Wrzesień w Białymstoku potrafi udawać lato do samego końca. Ale trzynastego października rano okna były mokre i zimne, a z kaloryfera pod parapetem ciągnęło ledwie letnim ciepłem. Karolina siedziała przy stole i przepisywała z telefonu do granatowego brulionu w twardej okładce kolejne kwoty. Robiła tak od trzech lat, odkąd jej mąż uznał, iż wszystkie większe wydatki trzeba „omawiać”. Brulion miał być dowodem, iż omawiane są.
— Przelasz jej pięć tysięcy i po sprawie — rzucił Michał, nie odwracając się od okna. Patrzył na podwórko, gdzie pod blokiem stało jego granatowe audi z podrapanym progiem. — Tylko nie mów, iż znowu na węgiel. Przecież dopiero co coś jej dawałaś.
— Na węgiel, Michał. W zeszłym roku wystarczyło do połowy lutego, a teraz mama została z trzema workami. — Karolina nie podniosła wzroku. — Dom stoi na skarpie, wieje od rzeki, rano w kuchni ma dwanaście stopni. W zeszłym tygodniu dwa razy musiała spuszczać wodę, żeby jej rury nie rozsadziło.
Michał oparł łokieć o framugę. Skrzypnęło biurko, na którym od miesiąca stał niezapłacony rachunek za serwis klimatyzacji — taka karteczka z logo warsztatu przy Hetmańskiej, dociskana kubkiem po kawie. Nie ruszył jej od końca sierpnia.
— To niech sobie kupi farelkę. Albo niech jej lokatorzy więcej płacą, skoro już tam siedzą. — W jego tonie pojawiło się to, co Karolina znała z każdej rozmowy o pieniądzach: jakby wydatki na jej stronę rodziny były fanaberią. — Ja za dwa tygodnie mam wymianę tarcz. Jak nie zrobię, to za miesiąc wymienię zaciski i wyjdzie dwa razy drożej.
— Czyli tarcze ważniejsze od tego, żeby moja matka nie siedziała w płaszczu przy śniadaniu?
Michał podszedł do stołu i palcem stuknął w otwarty brulion. Karolina zdążyła zapisać na górze strony: „październik — stałe”. Pod spodem lista: prąd, ratę za skład opału, ubezpieczenie samochodu.
— Popatrz, co ty tu w ogóle wpisujesz. Prąd, bo ona grzeje bojler cały dzień. Czy twoja matka dostaje emeryturę? Dostaje. To niech gospodaruje. Mnie nikt nie pyta, czy chcę płacić za przegląd.
Karolina zacisnęła dłoń na długopisie tak, iż pękła w nim plastikowa nakładka. Miesiąc wcześniej, jeszcze w sierpniu, sam powiedział: „weź jej zamów ten węgiel, póki ciepło, będzie taniej”. Zapisała choćby u góry strony: „skład opału — rezerwacja”. Mówił to w drzwiach, z kluczem w ręku, spieszył się na siłownię.
Odłożyła długopis i wyjęła z kieszeni bluzy rachunek z warsztatu. Położyła obok brulionu, żeby było widać obie liczby.
— Tarcze i klocki, tysiąc czterysta — powiedziała. — Węgiel, z dostawą na Trzcińskie, sześć i pół. Ale ty mi właśnie powiedziałeś, iż twoje auto jest ważniejsze od tego, czy moja matka dożyje do wiosny.
— Moje auto to nie zachcianka, tylko twój środek transportu. Ty nim jeździsz, ja nim jeździję, twoja matka chyba też czasem chce, żebyśmy przyjechali. A węgiel? Pójdzie z dymem, dosłownie. Spalisz i nie ma.
Nie zdążył dokończyć wykładu o tym, jak gwałtownie znika opał. W zamku obrócił się klucz i po chwili w przedpokoju rozległ się głos Haliny — jego matki.
— Michałku, Karolinko, wpadłam tylko na moment, wracam z wystawy. Mam nadzieję, iż nie przeszkadzam.
