Zakup drogiego zegarka, biżuterii czy dzieła sztuki będzie od 10 lipca 2027 roku wiązał się z dokładniejszą weryfikacją klienta. Nowe przepisy Unii Europejskiej rozszerzą obowiązki związane z przeciwdziałaniem praniu pieniędzy. W określonych przypadkach sprzedawca będzie musiał ustalić tożsamość kupującego i zebrać jego dane identyfikacyjne.
Fot. ShutterstockZmiany wynikają z unijnego rozporządzenia AMLR dotyczącego przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu.
Nowe prawo nie oznacza jednak, iż przy zwykłych zakupach w markecie albo sklepie z elektroniką klient nagle będzie musiał podawać numer PESEL.
Obowiązki dotyczą konkretnych przedsiębiorców, towarów i progów wartości transakcji.
10 tys. euro przy biżuterii i zegarkach
Jedną z najważniejszych granic zapisanych w rozporządzeniu jest 10 tys. euro.
Do towarów o wysokiej wartości zaliczono między innymi:
- biżuterię o wartości przekraczającej 10 tys. euro,
- wyroby jubilerskie ze złota i srebra powyżej 10 tys. euro,
- zegary i zegarki o wartości przekraczającej 10 tys. euro.
Przy obecnych kursach mowa o kwocie przekraczającej około 40 tys. zł, choć dokładna równowartość będzie zależała od kursu euro.
Nowe obowiązki obejmą także podmioty zawodowo handlujące metalami i kamieniami szlachetnymi.
W przypadku galerii sztuki, domów aukcyjnych i innych podmiotów handlujących dobrami kultury granicą również będzie transakcja lub kilka powiązanych transakcji o wartości co najmniej 10 tys. euro.
Sprzedawca będzie musiał ustalić tożsamość klienta
Przedsiębiorcy objęci przepisami staną się tzw. podmiotami zobowiązanymi.
Przy transakcji wymagającej zastosowania środków bezpieczeństwa finansowego będą musieli ustalić i zweryfikować tożsamość klienta.
W przypadku osoby fizycznej przepisy przewidują zebranie między innymi:
- imienia i nazwiska,
- miejsca i pełnej daty urodzenia,
- obywatelstwa,
- krajowego numeru identyfikacyjnego, o ile ma zastosowanie,
- miejsca zwykłego pobytu,
- w określonych przypadkach również numeru identyfikacji podatkowej.
To właśnie zapis dotyczący krajowego numeru identyfikacyjnego oznacza, iż w przypadku polskiego klienta może chodzić o numer PESEL.
Nie jest więc prawdą, iż każdy klient w każdym sklepie będzie od lipca 2027 roku podawał PESEL. Obowiązek pojawi się w konkretnych sytuacjach objętych regulacjami AML.
Tożsamość będzie można zweryfikować między innymi na podstawie dokumentu tożsamości, paszportu lub odpowiednich środków identyfikacji elektronicznej.
Samochody dopiero od znacznie wyższej kwoty
W przypadku najdroższych pojazdów ustawiono zdecydowanie wyższy próg.
Za towar o wysokiej wartości rozporządzenie uznaje samochód kosztujący ponad 250 tys. euro.
To równowartość ponad miliona złotych.
Nie oznacza to więc dodatkowej weryfikacji przy zakupie każdego nowego samochodu w salonie.
Specjalne zasady dotyczą pojazdów z najwyższego segmentu cenowego.
Jeszcze wyższy próg obowiązuje w przypadku:
- samolotów – ponad 7,5 mln euro,
- jednostek pływających – ponad 7,5 mln euro.
Przy sprzedaży takich pojazdów, samolotów i jednostek pływających do celów niekomercyjnych przedsiębiorcy będą mieli również obowiązki związane z raportowaniem transakcji do adekwatnej jednostki analityki finansowej.
Płatności gotówką także mocno się zmienią
Nowe przepisy wprowadzają także wspólny dla całej Unii limit dużych płatności gotówkowych.
