyjechał do miasta dwa lata później. Skończył kurs na kierowcę, mieszkał u siostry. Był w szoku, patrząc na jej życie: osobne mieszkanie (dostała od firmy!), kanalizacja, gaz, a siostra sama wszystko robi, i córką się zajmie, i jemu pomoże.
Zuzka, ty harujesz jak wół. I nie marudzisz?
Samo się nie zrobi, braciszku. jeżeli sama się nie poszanować, to nikt nie pomoże.
Janek patrzył i myślał: takiej to żony by człowiek chciał pracowitej, silnej, ale ciepłej.
Tymczasem Ela rozwiodła się z Jarkiem (mamusiny synek i hulaka), płakała u Zuzki w kuchni:
Miałaś rację. Pieniądze to nie wszystko. Liczy się człowiek. Ach, gdyby mnie taki Ilczuk chciał…
Który Ilczuk? zdziwiła się Zuzka.
No, nasz wykładowca od hydro… Michał Ilczuk, co byłaś za nim! Niedawno go widziałam, rozwiódł się podobno, zamieszkał sam. Całkiem przystojny… Ela zagadkowo się uśmiechnęła.
Zuzka milczała. Zapomniała o nim na lata, ale imię rozgrzało cicho wspomnienia.
Spotkali się przypadkiem, na bazarze, jesienią. Zuzka wracała z pracy; musiała wejść do Szklanej Budki po herbatę. Pustka, tylko jeden facet czytał książkę przy stoliku.
Zamówiła herbatę i ciastko, siadła z boku i nagle:
Zuzanna?
Podniosła głowę. Michał Ilczuk już z siwizną, zmęczonymi oczami, ale ten sam spokojny uśmiech.
Dzień dobry…
Po prostu Michał. Usiądę?
I rozmowa potoczyła się sama długo, szczerze. Ona opowiedziała o sobie, pracy, rozwodzie, dziecku. On o tym, jak został sam, syn w technikum, mieszka za miastem, buduje dom.
Czemu jesteś sama? zapytał.
Tak wyszło. Ciągle wszystko sama…
Ja też jestem sam. I wiesz… dzisiaj sobie pomyślałem: jak dobrze, iż cię spotkałem.
Zarumieniła się, zaraz się wyciszyła. Michał patrzył na nią nie jak na groźną starościnę roku, ale na zmęczoną, piękną kobietę, której potrzebne było wsparcie.
Odprowadził ją do domu, trzymając za rękę, obiecując iż zadzwoni.
W niedzielę zaprosił ją na swoją działkę, by pokazać, nad czym pracuje. Zuzka zostawiła Ulę z Elą i pojechała.
Działka na skraju wsi. Nowy dom, jeszcze niewykończony, ale w środku już panował porządek. Michał pokazywał jej plany: tu ogród, tam altanka…
Nagle podjechała jakaś ciężarówka, wyskoczyło dwóch gości i podcięli grzeczność chcieli ukraść trochę żelaza dla kolegi.
Wypad! powiedział Michał.
Jeden z nich, z nożem, próbował zastraszyć właściciela.
I wtedy w drzwiach pojawiła się Zuzka, z siekierą:
Spróbuj, to po rękach poleci! Wynocha!
Z chłopa aż opadło powietrze. Tyle ognia w jednym spojrzeniu, tyle zdecydowania! Zmiękli, wzięli nogi za pas i uciekli.
Michał był blady:
Zuza… ty oszalałaś?
Jeszcze by cię zrobili… Nie mogłam inaczej.
Przytulił ją, a ona czuła, iż po raz pierwszy chce być po prostu kobietą, nie chłopem w spódnicy.
Po miesiącu Michał się oświadczył.
Wyjdziesz za mnie powiedział, patrząc prosto w oczy Nie mam fortuny, dom w budowie, ale was kocham. I Ulę.
Długo milczała, łzy stanęły jej w oczach pierwszy raz od lat:
Tak, Michał.
Wesele skromne, w mieszkaniu Zuzki najbliżsi, Ela z synem, Janek z żoną, Natalia z mężem, Halina z Czesławem. Czesław nie był chętny, ale mama powiedziała swoje; przyjechał, niech nie będzie. Michał podszedł do teścia z kieliszkiem:
Panie Czesławie, dziękuję za córkę.
Czesław chrząknął, spojrzał na Zuzkę, na wnuczkę trzymającą się za nowego tatę, i głos zadrżał:
Uważaj na nią. Charakterek po matce, ale dobra.
Zuzka zdziwiona niemal się pogubiła pierwszy raz usłyszała takie słowa od ojca.
Zadbać potwierdził Michał.
Po uroczystości Halina płakała ze wzruszenia, Czesław poczochrał Ulę po głowie:
No, wnuczko, rośnij zdrowo. Ucz się pilnie.
Dobrze, dziadku! odpowiedziała poważnie Ula.
Zuzka i Michał zostali jeszcze chwilę na przystanku, patrząc na zachód. Zuzka poczuła spokój, jakiego nie znała. Czekało ich życie, które obiecująco zapowiadało się na długie i szczęśliwe.
Minęło kilka lat.
Dom, który Michał o mało nie stracił przez złodziei, był już gotowy. Przytulny, z dużymi oknami, werandą, porośniętą dzikim winem, i sadem jabłoniowym, który Zuzka zasadziła.
Ula kończyła szkołę, wybierała się na medycynę. Janek jeździł w PKS-ie, Natalia wyszła za mechanika od traktorów i wychowywała bliźniaki. Halina często przyjeżdżała pomagać w sadzie, bawić się z wnukami. Czesław… Na początku rzadko, potem coraz częściej. Siedział z Michałem na werandzie, sączyli herbatę i gadali o życiu. Brał Ulę na spacery nad rzekę, a Zuzka patrząc przez okno, myślała: Życie umie jednak poukładać rzeczy po swojemu. Wszystko złe przeminie, tylko dobre pozostanie.
Pewnego wieczoru siedzieli na werandzie: Zuzka, Michał i Ula.
Mamo, jesteś szczęśliwa?
Zuzka uśmiechnęła się do męża, do córki, spojrzała na zadbany dom, sad za oknem, i pomyślała o wszystkim, co przeszła.
Szczęśliwa powiedziała po prostu.
Michał objął ją ramieniem:
Ja też dodał cicho.
Ula pobiegła do ogrodu. A oni zostali, słuchając, jak cichnie wieczorny wiatr w koronach jabłoni.
Za oknem dogasał różowy zachód i był to tylko jeden z wielu spokojnych wieczorów przed nimi. Czekało ich jeszcze wiele wspólnych dni, pełnych ciepła, miłości i domowej zwyczajnej radości.