Halina zdjęła jasny płaszcz, pod spodem miała apaszkę w kolorze starego złota, a na szyi zawieszkę, której Karolina wcześniej nie widziała. Na ramieniu torba z jasnej skóry, z tych, które pachną nowością jeszcze przez miesiąc. Weszła do kuchni, powiesiła płaszcz na oparciu krzesła, na blacie położyła bilecik z jakiejś galerii.
Karolina wiedziała, iż nie powinna tego liczyć. Ale robiła to od lat, zanim jeszcze zaczęła prowadzić brulion. Płaszcz, półtora tysiąca. Apaszka — dwieście, może dwieście pięćdziesiąt. Zawieszka — trudno powiedzieć, ale nie mniej niż osiemset. Torba — w promocji, ale i tak powyżej pięciuset.
Halina usiadła naprzeciwko Karoliny i zerknęła na brulion.
— Znowu rachunki? Karolinko, ty chyba nie masz zdrowia. A u mojej sąsiadki córka rzuciła tę całą papierkową robotę i zapisała się na jogę. Mówi, iż jej ciężkość w ciele zeszła po trzech zajęciach.
Karolina wyobraziła sobie własną matkę w tamtym domu pod Białymstokiem, jak o szóstej rano schodzi po skrzypiących schodach, otula się kocem w kratę i stawia czajnik, a z ust leci jej para jak na dworze. Matka mówiła przez telefon: „córka, u mnie w sypialni mucha na parapecie zamarzła. To chyba niedobrze”.
— Mamo, nie teraz — mruknął Michał, ale nie tak stanowczo, jak mówił przed chwilą o tarczach. Zupełnie innym tonem. Jakby wstydził się przy matce podnosić temat pieniędzy na cokolwiek.
Halina poprawiła apaszkę.
— A wiesz, synku, iż w tej galerii była taka piękna kurtka z alpaki. Pokazywałam ci w katalogu. No i pomyślałam: a może by tak na moje imieniny? Wiesz, żeby nie było tak skromnie jak w zeszłym roku.
— Zobaczymy — odpowiedział Michał.
Karolina spojrzała na rachunek z warsztatu, który wciąż leżał między nimi. Z brulionu, z okładki, wystawał paragon za sierpień — węgiel zamówiony wtedy po niższej cenie, odbiór we wrześniu. Pamiętała, jak Michał powiedział wtedy „zamawiaj”. Tak prosto to zabrzmiało, jakby ktoś sam proponował pomoc.
Wstała, wzięła z parapetu kluczyki od samochodu i wyszła do przedpokoju. Założyła trampki stojące przy drzwiach, te z pękniętą podeszwą, i wyszła z mieszkania. Nie trzasnęła drzwiami. Zamknęła je tak, iż choćby nie szczęknął język zamka.
Zeszła po schodach. W piwnicy, którą od dwunastu lat dzieliła z sąsiadem z parteru, znalazła to, po co przyszła. Stało przy regale z przetworami, pod parapetem, gdzie zbierała się wilgoć: mały sejf, który jeszcze jej ojciec kupił po tym, jak w bloku na sąsiedniej ulicy ktoś wyciągnął sąsiadce całe oszczędności. Sejf wyglądał jak metalowa skrzynka na dokumenty, ale Karolina wiedziała, iż w środku ma przegrodę na płyty, na drobne, na teczki.
Wyjęła z kieszeni kluczyk do piwnicy, otworzyła sejf i wyciągnęła stamtąd kopertę. W środku były papiery. Akt notarialny z kancelarii przy Lipowej, umowa darowizny, podpis matki i data sprzed czterech lat. Działka z domem, ta, o którą matka walczyła po śmierci ojca, przepisana na Karolinę. Michał nie wiedział o przepisaniu. Wiedział tylko, iż obiecał jej wtedy: „będziemy rodzinie pomagać”.
Wróciła na górę. W kuchni nic się nie zmieniło. Halina siedziała plecami do okna i opowiadała o kurtce z alpaki, a Michał kiwał głową, coś tam mruczał o „spokojniejszym miesiącu”. Karolina podeszła do zlewu, nalała wody do czajnika i postawiła go na kuchence. Z kieszeni bluzy wyjęła telefon.