Od 10 lipca 2027 roku przedsiębiorcy co do zasady nie będą mogli przyjmować ani dokonywać płatności gotówką powyżej 10 tys. euro.
Limit będzie obejmował również kilka operacji, które wyglądają na ze sobą powiązane.
Nie będzie więc można łatwo ominąć przepisów poprzez podzielenie jednej dużej płatności na kilka mniejszych.
Państwa członkowskie będą mogły stosować również niższe krajowe limity.
Przepisy przewidują ponadto dodatkowy próg dla podmiotów zobowiązanych. Przy sporadycznej transakcji gotówkowej o wartości co najmniej 3 tys. euro będą one musiały zastosować przynajmniej środki związane z identyfikacją i weryfikacją klienta.
To osobna zasada od ogólnego limitu 10 tys. euro.
Odmowa podania danych może zablokować transakcję
Weryfikacja klienta nie będzie jedynie formalnością, którą sprzedawca może pominąć.
Tożsamość co do zasady musi zostać zweryfikowana przed przeprowadzeniem transakcji, o ile przepisy nakazują zastosowanie takich środków.
Jeżeli przedsiębiorca nie będzie mógł prawidłowo zidentyfikować klienta, może nie być w stanie zgodnie z prawem przeprowadzić transakcji.
Dla kupującego oznacza to, iż przy zakupie bardzo drogiego zegarka, biżuterii czy dzieła sztuki anonimowość będzie znacznie ograniczona.
Celem przepisów jest utrudnienie wykorzystywania drogich przedmiotów do prania pieniędzy i ukrywania pochodzenia majątku.
Dane nie znikną zaraz po zakupie
Nowe obowiązki dotyczą również przechowywania dokumentacji.
Podmioty zobowiązane będą przechowywały informacje zebrane podczas weryfikacji klienta oraz dokumentację dotyczącą transakcji.
Podstawowy okres wynosi 5 lat.
Oznacza to, iż przedsiębiorcy objęci przepisami będą musieli przygotować nie tylko pracowników, ale również systemy informatyczne i procedury ochrony danych.
Dla salonów jubilerskich, galerii czy sprzedawców drogich pojazdów będzie to znacznie większy obowiązek niż zwykłe wystawienie faktury.
Kary mogą być bardzo wysokie
Unijne przepisy przewidują sankcje za poważne, powtarzające się lub systematyczne łamanie obowiązków związanych między innymi z identyfikacją klientów i przechowywaniem dokumentacji.
Państwa członkowskie muszą zapewnić możliwość nakładania wysokich kar finansowych.
W przypadku podmiotów niefinansowych maksymalny poziom sankcji za najpoważniejsze naruszenia ma wynosić co najmniej dwukrotność uzyskanej korzyści, o ile można ją ustalić, albo co najmniej 1 mln euro – zależnie od tego, która kwota będzie wyższa.
Nie oznacza to oczywiście, iż każde pojedyncze uchybienie automatycznie zakończy się milionową karą.
Znaczenie będą miały skala, charakter i częstotliwość naruszeń.
Zmiany od 10 lipca 2027 roku
Rozporządzenie AMLR jest już przyjętym prawem unijnym.
Większość jego przepisów zacznie być stosowana 10 lipca 2027 roku.
Dla przeciętnego klienta najważniejsza informacja jest prosta: nowe zasady nie dotyczą codziennych zakupów spożywczych czy zwykłej wizyty w galerii handlowej.
Zmiana będzie widoczna przede wszystkim przy zakupach bardzo drogich przedmiotów.
Przy biżuterii lub zegarku przekraczającym 10 tys. euro trzeba będzie liczyć się z weryfikacją tożsamości. Podobnie może być przy dziełach sztuki o odpowiednio wysokiej wartości.
Kupujący nie pozostanie wtedy dla sprzedawcy anonimowy, a wymagane dane mogą obejmować również krajowy numer identyfikacyjny – w przypadku Polaka numer PESEL.