Weszła do aplikacji banku. Znalazła harmonogram przelewów stałych. U góry listy był ten założony trzy lata temu: „Mama Michał — wsparcie”, wychodził ósmego pierwszego dnia każdego miesiąca. Piętnaście stów na konto matki Michała? Nie. Na konto Haliny. Trzysta złotych co miesiąc, od trzech lat, automatycznie. On sam go wtedy ustawił, bo „tak wygodniej, niż dawać do ręki”.
Karolina zjechała palcem po ekranie, weszła w szczegóły i zmieniła datę. Potem zmieniła kwotę. Zero. Zapamiętała. Wpisała kod. Na ekranie wyświetliło się: „Przelew usunięty”.
Czajnik zaczął gwizdać. Karolina zdjęła go z palnika, wyłączyła gaz. Usiadła przy stole. Wzięła brulion i dopisała na górze strony, nad listą stałych opłat, jedno zdanie: „od października nie kupię ci kawy do termosu”. To był ich prywatny żart sprzed lat, kiedy Michał woził ją nocami na delegacje i zawsze kazał jej przed wyjazdem zrobić kawę do metalowego termosu, bo „ciepłe w ręce trzyma i w głowie się nie gotuje”. Karolina nagle zapragnęła, żeby te słowa brzmiały jak obietnica zakończenia czegoś, co trwało stanowczo za długo.
Do kuchni wrócił zapach kawy, bo Halina podeszła do ekspresu i zaczęła go czyścić serwetką. Karolina patrzyła, jak teściowa zastyga na widok paragonu z warsztatu. Halina wzięła go do ręki, zmrużyła oczy, odłożyła na miejsce.
— Michałku, to tyle? — zapytała tylko.
Ale Michał patrzył w telefon. Karolina wiedziała, co zobaczył. Powiadomienie z banku, delikatne, z dzwoneczkiem ustawionym kiedyś na bankowe powiadomienia, którego nigdy nie zmieniali. Przeczytał. Spojrzał najpierw na matkę, potem na Karolinę.
— Ty to wyłączyłaś? — zapytał tak, jakby nagle znalazł w lodówce otwarty słoik.
— Tak. Od dziś my i mama radzimy sobie sami.
Halina położyła serwetkę koło ekspresu.
— Jak to wyłączyłaś? Przecież to mi się należy z jego pensji. Karolinko, to nie są twoje pieniądze.
— To są nasze pieniądze. I w sierpniu wystarczyło na węgiel dla mojej matki. Ale w październiku zniknęło na tarcze, więc tak samo zniknęło na twoje konto.
W przedpokoju, bardzo blisko, bo kuchnia w tym mieszkaniu była tuż za drzwiami, zapadło coś cichego, jakby torba Haliny zsunęła się z krzesła. Nikt nie wstał, żeby ją podnieść. Michał patrzył w ekran telefonu, na którym wciąż świeciła lista jego wszystkich stałych zleceń — bo Karolina była pewna, iż zdążył już otworzyć aplikację i zobaczyć, czego nie było.
A potem zrobił coś, czego nie robił od lat. Zgasił telefon i odłożył go na blat ekranem do dołu. Bez słowa.
— To jak z tą kurtką? — zapytała Halina, niepewnie.
— Kurtka będzie na wiosnę — odpowiedział Michał i nagle zabrzmiał zupełnie jak wtedy, w sierpniu, gdy powiedział „zamawiaj”: cicho i jakby był po jej stronie.
Ale Karolina już nie czekała na to, po czyjej stronie. Zamknęła brulion, schowała do szuflady pod blenderem i wyszła na balkon zapalić. Pierwszy raz od czterech lat. Z góry widziała, jak Halina wychodzi z bloku, podnosi kołnierz płaszcza i przez mokre liście idzie na przystanek, a torebka z jasnej skóry błyszczy w świetle latarni jak coś, co już nie ma żadnego znaczenia.
